"E tëra çfarë përfaqësojnë ata është zemërimi, urrejtja dhe shkatërrimi", ulëriti Viktor Orban me zë të ngjirur. Kryeministri hungarez po fliste në një tubim masiv zgjedhor në Györ në Hungarinë perëndimore më 27 mars, duke iu referuar protestuesve të opozitës që brohoritën "Fidesz i ndyrë" gjatë fjalimit të tij, shkruan BBC, raporton "Piranjat News".
Vetëm për një moment, imazhi i tij i kultivuar me kujdes si zëri i qetësisë që lundronte vendin e tij përmes deteve të stuhishme u shkatërrua. Shpërthimi i tij me humor të keq tregoi një anë tjetër të një njeriu të mësuar të bënte shaka dhe të magjepste edhe kritikët e tij.
Shumica e sondazheve të opinionit publik e vendosin partinë opozitare Tisza dhe udhëheqësin e saj Peter Magyar shumë përpara Fidesz të Orbanit - e fundit me 58% ndaj 35% të Orbanit. Dhe ai po bën gjithçka që mundet për të ngushtuar hendekun. Pas 16 vitesh sundimi praktikisht të pakontestueshëm, Orban është detyruar të dalë përsëri në rrugë. Në tre zgjedhjet e fundit, ai dha pak tubime. Tani udhëheqësi më jetëgjatë i Evropës po përpiqet të mobilizojë mbështetësit e tij dhe të arrijë tek të pavendosurit. Ai ka vetëm një javë kohë për të shpëtuar qeverinë e tij dhe lëvizjen populiste ndërkombëtare që ai mishëron, nga një disfatë dërrmuese.
Në pushtet që nga viti 2010, Orban ka pasur mbështetjen si të Presidentit të SHBA-së Donald Trump ashtu edhe të Presidentit rus Vladimir Putin. Ai ka qenë prej kohësh një gjemb në këmbë për BE-në - dhe një nga të paktët udhëheqës të BE-së që nuk e mbështesin Ukrainën. Për grupin në rritje të partive nacionaliste të Evropës, në pushtet apo në prag të tij, ai është modeli. Zgjedhjet parlamentare hungareze të 12 prillit po ndiqen nga afër në të gjithë botën, shkruan BBC, raporton "Piranjat News".
"Mund të vërejmë një ndryshim të madh në perceptimin publik", tha Endre Hann i agjencisë Median, një firmë kërkimore e opinionit publik. Në janar, 44% e të anketuarve thanë se mendonin se Fidesz do të fitonte, krahasuar me 37% për Tisza. Deri në mars, 47% besonin se Tisza do të fitonte, ndërsa 35% besonin se Fidesz do të fitonte. "Kjo pasqyron një ndryshim të madh të besimit. Njerëzit besojnë se kjo mund të ndryshohet", thotë ai.
Një dinamikë interesante po shfaqet në këto zgjedhje - i njëjti zemërim i votuesve kundër atyre që shihen si "elita sunduese të korruptuara" në të gjithë Evropën, tani po punon kundër tij. Në Hungari, tani është Orban dhe partia e tij Fidesz që shihen nga shumë njerëz, veçanërisht nga të rinjtë, si "elita sunduese e korruptuar".
Qeveria e Orbanit është akuzuar vazhdimisht për shterimin e arkës shtetërore dhe dhënien e tenderëve shtetërorë për projekte kompanive në pronësi të bashkëpunëtorëve të ngushtë. Qeveria e shpjegon këtë përqendrim të pasurisë si një përpjekje për ta vënë pasurinë në duar kombëtare, në vend të duarve të huaja.
Projektet përfshinin ura, stadiume futbolli dhe autostrada. Dhëndri i tij, Istvan Tiborcz, zotëron një sërë hotelesh të shquara. Shoku i tij i fëmijërisë, Lörinc Meszaros, një ish-montues gazi, është bërë njeriu më i pasur në vend. Orban refuzon t'u përgjigjet pyetjeve në lidhje me pasurinë personale të miqve dhe familjes së tij. Të gjithë mohojnë çdo shkelje, shkruan BBC, raporton "Piranjat News".
