Në dekadat e fundit, dronët kanë revolucionarizuar mënyrën e luftës.
Tani, pajisje që kushtojnë vetëm pak para po sfidojnë ushtri të fuqishme si ajo amerikane, duke bërë që sulmet ajrore të jenë më të shpejta, më të sakta dhe më të paparashikueshme. Konflikti aktual në Lindjen e Mesme tregon se dronët iranianë, relativisht të lirë, po detyrojnë SHBA dhe aleatët e saj të shpenzojnë miliona për interceptues dhe mbrojtje, duke ndryshuar ekuilibrin e forcës dhe strategjitë ushtarake.
Wladimir van Wilgenburg qëndron në një lagje banimi në Erbil, në rajonin e Kurdistanit të Irakut, dhe tregon dronët që afrohen lart në qiell.
"Sistemet e mbrojtjes amerikane, siç mund ta shihni, po rrëzojnë dronët," thotë ai në një video të regjistruar gjatë ditëve të para të luftës SHBA-Izrael kundër Iranit dhe e dërguar te NPR.
Njëri pas tjetrit, dronët shpërbëhen në një tym të bardhë, duke shkaktuar shpërthime që ndihen disa sekonda më vonë në bllokun e apartamenteve.
Van Wilgenburg, gazetar me bazë në Erbil, thotë se dronët — të dërguar nga Irani për të sulmuar objektivat amerikane në rajon — janë bërë një dukuri ditore mbi qytet gjatë javëve të fundit. Po kështu janë edhe ndërhyrjet e sistemeve mbrojtëse.
"Shumica e këtyre dronëve … nuk arrijnë në destinacionin e tyre," thotë ai.
Me Operacionin Epic Fury që ka hyrë në javën e tretë, lindin dy pyetje gjithnjë e më urgjente: sa gjatë mund të mbajnë sistemet e mbrojtjes amerikane këtë lloj sulmesh — jo vetëm në Irak, por në gjithë Lindjen e Mesme — dhe nëse SHBA-ja ka nënvlerësuar rrezikun e dronëve iranianë që në fillim.
Në rajonin e Gjirit tani për tani, dronët relativisht të lirë iranianë po rrëzohen nga raketat interceptuese amerikane të kushtueshme dhe të vështira për t’u prodhuar. Një Shahed-136 tipik kushton Teheranit rreth 20,000 deri 50,000 dollarë, ndërsa interceptuesit si Patriot dhe THAAD kushtojnë miliona. Ky ndryshim ka lejuar Iranin të rrisë koston e konfliktit për SHBA-në, sipas Kelly Grieco, studiuese e lartë në Stimson Center, një think tank që synon të përmirësojë paqen dhe sigurinë ndërkombëtare.
Dhe pas vetëm disa javësh luftë, ka shenja që SHBA-ja mund të mbetet pa interceptues përpara se Irani të shterojë furnizimin e dronëve të tij. Në fillim të luftës, zyrtarë amerikanë që nuk ishin të autorizuar të flisnin publikisht i thanë NPR se shqetësohen për mungesën e interceptuesve të raketave dhe mund të kenë nevojë të tërheqin nga depozitat jashtë rajonit. U.S. Central Command, që mbikëqyr operacionet ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme, nuk iu përgjigj menjëherë kërkesës së NPR për koment.
Sulmet me dronë kanë qenë të pandalshme. Në ditët e para të konfliktit, gjashtë ushtarë amerikanë u vranë kur një dron iranian goditi një qendër operacionale amerikane në Kuvajt. Disa impiante nafte kanë qenë objekt sulmesh me dronë në UAE. Dy dronë iranianë u përplasën me ambasadën amerikane në Riad, duke shkaktuar zjarr. Dhe vetëm këtë javë, ambasada amerikane në Irak u godit gjithashtu nga një dron.
