Nga Kristiana Filip
Po sikur historia mos lëvizë në vijë të drejtë (kohë lineare), por në cikle (kohë spirale)?&...
BOTA
Shtëpia e familjeve miliardere/ Si u thye 'kafazi i artë' i Gjirit, nga një parajsë në një teatër operacionesh lufte
PiranjatPërditësimi i fundit 24 Mars 2026, 19:46
Për shumë dekada, gradualisht dhe me zell, Emiratet e Bashkuara Arabe, me qendër në Dubai, "ndërtuan" modelin e një parajse investimesh dhe turistike, një qendër globale ekonomike dhe tregtare, e paprekshme, në fakt, ndaj çdo kërcënimi të jashtëm. Pavarësisht faktit se ato ndodhen brenda rajonit më të ndezshëm të planetit, ku periudhat e paqes dhe armëpushimit janë ndërprerjet dhe konfliktet ose luftërat totale si ajo e tanishmja, midis SHBA-së - Izraelit dhe Iranit, janë normë. Gjatë gjithë periudhës së mëparshme, Emiratet arritën të qëndronin larg pasojave të këtyre konflikteve, duke krijuar tani sigurinë se çdo gjë që ndodhte në zonën përreth do të ndalej në kufijtë e tyre. Sipas shumë njerëzve, në fakt, Dubai, përveç rrokaqiejve, privilegjeve tatimore, lehtësisë së të bërit biznes, luksit dhe kënaqësive, ofronte, mbi të gjitha, garancitë se ky qytet do të mbetej një "oaz" i mbrojtur nga çdo trazirë ushtarake dhe gjeopolitike që ndodhte në zonën përreth.
Ndryshimi
Zgjedhja - padyshim e menduar prej kohësh - e regjimit iranian për t'iu përgjigjur që në fillim bombardimeve të pamëshirshme izraelite dhe amerikane me një breshëri sulmesh me qindra raketa balistike dhe valë mijëra dronësh, madje edhe kundër vendeve mike të Teheranit, duke goditur jo vetëm instalime ushtarake, por edhe objektiva politike, si aeroporte, portet, hotelet, infrastrukturën turistike, qendrat tregtare, tashmë e ka ndryshuar rrjedhën e luftës. Përveç kësaj, megjithatë, ajo vë seriozisht në pikëpyetje vetë modelin e "strehës së sigurt", pasi Dubai dhe qendrat e tjera të Emirateve iu rekomanduan komunitetit global, duke tërhequr kështu një numër të madh investitorësh ndërkombëtarë, gjigantë të biznesit global dhe miliona turistë-vizitorë me të ardhura të larta. Ndërsa lufta e re në Lindjen e Mesme hyn në javën e saj të tretë, kjo skenë ka ndryshuar. Narrativa themelore mbi të cilën u bazua zhvillimi i Emirateve dhe veçanërisht Dubait, domethënë se ato janë një zonë e sigurt për investime, aktivitet biznesi dhe turizëm-argëtim në Lindjen e Mesme, tani është tronditur. Imazhet e sulmeve iraniane me raketa dhe dronë që goditën zemrën e Emirateve, Dubain, nuk i japin vend interpretimeve të tjera.
Zjarre në hotele rrokaqiejsh, panik, rrugë të shkreta, resorte turistike dhe qendra tregtare të zbrazëta, telefona celularë të bombarduar vazhdimisht me mesazhe për sulm të afërt, biznese që nuk funksionojnë mirë, radhë dhe mbipopullim në daljet e vendit, me të privilegjuarit që kërkojnë të shpëtojnë një nga një nga zona e rrezikut, e gjithë kjo ndez me pasiguri dhe pasiguri këdo që lidhet me Dubain. Sidomos kur ata jetojnë atje dhe presin të rrisin pasurinë e tyre, në një mjedis të lirë, plot stimuj dhe kënaqësi shtesë dhe, mbi të gjitha, të sigurt. Diçka që tani duket si një gjë e së kaluarës.
Një goditje shumë e madhe për modelin e mirëqenies, stabilitetit, lulëzimit të investimeve dhe vrullit financiar, i cili gradualisht shoqërohej me gjithnjë e më shumë luks të përhapur, pasuri dhe përqendrim të tepruar të përfaqësuesve më të zgjedhur të jet set-it ndërkombëtar, të famshëmve, influencerëve dhe të tjerëve të ngjashëm. Sipas shumicës së analistëve ndërkombëtarë, nëse kjo goditje do të jetë e menaxhueshme dhe nëse situata mund të përmbyset, është diçka që sot nuk mund të parashikohet. Ndoshta do të duhet shumë kohë për t’u kthyer në një lloj normaliteti, i cili gjithsesi do të jetë ndryshe nga ai që ekzistonte deri më 28 shkurt.
Si u ndërtua?
Ky pohim nuk është ekzagjerim. Transformimi i Dubait nga një port modest për nxjerrjen e perlave dhe peshkimin në një qendër financiare globale është një projekt katër dekadash. Prezantimi i linjës ajrore kryesore në botë, Emirates, në vitin 1985, hapja në vitin 1999 e Burj Al Arab, hotelit-rrokaqiellit luksoz ikonik, i projektuar për t'i ngjarë një vele të fryrë dhe i fiksuar në një ishull artificial, dhe ligjet e favorshme të njëpasnjëshme në fillim të viteve 2000 që u lejuan të huajve të blinin pasuri të paluajtshme për herë të parë, ishin shtyllat e para të "markës Dubai".