A mund ta shpëtojë veten Orban duke fajësuar Ukrainën dhe mbështetësit e saj në BE - për problemet e vendit të tij? Dhe a mund t'i bindë avokati i qetë që shpreson ta rrëzojë nga pushteti hungarezët, veçanërisht ata në zonat rurale që përbëjnë zemrën e Fidesz-it, se ai mund të ofrojë "një vend më njerëzor dhe më funksional" që premton?
Nën presion
Çdo ditë sjell një tregues të ri se Orban është në telashe, nga skemat e supozuara të frikësimit të votuesve deri te një propozim dramatik rus për të organizuar një atentat të rremë ndaj Orbanit.
Por Fidesz pretendon se ndjesia se është në telashe është sajuar nga opozita. "Të gjitha këto skandale janë thjesht të dyshuarit e zakonshëm që përpiqen të ndërtojnë një narrativë", thotë Zoltan Kiszelly, një analist politik nga grupi qeveritar i mendimit Szazadveg. "Kur opozita humbet zgjedhjet, kjo u jep atyre një justifikim për të pretenduar 'mashtrim'."
Analisti politik Gabor Török - një nga të paktët analistë në këtë shoqëri jashtëzakonisht të polarizuar të respektuar nga të dyja palët shkroi së fundmi në blogun e tij: "Ky nuk është imazhi i 'forcës së qetë' apo i 'qetësisë strategjike', as ai i kultivuar me kujdes për vite me radhë dhe i shfaqur në posterat e 'Kryeministrit të Hungarisë'.
"Nëse dy javët e mbetura zhvillohen kështu, kjo nuk është shenjë e mirë për qeverinë."
Referendumi global
Valët tronditëse të një disfate të Orbanit do të jehonin shumë përtej kufijve të Hungarisë.
“Budapesti është selia e demokracisë joliberale në botë”, argumenton Michael Ignatieff, ish-rektor i Universitetit të Evropës Qendrore, i cili u detyrua të largohej nga kryeqyteti hungarez në vitin 2019. “Këto nuk janë vetëm zgjedhje. Ky është një referendum mbi të gjithë atë model të sundimit autoritar që përfaqëson Orban.”
Ai po i referohet rrjetit të grupeve të ekspertëve, shoqatave dhe tubimeve të ndikuesve të krahut të djathtë që lëvizin zig-zag përtej Atlantikut për të mbështetur njëri-tjetrin. Në ditë të njëpasnjëshme muajin e kaluar, Konferenca Amerikane e Veprimit Politik Konservator (CPAC), një platformë për njerëz nga e djathta politike për të diskutuar ide, dhe Patriotët për Evropën, grupi i krahut të djathtë i Parlamentit Evropian, mbajtën ngjarje të mëdha në Budapest.
Fakti që asnjë politikan kryesor amerikan nuk mori pjesë në eventin hungarez të CPAC këtë vit ngriti habi brenda Fidesz, por republikanët nuk po e lënë Orbanin në baltë. Sekretari i shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, ishte këtu në shkurt dhe zëvendëspresidenti JD Vance pritet në Budapest disa ditë para votimit, shkruan BBC, raporton "Piranjat News".
Një fitore për Fidesz në këto zgjedhje do t'u shtonte vrull shanseve të partive të ekstremit të djathtë në Francë, Gjermani, Poloni, Spanjë dhe Portugali. Humbja për Fidesz do t'u hiqte pak erën nga velat. "Ndërsa pjesa tjetër e Evropës po tërhiqet në tunelin radikal nacionalist, ne mund të tregojmë rrugën e daljes", më tha një zyrtar i lartë i Tiszës.
Nxjerrja e votës
Pavarësisht një rezultati të dobët në sondazhe, aleatët e Orbanit mohojnë se ka panik në kampin e Fidesz-it.