Asnjë teknologji ushtarake nuk ka ndryshuar kaq dramatikisht luftërat si dronët në vitet e fundit. Ata ndryshojnë shumë në kosto dhe kapacitete. Në kategorinë më të lartë, është RQ-4 Global Hawk, një dron vëzhgimi i prodhuar nga SHBA, që përdoret për të mbledhur inteligjencë dhe për të ndjekur objektivat mbi zona të gjera, me një çmim rreth 130 milion dollarë. Ka gjithashtu Shahed — një dron i hedhshëm që përdoret për të goditur bazat ushtarake amerikane në Gjirin Persik dhe i lidhur me sulmet mbi transportin detar. Dizajni ka qenë aq i suksesshëm sa edhe SHBA-ja ka krijuar një dron të ngjashëm, të njohur si Low-Cost Uncrewed Combat Attack System ose LUCAS, i cili tashmë është përdorur në Iran.
Në anën tjetër të spektrit janë katërkopterë të lirë — si modelet konsumatore që mund të blihen online — të rregulluar dhe përdorur nga Ukraina për luftën me Rusinë. Disa nga përdorimet e hershme të dronëve janë bërë gjatë luftës amerikane në Afganistan. Tani, ata dominojnë fushat e luftës në Ukrainë, Gaza dhe Gjirin Persik. Këto sisteme jo vetëm që kanë shërbyer fuqive ushtarake si SHBA-ja; por gjithashtu kanë bërë fuqinë ajrore të arritshme edhe për shtete më të vogla, më pak teknologjikisht të avancuara dhe madje edhe aktorë jo-shtetërorë. Teknologjia u ka mundësuar atyre të konkurrojnë me armiq që kanë ajrore të mëdha dhe të sofistikuara.
Grieco kujton një bisedë me një oficer të Ushtrisë Amerikane që ishte në Irak gjatë rikthimit të Mosulit në 2016. "Ishte hera e parë që Shteti Islamik përdori katërkopterë dhe hodhi granata," thotë ajo. Oficeri i tha: "'E dini, gjatë gjithë karrierës sime, gjatë të gjitha misioneve, duhej të shikoja përpara, mbrapa dhe anash për armikun. Nuk më kishte ndodhur kurrë më parë të shikoja lart dhe të shqetësohesha për armikun.'"
Dronët janë përdorur gjerësisht nga Izraeli në Gaza — aq sa palestinezët shpesh i quajnë zanana, për tingullin e vazhdueshëm që bëjnë duke fluturuar mbi kokat e tyre gjatë jetës së përditshme. Ushtria izraelite i përdor kryesisht për mbikëqyrje, por gjithnjë e më shumë edhe për operacione luftarake. Dëshmitarë të shumtë i thanë NPR se gjatë kulmit të luftimeve në 2024, Izraeli përdorte shpesh dronë snajperë për të qëlluar palestinezë, përfshirë fëmijë. Ushtria izraelite nuk iu përgjigj kërkesave të përsëritura të NPR për të verifikuar përdorimin e kësaj teknologjie.
Dronët sulmues janë bërë gjithashtu një pjesë e luftës civile në Sudan, ku dronët iranianë janë furnizuar qeverisë për përdorim kundër rebelëve, sipas Council on Foreign Relations' Global Conflict Tracker.
Lufta në Ukrainë shpërndan përdorimin e dronëve
Asnjë konflikt, megjithatë, nuk ka ndryshuar më shumë terrenin e luftës me teknologjinë e dronëve se sa pushtimi i plotë i Rusisë ndaj Ukrainës. Në fillim të luftës, forcat e Kievit, të pakënaqura nga armët e tyre, përdorën dronë FPV(first-person view) të blerë komercialisht, që përdorin kamera për të gjetur objektivat dhe hedhur municione të thjeshta mbi tanket dhe automjetet e blinduara ruse — me sukses të jashtëzakonshëm.
"Ukrainasit ishin pak përpara sa i përket përdorimit ofensiv të dronëve," thotë Dara Massicot, studiuese e lartë në Carnegie Endowment for International Peace. Rusia "u përplas" dhe iu drejtua Iranit për të blerë Shahed. Rusia më pas bleu pronësinë intelektuale të Iranit dhe krijoi versionin e vet, të njohur si Geran.
