Fondi Monetar Ndërkombëtar e ka ulur parashikimin e rritjes globale për vitin 2026 nga 3.3 në 3.1 përqind, duke përmendur ndikimin e luftës SHBA-Izrael ndaj Iranit dhe mbylljen e Ngushticës së Hormuzit në ekonominë botërore, shkruan Al Jazeera, raporton Piranjat News.
Lufta ka dëmtuar infrastrukturën energjetike në të gjithë Gjirin, ndërsa eksportet kritike si nafta, gazi, kimikatet dhe plehrat mbeten kryesisht të bllokuara nga mbyllja e ngushticës nga Irani dhe bllokada pasuese detare amerikane e porteve iraniane.
Në skenarin më të keq të një lufte të zgjatur, FMN-ja tha se rritja globale mund të bjerë në 2.5 përqind në vitin 2026, me ekonomitë me të ardhura të ulëta dhe ato në zhvillim që do të goditen më rëndë nga rritja e çmimeve të mallrave dhe energjisë. Industria globale e transportit detar dhe logjistikës po përballet me një krizë të veçantë.
Por çdo krizë ekonomike ka edhe përfitues: pavarësisht perspektivës së zymtë makroekonomike, disa pjesë të ekonomisë globale po lulëzojnë për shkak të pasigurisë.
Ja një vështrim në pesë industri që po ecin mirë pavarësisht - ose për shkak të - perspektivës në rënie ekonomike, shkruan Al Jazeera, raporton Piranjat News.
Bankat e investimeve në Wall Street
Investitorët globalë kanë qenë në një situatë të vështirë që nga fillimi i mandatit të dytë të Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, vitin e kaluar. Vendimmarrja e çrregullt e presidentit, ku ai shpesh lëshon një ultimatum një ditë dhe e ndryshon atë ditën tjetër, i ka bërë tregtarët të shpikin termin "tregtia TACO", ku TACO do të thotë "Trump Gjithmonë Hesht".
Luhatshmëria e kohëve të fundit i ka bërë disa investitorë të shqetësuar, por ka qenë një ndihmë për bankat e investimeve, të cilat fitojnë miliona në komisione dhe të ardhura nga vëllimi në rritje i tregtisë, sipas Sean Dunlap, drejtor i kërkimit të aksioneve në Morningstar Research Services.
“Klientët duan të ripozicionohen, kështu që ata tregtojnë shpesh”, tha ai për Al Jazeera. “Spread-et kanë tendencë të rriten, gjë që rrit fitimprurësinë për ndërmjetësit tregtarë si bankat.”
Rezultatet e tremujorit të parë për vitin 2026 – të publikuara këtë javë – treguan se Morgan Stanley raportoi një fitim prej 5.57 miliardë dollarësh, 29 përqind më shumë se një vit më parë, ndërsa Goldman Sachs raportoi një fitim prej 5.63 miliardë dollarësh, 19 përqind më shumë se një vit më parë.
JP Morgan Chase raportoi gjithashtu fitime të mëdha, me fitime të tremujorit të parë prej 16.49 miliardë dollarësh, 13 për qind më shumë se një vit më parë. Të gjitha bankat përmendën nivele të larta të tregtimit, arritjes së marrëveshjeve dhe "angazhimit të fortë të klientëve" si arsyet e rritjes së fitimeve.
Megjithatë, periudha e bumit për bankat mund të ndryshojë rrjedhën e aktivitetit nëse paqëndrueshmëria vazhdon për një kohë shumë të gjatë, paralajmëroi Dunlap, sepse investitorët mund të bëhen gjithnjë e më të kujdesshëm dhe më pak të gatshëm të marrin hua para për të bërë tregti.
Tregjet e parashikimit
Ndërsa bankat kryesore të Wall Street-it korrin fitime, platforma e parashikimit të bazuar në kriptovaluta Polymarket ka fituar mbi 1 milion dollarë në ditë që nga fillimi i muajit duke i lejuar përdoruesit të bëjnë baste peer-to-peer për gjithçka, nga turnetë sportivë deri te zgjedhjet.
Polymarket ka ecur mirë që nga fillimi i luftës, por e rishikoi strukturën e tarifave më 30 mars për të përfituar edhe më shumë nga popullariteti i saj.
Platformat rivale si Kalshi, Novig dhe Robinhood ndjekin gjithashtu të njëjtin model biznesi, por Polymarket ka qenë fituesi i spikatur i vitit 2026 sepse u lejon përdoruesve të vënë bast në mënyrë kontraverse për rezultatin e konflikteve si lufta e Iranit.
Polymarket rishikoi strukturën e tarifave më 30 mars për të përfituar nga popullariteti i saj. Ndryshimi i ka sjellë platformës tashmë më shumë se 21 milionë dollarë tarifa që nga 1 prilli, nga 11.6 milionë dollarë për të gjithë marsin dhe 6.23 milionë dollarë për të gjithë shkurtin, sipas DefiLlama, një faqe interneti që ofron analiza të dhënash për platformat e decentralizuara të financave.