Sipas Zoltan Kiszelly-t, faktori vendimtar do të jetë nëse Fidesz mund t’i bindë mbështetësit e saj të dalin në votime ditën e zgjedhjeve.
"Ne jemi shumë optimistë. Askush nuk u beson sondazheve të opinionit, as tonat, as atyre të opozitës", thotë ai.
"Shumica e votuesve janë për Fidesz-in. Të pensionistëve, të grave, të romëve, të të varfërve, të punëtorëve me jakë blu, të njerëzve në fshat. Pyetja është, a do ta hedhin votën e tyre?"
Për t'u siguruar që kjo ndodh, Fidesz ka punuar shumë për të përditësuar bazën e të dhënave të mbështetësve të saj. Rreth 4.5 milionë nga 8.2 milionë elektorat hungarez jetojnë në qytete dhe fshatra të vogla - zemra e Fidesz. Që nga viti 2002, Fidesz ka ndërtuar një sistem të fortë patronazhi lokal në fshatra - kryetari i bashkisë vendos se kush merr punë dhe kush merr dru zjarri në dimër.
Sipas një dokumentari investigativ të publikuar javën e kaluar , kryetarëve të bashkive u është thënë se sa vota duhet të prodhojë secili fshat për Fidesz. Personat e intervistuar në film pohojnë se stimujt përfshijnë pagesa në para prej 120 eurosh (104 £) për votë, kuponë ushqimi, ilaçe me recetë dhe madje edhe droga të paligjshme në këmbim të votimit për Fidesz. Ata që refuzojnë thonë se u mohohet mundësia për të marrë pjesë në skemat e punëve publike, shpesh të vetmet punë lokale të disponueshme.
Makina dhe minibusë janë të organizuar ditën e zgjedhjeve. "Shoqërit" janë në gatishmëri për të shoqëruar votuesit, të cilët pretendojnë analfabetizëm ose sëmundje, në kutinë e votimit, për t'u siguruar që ata votojnë për Fidesz dhe të marrin paratë e tyre, pohojnë njerëzit e intervistuar në film. Nuk ka pasur asnjë reagim zyrtar nga qeveria ndaj këtyre akuzave. Një ministër i tha BBC-së se çdo shkelje duhet të trajtohet nga autoritetet përkatëse.
Partitë rivale në zgjedhjet e mëparshme ofruan patate dhe madje shuma të vogla në këmbim të votave, por asgjë në shkallën e këtyre zgjedhjeve, na thanë njerëz që kanë qenë të përfshirë në zgjedhje gjatë dekadave.
"Të gjithë këtu votojnë për Fidesz", tha Nikki, 32 vjeç, në Tiszabö, një fshat me 2,000 banorë, me një shumicë të madhe rome, në rajonin verior të Rrafshit të Madh të Hungarisë.
Ajo vlerëson kryebashkiakun e Fidesz për rindërtimin e rrugëve, kopshtit dhe qendrës sportive. Ajo pretendon se votat nuk do të kenë nevojë të blihen më 12 prill, pasi Fidesz do të fitojë "për shkak të luftës".
Lidhja ruse
Orban u ka thënë votuesve se këto zgjedhje janë një zgjedhje e thjeshtë midis paqes dhe luftës.
Sipas Fidesz, vetëm Orban mund t’i ndalojë “nxitësit e luftës” në Bruksel që ta tërheqin BE-në, dhe bashkë me të edhe Hungarinë, në luftën në Ukrainë kundër Rusisë.
Peter Magyar, udhëheqësi i partisë opozitare Tisza, është portretizuar si një kukull e Brukselit. Mesazhi i Fidesz është se një votë për opozitën do të thoshte që Hungaria, si anëtare e NATO-s, do të detyrohet të dërgojë trupa hungareze ose në një operacion paqeruajtës të ardhshëm të NATO-s, ose në një luftë në shkallë të plotë me Rusinë, dhe të rinjtë hungarezë do të vdesin përsëri në frontin lindor. Ky është një mesazh i hartuar për të gjetur një jehonë të thellë në një vend në anën humbëse të të dy Luftërave Botërore. Që nga viti 2022, Orban ka argumentuar se Rusia nuk mund të mposhtet dhe se në vend që të mbështesë Ukrainën ushtarakisht dhe ekonomikisht, Perëndimi duhet të ushtrojë presion mbi Kievin që të kërkojë paqe me Moskën - sipas kushteve të Rusisë, nëse është e nevojshme.
