Një aksident i rëndë ka ndodhur sot (4 qershor), në aksin Krutje-“Pushimi i shoferit”, në rrugën Lushnjë-Fier.
...
BOTA
Si Kroacia po synon të trajtojë normën në rënie të lindjeve
n.fPërditësimi i fundit 17 Mars 2025, 16:51
KROACI- Vendi është emblematik i sfidave demografike me të cilat përballet Europa Lindore – rajoni që po përjeton rënien më të shpejtë të popullsisë në botë. Shkalla e lindjeve është në rënie në shumë vende, dhe qeveritë të përpiqen të kuptojnë pse, në mënyrë që të përpiqen të ndryshojnë prirjen për të shmangur krizat ekonomike dhe sociale.
Popullsia e Kroacisë ka rënë me një të pestën në 3.8 milionë njerëz, që nga fitimi i pavarësisë pas shpërbërjes së Jugosllavisë në vitin 1991, ndërsa shumë njerëz largohen jashtë vendit për punë që paguhen më mirë. Ata që qëndruan kanë më pak ose aspak fëmijë.
Rënia në Kroaci nuk është më e thella në Europën Lindore – Bosnja dhe Hercegovina, Bullgaria, Letonia dhe Lituania – të gjitha kanë pësuar rënie më të mëdha. Por qeveria e kryeministrit Andrej Plenkoviç është një nga më aktivet në kërkim të zgjidhjeve dhe një nga më të gatshmet për të pranuar emigracionin – deri më tani në bazë të lejeve afatshkurtra të punës – si pjesë e përpjekjeve për të gjetur një zgjidhje.
“Duhet ta ndalojmë atë”, thotë Ministri i Demografisë dhe Emigracionit Ivan Šipić. “Siguria jonë ekonomike, siguria jonë e mbrojtjes, vetë mbijetesa jonë është në rrezik.”
Rreth 769 milionë euro do të ndahen për të financuar përpjekjet në vitin 2026, sipas Šipić, në “paketën e bebeve” më të madhe ndonjëherë të vendit. Kjo është gati 1% e prodhimit të brendshëm bruto të vendit.
Demografi kroat Stjepan Sterc thotë se vendi ndhet në “një cikël vicioz” lindjesh në pakësim dhe rënie të investimeve. Dhe autoritetet lokale tani planifikojnë ta shndërrojnë atë në një pjesë të njësisë në rritje të kujdesit mjekësor – një tjetër tregues i popullsisë së Kroacisë në plakje. Më shumë se 40% e atyre që jetojnë në qytet janë mbi 50 vjeç.
Nga 20 vendet që kanë regjistruar rënien më të shpejtë të popullsisë gjatë tre dekadave të fundit, 17 janë në Europën Lindore, që do të thotë se rajoni në tërësi po përjeton rënien e lindshmërisë më të keqe në botë, tregojnë të dhënat më të fundit të Bankës Botërore, nga viti 2023. Të tjerët janë Shën Vincenti dhe Grenadinet, Ishujt Marshall dhe Porto Riko.
Kjo është kryesisht për shkak se ata, që emigruan gjatë dekadave, qëndruan jashtë vendit dhe kështu ka breza të tërë të Europës Lindore që kanë lindur jashtë rajonit.
Është gjithashtu për shkak se gratë në Europën Lindore kanë një mesatare prej 1.49 fëmijë, nën 2.1 që kërkohet për të mbajtur një popullsi larg rënies. Šipić, anëtar i partisë social-konservatore Lëvizja për Atdheun, një partner i vogël në koalicionin qeverisës, tha se autoritetet janë të përkushtuara për të trajtuar këto çështje, duke përfshirë korrupsionin.
Që nga pranimi në BE, shumë ministra kanë lënë punët e tyre mes akuzave për korrupsion. Një ish-kryeministër po vuan dënim me burg. Gjatë gjithë periudhës së pasluftës, Kroacia ka qenë e dominuar nga një parti e vetme politike – Bashkimi Demokratik Kroat.