Nëse trendi aktual vazhdon, Polymarket mund të fitojë 342 milionë dollarë në tarifa vetëm këtë vit, sipas analizës së DefiLlama.
Përdoruesit anonimë kanë fituar gjithashtu miliona duke parashikuar saktë datat e ngjarjeve të mëdha si armëpushimi SHBA-Iran, por rezultatet për përdoruesit e thjeshtë janë zakonisht më pak mbresëlënëse.
Studiuesit zbuluan se 1 përqindëshi më i lartë i përdoruesve të Polymarket kapte 84 përqind të të gjitha fitimeve tregtare, sipas një raporti të ri të publikuar këtë muaj që analizon 70 milionë tregtime nga viti 2022 deri në vitin 2025. Kthimet janë aq të larta sa rregullatorët federalë amerikanë janë zotuar të marrin masa të ashpra ndaj tregtisë së brendshme në tregjet e parashikimit pas basteve të dyshimta në kohën e duhur mbi rezultatet e luftës në Iran.
Hapësira ajrore dhe mbrojtja
Siç pritej, industritë e hapësirës ajrore dhe të mbrojtjes po lulëzojnë këtë vit për shkak të konflikteve të mëdha në Ukrainë, Iran, Sudan, Gaza dhe Liban dhe një rritjeje të shpenzimeve globale të mbrojtjes.
Rreth gjysma e vendeve të botës kanë rritur buxhetet e tyre ushtarake gjatë pesë viteve të fundit, sipas një raporti të prillit nga FMN-ja, që do të thotë se ato po blejnë gjithashtu gjithçka, nga dronët te raketat - më shumë se kurrë më parë. Kërkesa po rritet veçanërisht shpejt në Evropë, ku vendet e NATO-s janë zotuar të rrisin shpenzimet e mbrojtjes në 5 përqind të produktit të brendshëm bruto (PBB) deri në vitin 2035.
Industria e mbrojtjes, nga ana tjetër, ka parë fitime të mëdha në tregun e aksioneve. Indeksi Botëror i Hapësirës Ajrore dhe i Mbrojtjes MSCI – i cili monitoron aksionet e hapësirës ajrore dhe të mbrojtjes në 23 tregje globale – raportoi kthime neto prej 32 përqind nga viti në vit në fund të marsit.
Indeksi i mbrojtjes e tejkaloi Indeksin Botëror MSCI, i cili ndjek 1,300 kompani të mëdha dhe të mesme në të njëjtat 23 tregje. Indeksi, i cili jep një pasqyrë më të gjerë të tregjeve globale të aksioneve, raportoi kthime neto prej 18.9 përqind gjatë së njëjtës periudhë.
Inteligjenca artificiale
Vitin e kaluar, zyra e Kombeve të Bashkuara për Tregtinë dhe Zhvillimin (UNCTAD) parashikoi se industria e inteligjencës artificiale do të rritej nga 189 miliardë dollarë në vitin 2023 në 4.8 trilionë dollarë deri në vitin 2033, dhe lufta në Iran nuk duket se e ka dëmtuar këtë perspektivë.
“Pavarësisht tronditjeve nga lufta në Iran, ne ende po shohim qëndrueshmëri në shumë sektorë si inteligjenca artificiale dhe energjia e rinovueshme”, tha Nick Marro, analist kryesor për tregtinë globale në Njësinë e Inteligjencës Economist.
Një metrikë për bumin e inteligjencës artificiale ka qenë vëllimi i lartë i çipave gjysmëpërçues që ende eksportohen nga Azia Lindore, tha ai. Në krye të tabelës është fuqia prodhuese e çipave, Tajvani, i cili raportoi eksporte rekord mallrash prej 80.2 miliardë dollarësh në mars, 61.8 për qind më shumë se një vit më parë, sipas analizës së EIU.
Rritja u udhëhoq nga eksportet drejt SHBA-së, të cilat u rritën me 124 për qind nga viti në vit, tha EIU.
Taiwan Semiconductor Manufacturing Company, prodhuesi më i madh i çipave në botë, i njohur më mirë me akronimin "TSMC", njoftoi të enjten një të ardhur neto prej 572.8 miliardë dollarësh të rinj të Tajvanit (NTD) (18.1 miliardë dollarë) për tre muajt e parë të vitit 2026 - 58 për qind më shumë se një vit më parë në NTD.
Një tjetër metrikë, ofertat publike fillestare ose "IPO", tregon gjithashtu se industria është e sigurt për momentin, me liderët e industrisë Anthropic dhe OpenAI që planifikojnë të dalin në bursë këtë vit.
Energji e rinovueshme
Lufta e Iranit ka nxjerrë në pah nevojën për të kaluar nga lëndët djegëse fosile jo vetëm për arsye mjedisore, por edhe për arsye të sigurisë energjetike. Lufta shënon tronditjen e tretë të madhe energjetike këtë dekadë, pas pandemisë COVID-19 dhe pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.