"Mesazhi anti-Ukrainë dhe pro-rus i Fidesz po zbehet", më tha anketuesi veteran Endre Hann i agjencisë Median. Shifrat e tij të fundit sugjerojnë se një shifër gjithnjë e në rritje prej 52% e të anketuarve ranë dakord se "Rusia kreu një akt serioz dhe të paprovokuar agresioni kundër Ukrainës" me pushtimin e saj të plotë në vitin 2022. Vetëm 33% ranë dakord me narrativën e Fidesz se "Rusia veproi ligjërisht, për të mbrojtur interesat dhe sigurinë e saj".
Orban është udhëheqësi më pro-rus në BE. Qeveria e tij ka refuzuar të ndjekë përpjekjet gjermane, çeke dhe polake për t'u shkëputur nga nafta ruse. Në këtë fushatë, Fidesz e ka paraqitur Ukrainën dhe udhëheqësin e saj, Volodymyr Zelensky, si armik. Billboard-et gjigante tregojnë një president ukrainas të qeshur me sloganin: "Mos e lini Zelenskyn të qeshë i fundit!"
Që nga 27 janari, asnjë naftë bruto nga Rusia nuk ka arritur në Hungari nëpërmjet Ukrainës nëpërmjet tubacionit Druzhba, që përkthehet si "Tubacioni i Miqësisë". Një qendër dhe stacion pompimi i madh në Brody në Ukrainën perëndimore u dëmtuan atë ditë në një sulm rus. Rafineritë hungareze varen nga tubacioni dhe Orban akuzon Zelenskyn se ka dështuar qëllimisht në rivendosjen e rrjedhës së naftës me qëllim që të dëmtojë shanset e tij zgjedhore.
Mesazhi "paqe ose luftë", argumenton Zoltan Kiszelly, analisti i Fidesz, është më i sofistikuar nga sa duket.
"Qeveria synon ta lidhë situatën aktuale, kërcënimin e mungesës së naftës, me çështje praktike si kufizimi i faturave të shërbimeve", shpjegon ai. Që nga viti 2013, të gjitha kostot e familjeve dhe të energjisë elektrike janë kufizuar nga qeveria, duke rezultuar në çmimet më të ulëta për konsumatorët në BE. Kjo është e mundur vetëm, argumenton qeveria, falë naftës dhe gazit të lirë nga Rusia.
Një sfidues i papritur
Magyar, 45 vjeç, është një ish-anëtar i brendshëm i Fidesz, i cili iu bashkua partisë si një student entuziast, u martua me ish-ministrin e drejtësisë të Fidesz dhe punoi si diplomat hungarez në Bruksel. Në shkurt të vitit 2024, ai papritmas la partinë dhe të gjitha postet e tij në kompanitë shtetërore dhe dha një intervistë që mblodhi dy milionë shikime brenda disa ditësh, duke akuzuar qeverinë për frikacakëri dhe korrupsion. Më pas ai themeloi partinë Tisza, e cila mori emrin nga një degë e Danubit.
Një figurë e hollë me këmisha dhe xhaketa të rregullta, Magjari dukej shumë elegant dhe urban për të arritur zemrat e elektoratit rural, por e ka provuar veten si një sfidues i fortë. Orban, 62 vjeç, është një djalë fshati që flet hungarishten e fshatit. Magjari është një avokat në Budapest me profesion. I vetëdijshëm se statusi i tij si anëtar i elitës metropolitane mund ta bëjë më pak të prirur për t'u bërë tërheqës për votuesit ruralë, Magjari ka udhëtuar pa u lodhur nëpër fshatra gjatë dy viteve të fundit, duke tërhequr turma të mëdha. Ndryshe nga Orbani, i cili flet me liri për politikën globale, Magjari përqendrohet në çështjet e brendshme si kujdesi shëndetësor, arsimi, transporti dhe shpopullimi rural në fjalimet e tij.
