Ashtu siç pritej, me të mbërritur te kryeministria, ka nisur përplasja mes policisë dhe protestuesve.
Kanë qenë kë...
BOTA
Gjeneralët po përdorin dronët dhe inteligjencën artificiale për të pushtuar Lindjen e Mesme
PiranjatPërditësimi i fundit 4 Mars 2026, 13:25
Beteja e qiejve mbi Izrael dhe Irak është betejë që mësohet njëqind mijë herë në javë në Ukrainë – se dominimi i dronit është lufta moderne nga afër.
Irani ka lëshuar mbi 1 000 raketa mbi Lindjen e Mesme, që nga e shtuna. Shumica kanë qenë nga Shahed 136-at e kudondodhur – dron standard njëdrejtimësh “kamikaz” i përdorur si nga iranianët ashtu edhe nga rusët, tani i tejkaluar nga 136B-a e përmirësuar për rreze dhe ngarkesë më të madhe. Rusët tani po punojnë me dronë me motor reaktiv me shpejtësi dhe kërcënim shtesë. Autoritetet ushtarake ukrainase tani pretendojnë se afërsisht 80 për qind e të gjitha viktimave në frontin kryesor të betejës shkaktohen nga mjetet pa pilot. Ata synojnë të prodhojnë katër milionë në vit nga, dhe kjo do të përmbushë rreth gjysmën e nevojës së tyre për ta vazhduar luftën edhe një vit tjetër. Rusia ka humbur 415 mijë viktima në betejë në vit – dhe tani, për herë të parë çdo muaj, humb më shumë njerëz sesa mund të rekrutojë.
Beteja e dronëve në ajër dhe në hapësirën kibernetike është modeli i ri i luftës, virtuale dhe reale. Duket sikur ato mund të na dënojnë me një cikël fatal të luftës ndize-fike për një brez të tërë.
Por, përdorimet e dronëve në Ukrainë dhe në Lindjen e Mesme kanë dallime të rëndësishme. Furnizimi me dronë, si për forcat ruse ashtu edhe për ato ukrainase, duket pothuajse i pakufizuar.
Por, ndërsa Irani ka një industri të madhe armësh, dhe në një moment shiste të gjitha llojet e armëve në Rusi, vendi është dëmtuar rëndë nga Operacioni Çekani i Mesnatës [Midnight Hammer] – fushata 12-ditore e bombardimeve – qershorin e kaluar, dhe në Operacionin Furia Epike [Epic Fury] këtë fundjavë. Trupave të Gardës Revolucionare mund t’u kenë mbetur rreth një mijë dronë Shahed 136.
Pamjet e goditjeve të Shahed-it ndaj ndërtesave të larta dhe hapësirave të aeroporteve në Dubai, Kuvajt, Bahrejn dhe Doha duhet të na bëjnë të gjithëve të mendojmë. Shtetet e Gjirit kanë mbrojtje mjaft të mira kundër raketave, por, siç tregojnë videot, disa Shahed-a kaluan përmes tyre, dhe mbetjet e tyre pas rrëzimit nga një raketë Patriot mund të shkaktojnë shumë dëme.
Pra, sa mirë do t’ia dilnim ne nëse disa Shahed-a do të lëshoheshin diku poshtë grykëderdhjes së Temzës dhe do të drejtoheshin drejt Stacionit Uaterlo? “Jo shumë mirë”, është përgjigjja e shkurtër. Investimi në mbrojtjen e territorit, me sisteme të integruara të mbrojtjes ajrore me raketa kundër sulmeve të papritura me dronë dhe raketa, ka qenë i papërfillshëm. Kërcënimi i një sulmi të paparashikueshëm po bëhet më realist nga muaji në muaj – siç e dëshmojnë fushatat e dronëve në Ukrainë dhe në Lindjen e Mesme.
Në Ukrainë, kjo është një luftë e improvizimit të skajshëm. Njësitë ushtarake gjithnjë e më autonome, nga togjet e vogla deri te brigadat, krijojnë armët e tyre autonome. Ato përditësohen vazhdimisht, duke punuar rreth kundërmasave të armikut. Printeri tredimensional është ndihmësi dhe mundësuesi i tyre i vazhdueshëm. Dronët e tyre, të mëdhenj dhe të vegjël, deri te mjeti individual FPV (pamje në vetën e parë), duhet të mbulojnë një “zonë gri”, istikam deri në 20 milje thellësi në vijën e frontit, ku gjithçka shihet nga lart nga dronët dhe aeroplanët e vëzhgimit. Pothuajse çdo gjë që lëviz zbulohet, kështu që grumbullimi i tankeve, obusëve ose këmbësorisë për sulm është pothuajse i pamundur.
Shumë gjëra duhet të mbulohen nga mjetet e automatizuara dhe autonome. Këto tani janë pjesë e doktrinës standarde ushtarake dhe manualeve të trajnimit.
Ndërsa po shkruaj, rreth tre ose katër mijë dronë FPV po përdoren prej protestuesve kundër regjimit në Iran, për të gjurmuar grupet e frikshme dhe brutale të milicisë Basixh, grupe të policisë ushtarake dhe elementë të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC). Raportohet se pjesëtarë të IRGC-së po ikin me qindra, ndoshta mijëra, përtej kufirit lindor nga Mashhadi drejt Afganistanit.
Loja mace-mi e mundësuar nga FPV-të është njëkohësisht e distancuar, vdekjeprurëse dhe personale.
Roli i armëve autonome dhe komandimi dhe kontrolli i tyre, si dhe përdorimi i inteligjencës artificiale në fushën e betejës dhe në organizim dhe zbarkim, po rezultojnë thellësisht sfiduese për forcat e armatosura britanike. Automatizimi është sfidë për normat e komandës dhe disiplinës, dhe inteligjenca artificiale dhe autonomia kërkojnë delegimin e përgjegjësisë në nivelin më individual. Çdo ushtar duhet të ruajë një element të autonomisë së tij ose të saj.
Në mënyrë paradoksale, aftësitë dhe shkathtësitë taktike më njerëzore dhe më tokësore janë gjithmonë të nevojshme. Në fund të fundit, detyra më njerëzore është të marrësh dhe të mbash territor, gjë që mund të bëhet vetëm nga njerëzit dhe jo nga makinat.
Kohezioni njerëzor, bashkëpunimi dhe solidariteti i komunitetit mund të ndihmohen virtualisht, dhe nga kutia e veglave që po zgjerohet shumë, e ofruar përmes hapësirës kibernetike. Përzierja e re e botës virtuale dhe asaj reale po rishkruan rregullat e vjetra të luftës – dhe, shpresojmë, edhe të paqes.
Morali i historisë ende të papërfunduar nga Ukraina, luftërat e fundit të Lindjes së Mesme dhe Afganistanit, është se ende të duhet një plan. Ai ndoshta nuk do të mbijetojë pas kontaktit të parë me luftimin dhe realitetin. Nuk është gjë e keqe – ukrainasit na kanë treguar si të modifikosh dhe të improvizosh me zgjuarëse.
Elementi kyç janë njerëzit, dhe jo çizmet, në terren – ata që ishin tashmë aty dhe që shumë shpesh injorohen dhe harrohen, si në Irak dhe Afganistan. Dronët mund të sundojnë qiellin – për një kohë – por, burrat dhe gratë në tokë duhet të jenë si ofruesit ashtu edhe përfituesit e paqes. Si në Kabul dhe Bagdad, ashtu edhe në Jerusalem, Gaza dhe Teheran.