Lufta e Iranit ka “nxitur” energjinë e rinovueshme “duke pasur parasysh urgjencën për t’u larguar nga lëndët djegëse fosile dhe për t’u diversifikuar drejt burimeve të rinovueshme”, tha Marro i EIU-së.
Edhe para se të fillonte lufta në Iran, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë raportoi se qeveritë globale po merrnin masa aktive për të investuar në energjinë e rinovueshme për arsye gjeopolitike.
Sipas një raporti të IEA-s të publikuar këtë muaj, “150 vende kanë politika aktive për të çuar përpara vendosjen e energjisë së rinovueshme dhe bërthamore, 130 kanë politika për efikasitetin e energjisë dhe elektrifikimin, dhe 32 kanë politika për të nxitur qëndrueshmërinë dhe diversifikimin e zinxhirit të furnizimit në mineralet kritike dhe teknologjitë e energjisë së pastër”.
Lufta e Iranit ka shkaktuar një tjetër fluks politikash në Azi, e cila zakonisht blen 80 deri në 90 përqind të naftës dhe gazit që kalon tranzit nëpër Ngushticën e Hormuzit. Që nga mbyllja, rajoni ka pasur vështirësi në gjetjen e burimeve alternative të energjisë, duke i detyruar qeveritë të marrin masa emergjente si racionimi i karburantit dhe kufizimet e çmimeve.
Koreja e Jugut, Tailanda, India, Kamboxhia, Indonezia, Vietnami dhe Filipinet kanë njoftuar të gjitha një sërë masash, nga lehtësimet tatimore për panelet diellore në shtëpi deri te vënia në punë e projekteve të reja të energjisë së rinovueshme - dhe madje edhe rinisja e reaktorëve bërthamorë.
Rritja e politikave ka qenë e mirë për industrinë e energjisë së rinovueshme. Indeksi Global i Tranzicionit të Energjisë së Pastër S&P, i cili gjurmon 100 kompani që prodhojnë energji diellore, të erës, hidroelektrike, biomase dhe energji të tjera të rinovueshme në tregjet në zhvillim dhe të zhvilluara, është rritur me 70.92 për qind nga viti në vit./Përshtati në shqip Piranjat News
Artikuj te sugjeruar
BOTA
17 Prill12:10
S’ka paqe reale, armëpushimi Izrael–Liban shkelet menjëherë pas hyrjes në fuqi
Një armëpushim 10-ditor mes Izraelit dhe Libanit ka hyrë në fuqi në mesnatë, vetëm pak orë pasi u shpall nga president...
BOTA
17 Prill12:08
Fishekzjarre në vend të raketave, Libani shpërthen në festë me hyrjen në fuqi të armëpushimit
Festime janë zhvilluar në shumë zona të Libanit pas hyrjes në fuqi të një armëpushimi 10-ditor.
Banorët dolë...
BOTA
17 Prill11:33
Bletët “pushtojnë” Izraelin, kaos në hapësirat publike (VIDEO)
Një ngjarje e pazakontë eshtë regjistruar në Netivot, Izrael, ku një tufë gjigante me dhjetëra mijëra bletë ka "p...
BOTA
17 Prill10:55
Ukraina goditet nga qindra raketa dhe dronë, mbeten 17 viktima nga sulmet
Rusia ka ndërmarrë një nga sulmet më të mëdha ndaj Ukraine gjatë këtij viti, duke shkaktuar të paktën 17 vikti...
BOTA
17 Prill10:51
Shkatërrohet karteli ballkanik në Malin e Zi, trafikoi 4 tonë drogë me avionë!
Dymbëdhjetë arrestime, operacione në disa shtete, veprimtari në pesë kontinente dhe sekuestrim i 4.2 tonëve drogë.
Ky ë...
BOTA
17 Prill10:43
Skandali i Epstein/ Starmer sërish nën kritika për emërimin e Mandelson, ambasadori i SHBA akuzohet për lidhje me financierin pedofil
Kryeministri britanik Keir Starmer po përballet me presion të fortë politik, ndërsa kërkon një rrugëdalje nga kriza e shkak...
BOTA
17 Prill09:49
Hyn në fuqi armëpushimi mes Izraelit dhe Libanit
Armëpushimi 10-ditor mes Libanit dhe Izraelit ka hyrë në fuqi në mesnatë, sipas kohës lokale, teksa gazetarët kanë rap...
BOTA
17 Prill09:36
Subvencione dhe masa për të mbrojtur industrinë, BE ka gati planin kundër mundësisë së një “shoku” energjetik nga lufta në Lindjen e Mesme
Komisioni Evropian po përgatit një manual të detajuar për menaxhimin e ndikimit ekonomik të krizës në Lindjen e Mesme, i ci...
BOTA
17 Prill09:00
Analiza e REL: Mes bisedimeve për luftën në Iran, si po e teston Kina ndikimin e saj në konfliktin Pakistan-Afganistan
Derisa presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, thotë se lufta në Iran mund të përfundojë “shumë shpejt&rdqu...