Marrëdhënia e tij me Rusinë është gjithashtu e ndryshme. Ai është zotuar se nëse fiton, "ne do të studiojmë dhe, kur të jetë e nevojshme, do të ndryshojmë kontratat ekzistuese me Rusinë, [dhe] do të diversifikojmë burimet tona të energjisë në çdo mënyrë të mundshme". Ai gjithashtu është zotuar të "rikthejë vendin e Hungarisë në tryezat e BE-së dhe NATO-s".
Magyar thotë se mësoi shpejt gjatë gjashtë turneve të tij në të gjithë vendin. Ai i braktisi shpejt shënimet e tij pasi u kritikua se dukej i pahijshëm dhe filloi të fliste "nga zemra", më tha ai në një intervistë më parë këtë vit. "Pas ditëve të para, lexova kritikat dhe mësova... të afrohesha më shumë me njerëzit, t'i lejoja ata të bënin pyetje dhe të përgjigjeshin hapur dhe sinqerisht, gjë që është e rrallë në politikën hungareze."
Ai është shndërruar nga një i jashtëm në njeriun që pritet gjerësisht të rrëzojë Orbanin nga posti. Ndërsa Orban zakonisht viziton një qytet në ditë gjatë fushatës zgjedhore, maqedonasit vizitojnë nga tre deri në gjashtë, në një përpjekje për të arritur në të gjitha 106 zonat zgjedhore individuale deri në ditën e votimit.
Ai vetë nuk është i panjohur me polemika. Pasi u bë politikan, ish-gruaja e tij e përshkroi atë si një figurë të paqëndrueshme, të prirur ndaj shpërthimeve të zemërimit dhe dhunës në familje. Protestuesit anti-Tisza dikur mbanin banderola me një këpucë, të cilën ai dyshohet se dikur e hodhi drejt saj. Përpjekjet më të fundit nga Fidesz për ta diskredituar atë përfshijnë bindjen e një ish-të dashure që të regjistronte fshehurazi bisedat e tij dhe çuarjen e tij në një festë ku përdorej kokainë. Magyar mohon çdo dhunë në familje dhe flet me dashuri për ish-gruan e tij në publik. Ai mohon të ketë marrë ndonjëherë drogë dhe javën e kaluar publikoi rezultatet negative të një testi droge. Ai sfidon disa politikanë të Fidesz të bëjnë të njëjtën gjë.
Një sondazh i publikuar nga Agjencia e Kërkimeve 21, një grup ekspertësh pro-demokraci, në fillim të kësaj jave tregoi se kandidati i Tiszës po ecën përpara në shumicën e 20 distrikteve të saj të paqëndrueshme. Magyar ka folur për një "pikë kthese" në fshat, dhe nëse ky sondazh rezulton i saktë, ai tashmë e ka arritur atë.
Orban dhe Fidesz kanë një perandori mediatike për të përhapur mesazhin e tyre, por Hungaria mbështetet shumë në transmetimin e çdo tubimi drejtpërdrejt në Facebook. Ndërsa udhëheqësit e mëparshëm të opozitës mblodhën turma prej disa dhjetërash nëse ata guxonin të dilnin nga Budapesti, Hungaria tërheq qindra në fshatra dhe mijëra ose dhjetëra mijëra në fortesat urbane provinciale të Fidesz.
Një zyrtar i lartë i Fidesz pranoi me pahir se Hungaria ka "një energji brutale", të cilën shpesh i mungon kampit të tij. Premtimi i Hungarisë për të ndërtuar "një vend më njerëzor dhe efikas" gjen jehonë tek të gjithë ata që janë të ngopur me partinë qeverisëse, veçanërisht tek të rinjtë.