Nëse Kroacia vazhdon të plaket dhe tkurret me këtë ritëm, mund të humbasë një milion njerëz deri në fund të shekullit. Ministri Šipić, një teolog, u bëri thirrje të rinjve që “ndoshta të jenë pak më pak kërkesa ndaj vetes” dhe të kenë fëmijë për të ndihmuar në shpëtimin e kombit, një mesazh që mund të duket i vjetëruar, të paktën për grupmoshën që qeveria po përpiqet të ndikojë.
Si do të paguhen pensionet dhe kush do të ofrojë shërbimet kryesore, ndërkohë, është një dilemë që sa vjen e rritet. Qeveria tashmë po subvencionon pagesat e pensioneve nga buxheti, sepse raporti punonjës ndaj pensionistëve është 1.1 me 1, kur duhet të jetë 1.4 me 1, sipas Sterc, i cili është këshilltar në Ministrinë e Demografisë, të krijuar vetëm vitin e kaluar.
Autoritetet hoqën një kuotë për punëtorët e huaj në vitin 2021 dhe rreth 113,000 emigrantë nga Filipinet, India dhe Nepali janë aktualisht në vend. Por pak kanë hedhur rrënjë.Dhe shumica e tyre plotësojnë vende pune me kualifikime të ulëta në sektorin e turizmit, kur Kroacia ka nevojë gjithashtu për punëtorë shumë të kualifikuar, duke përfshirë mjekë, infermierë dhe ekspertë IT.
Diku tjetër në rajon, kryeministri hungarez Viktor Orban u ngrit në pushtet përmes promovimit të një botëkuptimi nativist, që refuzon emigracionin dhe dëshiron që gratë të bëjnë më shumë foshnje, pastaj të qëndrojnë në shtëpi për t’i rritur ato.
Samitet e tij të demografisë, të organizuara dy herë në vit, kanë tërhequr udhëheqës botërorë si Giorgia Meloni e Italisë dhe kreun e Partisë Reform në Mbretërinë e Bashkuar Nigel Farage. Dhe nxitja e tij e fundit për të rritur normat e lindjeve – një lehtësim tatimor për nënat me dy ose më shumë fëmijë – u vlerësua nga pronari i Tesla-s Elon Musk.
Por Orban tani është bërë një objektiv i armiqve politikë dhe tensionet po dalin në sipërfaqe, pasi ai detyrohet gjithashtu të pranojë se ekonomia është e dëshpëruar për fuqi punëtore të huaj. Dinamika e Kroacisë është e ndryshme. Megjithëse rritja e kostos së mallrave po ushtron presion mbi qeverinë, ekonomia e saj u zgjerua me 3.8% vitin e kaluar, duke e bërë atë një nga ekonomitë me rritjen më të shpejtë në BE, së bashku me Poloninë.
Dhe është fort pro BE-së. Partia në pushtet ka fituar rëndësi dhe mbështetje që nga krijimi i saj në vitin 2020, duke hyrë në qeveri për herë të parë pas zgjedhjeve të prillit të kaluar. Duke vepruar kështu, ajo ka zbutur qëndrimin e saj për shumë çështje sociale, duke thënë se politikat duhet të bazohen në praktikat më të mira europiane.
“Kroacia, si pjesa tjetër e Europës, po bëhet një shoqëri individualite. Sa më e pasur të jetë shoqëria, aq më radikal është individualizmi”, tha Tihomir Cipek, profesor i shkencave politike në Universitetin e Zagrebit.
“Me ardhjen e Trump dhe lëvizjeve të tjera populiste, shoqëritë mund të kthehen në të qenit një grup, një fis dhe duke bërë gjëra që janë të mira për vendin, si të kesh më shumë fëmijë nëse është e nevojshme – do të shohim se si do të zhvillohet kjo fazë,” tha ai.
“Por duke folur për mjete të tjera juridike, rritjen e popullsisë nga emigracioni i huaj, shumica e vendeve në Europën Lindore nuk janë vende emigracioni. Qeveritë dhe shoqëritë nuk duken ende të gatshme ta pranojnë këtë.” / Monitor