"Shpërthimi"
Por në vitet e fundit, rritja e "modelit të Dubait" ka shpërthyer. Popullsia milionere e qytetit është dyfishuar që nga viti 2014 në më shumë se 81,000, sipas konsulencës Henley & Partners. Tregu i pasurive të patundshme luksoze është rritur për pesë vjet radhazi, me 500 prona të shitura për më shumë se 10 milionë dollarë vitin e kaluar, nga vetëm 30 në vitin 2020. Dubai tani është shtëpia e 237 milionerëve me pasuri neto prej më shumë se 100 milionë dollarësh dhe të paktën 20 miliarderëve, sipas të dhënave të H&P të raportuara së fundmi nga CNBC.
Gjithashtu vlerësohet se 9,800 milionerë u zhvendosën në Dubai në vitin 2025, duke sjellë me vete 63 miliardë dollarë pasuri, më shumë se çdo vend tjetër në botë. Shumica e tyre vijnë nga Mbretëria e Bashkuar, Kina, India dhe vende të tjera në Evropë dhe Azi. Me familjen në pushtet Maktoum që filloi të diversifikojë ekonominë e saj larg naftës dekada më parë, Dubai ka krijuar zona ekonomike speciale dhe programe "vizash të arta". Sado cinike që mund të duket, tërheqja e pasurisë është një strategji kombëtare për Dubain. Nuk ka taksë mbi të ardhurat personale, as taksë mbi fitimet kapitale dhe as taksë trashëgimie. Kjo e bën atë ideal për ultra të pasurit dhe zyrat familjare.
Kështu, veçanërisht në pesë vitet e fundit, është shfaqur si destinacioni kryesor për individët me pasuri të lartë neto në të gjithë botën. Oligarkët rusë, industrialistët indianë, biznesmenët evropianë dhe miliarderët e kriptomonedhave e kanë zgjedhur të gjithë atë si bazën e tyre pikërisht sepse ndihen të izoluar dhe të mbrojtur nga paqëndrueshmëria rajonale dhe rreziqet e saj.
DIFC-ja
Qendra Ndërkombëtare Financiare e Dubait (DIFC), një zonë ekonomike speciale, raportoi në fillim të janarit se 120 familjet më të mëdha brenda saj menaxhonin së bashku më shumë se 1.2 trilionë dollarë asete. DIFC tani është shtëpia e 290 bankave, 102 fondeve spekulative dhe 500 firmave të menaxhimit të pasurisë, si dhe 1,289 "entiteteve familjare", një rritje prej 61 përqind nga një vit më parë. Vitin e kaluar, popullsia totale e Dubait u rrit me 5.6 përqind - ritmi më i shpejtë që nga viti 2019 - në 3.9 milion banorë. Popullsia e përgjithshme e Emirateve të Bashkuara Arabe është rritur nga rreth 1 milion në vitin 1980 në 11 milion në vitin 2024. Rritja e të pasurve, dhe rrjedhimisht ultra të pasurve, në Dubai është ndjekur nga afër nga krijimi i bizneseve të reja ose zgjerimi i bizneseve ekzistuese, kryesisht gjigantëve financiarë dhe turistikë, kompanive të pasurive të paluajtshme dhe shërbimeve të tjera. Në sektorin më të gjerë financiar të Dubait, më shumë se 1,000 biznese hapën dyqane në DIFC vetëm në gjysmën e parë të vitit 2025, rreth 1/3 më shumë se në vitin 2024.
Gjigantët e teknologjisë janë joshur gjithashtu nga Dubai, i cili, sipas Economist, tani pret të paktën 18 qendra të dhënash (përfshirë objektin AWS që u godit pas shpërthimit të luftës). Emiratet e Bashkuara Arabe në tërësi, me një PBB prej 847.5 miliardë dollarësh në vitin 2024, kanë më shumë se gjysmën e investimeve të planifikuara në qendrat e të dhënave në Gjirin Persik. Emiratasit po investojnë shuma të mëdha në Inteligjencën Artificiale, duke nënshkruar marrëveshje masive me Microsoft dhe Blackrock, ndër të tjera, për 30 miliardë dollarë në investime në infrastrukturë, ndërsa janë gjithashtu të përfshirë në OpenAI, Anthropic dhe xAI.
I gjithë rrëfimi tani është nën presion të rëndë. Individë të pasur, investitorë institucionalë dhe biznese të mëdha marrin vendime se ku të vendosen në një bazë afatgjatë. Por ata detyrohen të rivlerësojnë me nxitim të dhënat kur raketat interceptohen mbi qytetin që e quajnë shtëpi. Çdo vlerësim, megjithatë, është i rrezikshëm. “Është e vështirë të vlerësohet rreziku për modelin ekonomik të Dubait”, tha Jim Crane, një studiues në Institutin Baker të Universitetit Rice. /Përshtati në shqip PiranjatNews/