Çfarë do të thoshte për Hungarinë një fitore ose humbje e Fidesz-it? "Ajo që kemi tani është një shtet që është kapur plotësisht nga një parti e vetme", më tha Andras Baka, ish-president i gjykatës supreme të Hungarisë. Nëse Fidesz fiton, "kemi një autokraci gjithnjë e më të ngurtë".
Nëse Tisza fiton, do të ketë një listë të gjatë detyrash për t'u trajtuar, duke përfshirë rivendosjen e pavarësisë së gjykatave, shërbimit të prokurorisë shtetërore, zyrës së auditimit shtetëror, medias publike dhe shërbimeve të inteligjencës nga qeveria e asaj kohe. Nëse një qeveri e Tiszës mund ta bëjë këtë, dhe sa shpejt, do të varet nga marzhi i fitores./Përshtati në shqip Piranja News
Artikuj te sugjeruar
BOTA
4 Prill18:08
FOTOT/ Astronautët e Artemis II fotografojnë Tokën nga kapsula Orion
NASA publikoi fotografitë e para të marra nga astronautët e misionit Artemis II nga kapsula Orion, ndërsa misioni drejtohet drejt Hën...
BOTA
4 Prill16:56
Shembet tarraca e shtëpisë, ndërron jetë gruaja, plagosen dy fëmijët e saj
Një ngjarje e rëndë ka tronditur pasditen e së shtunës qendrën e Korinthit, ku shembja e një pjese të një ndë...
BOTA
4 Prill16:37
Trump kërcënon Iranin: Bëni marrëveshje, hapni Ngushticën ose për 48 orë “do të shpërthejë Ferri”
Presidenti amerikan Donald Trump ka lëshuar një tjetër paralajmërim të fortë ndaj Iranit, duke theksuar se afati për arritj...
BOTA
4 Prill16:28
Ish-piloti britanik kujton tmerrin e rrëzimit dhe kapjen rob në Irak në vitin 1991
Një ish-pilot i Royal Air Force (Forcat Mbretërore të Britanisë), i rrëzuar aeroplan gjatë Luftës së Gjirit në 19...
BOTA
4 Prill15:52
SHBA dërgojnë komandot, Teherani ofron shpërblim/ Amerikanët dhe iranianët në garë për të gjetur pilotin e zhdukur të F-15
Forcat iraniane dhe amerikane vazhdojnë përpjekjet për të gjetur pilotin e zhdukur pas rrëzimit të një avioni F-15 amerikan...
BOTA
4 Prill15:18
Arrestohet në Itali shefi i Camorra-s Roberto Mazzarella, u kap në një vilë luksoze ku do festonte Pashkët! Si kishte arritur të fshihej
Arrestohet në Itali shefi i Camorra-s, Roberto Mazzarella. Ai fshihej në një vendpushim me një çmim prej një mijë eurosh ...
BOTA
4 Prill13:53
"Shkundet" Turqia/ Tërmeti me magnitudë 5.2 ballë godet vendin. Ja të dhënat e para
Autoritetet turke njoftuan sot se provinca lindore e Van, është goditur nga një tërmet me magnitudë 5,2 ballë Rihter.
Nuk pati ...
BOTA
4 Prill13:50
Përshkallëzimi i tensioneve në Lindjen e Mesme, shpërthim në një qendër izraelite në Holandë
Një shpërthim ndodhi gjatë natës në një qendër izraelite në qytetin e Nijkerk, në Holandë. Sipas autoritetev...
BOTA
4 Prill13:45
Sulmohet centrali bërthamor në Iran, një viktimë. Shpërthime të fuqishme edhe në Khuzestan
Një predhë ka rënë pranë perimetrit të centralit bërthamor të Bushehr në Iran, duke shkaktuar vdekjen e një ...
BOTA
4 Prill13:34
Tragjike në Romë/ I bëri alergji qumështi, 15-vjeçarja humb jetën pas darkës me miqtë
Një vajzë 15-vjeçare, humbi jetën gjatë natës në një spital në Romë, pas një sëmundjeje të ...