Në Ukrainë, zhurma e propelerëve të Shahed dhe Geran është bërë e zakonshme. Forcat ruse kanë lëshuar më shumë se 57,000 të tillë mbi qytetet ukrainase gjatë katër viteve të luftës, sipas presidentit Volodymyr Zelenskyy. Ukraina ka shkatërruar mijëra prej tyre duke përdorur mitralozë, duke ndërhyrë elektronikisht dhe — së fundmi — duke përdorur dronë të tjerë të lirë. Ukraina pretendon se ka arritur një normë të vrasjes prej rreth 90% dhe ka ofruar ndihmë SHBA-së për të kundërshtuar Shahed.
Por në një intervistë të premten në Fox News, presidenti Trump refuzoi ofertën e Ukrainës për të ndihmuar forcat amerikane në kundërvajtje të dronëve Shahed me interceptuesit e lirë "Sting" të prodhuar nga vetë Ukraina. "Nuk na duhet ndihma e tyre në mbrojtjen nga dronët," tha Trump. "Ne dimë më shumë për dronët sesa kushdo tjetër. Kemi dronët më të mirë në botë, në të vërtetë."
Shahed ende kalojnë mbrojtjen me raketa
Që nga fillimi i sulmeve amerikano-izraelite ndaj Iranit muajin e kaluar, sistemet e avancuara amerikane të mbrojtjes nga raketat janë vënë në përdorim për të luftuar sulmet e dronëve të Teheranit — dhe nuk kanë arritur t’i ndalojnë të gjithë. Në qytetet kryesore të Gjirit, "po shohim një lloj 'bunkerizimi', pasi civilët gjithnjë e më shumë duhet të strehohen nga këto sulme dronësh," thotë James Patton Rogers, drejtor ekzekutiv i Cornell University's Brooks Tech Policy Institute dhe ekspert i luftës me dronë.
Sulmet mbi UAE, që ka marrë pjesën më të madhe të sulmeve iraniane javët e fundit, tregojnë se sa shumë Teherani mbështetet tek dronët e tij. Në një postim më 16 mars në X, Ministria e Mbrojtjes e UAE njoftoi se "Që nga fillimi i agresionit të hapur iranian, mbrojtja ajrore e UAE ka neutralizuar 304 raketa balistike, 15 raketa krose dhe 1,627 UAV."
Për tani, të paktën, Pentagon ka cituar një ulje të ritmit të sulmeve si tregues se SHBA po eliminon kërcënimin e dronëve Shahed, kryesisht duke shkatërruar lansuesit dhe fabrikat e tyre. Sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth, tha të premten se sulmet me dronë nga Irani kanë rënë 95% që nga fillimi i luftës.
Por Grieco nga Stimson Center thotë se kjo nuk do të thotë se rreziku ka zhdukur. "Një shpjegim i mundshëm është se kemi reduktuar kapacitetin e tyre dhe numrin e dronëve që kanë për të gjuajtur," thotë ajo. "Ka shpjegime të tjera pse ky numër mund të ketë rënë, që mund të lidhen me rikalibrim taktikal."
Në qiellin mbi rajonin e Gjirit tani, po zhvillohen dy luftra ajrore njëkohësisht — njëra në lartësi të mëdha dhe tjetra në lartësi të ulëta, thotë Grieco. Në betejën e lartë, avionët amerikanë dhe izraelitë po fitojnë, duke shtypur mbrojtjen ajrore të Iranit, shkatërruar ndërtesat dhe eliminuar udhëheqësinë. Në luftën e ulët, Irani po dominojnë me Shahed, që kërcënojnë bazat, infrastrukturën dhe Sundin e Hormuzit.
Megjithatë, dronët veçanërisht Shahed, janë provuar të vështirë për t’u kapur, por jo të pamundur. "Nuk janë aq të vështirë për t’u shkatërruar sapo t’i shohësh," thotë Thomas Karako, drejtori i Missile Defense Project në Center for Strategic and International Studies. Por, shton ai, "është e vështirë t’i shohësh, mund të shfaqen vonë në horizont dhe të fluturojnë relativisht ulët."
Rreziku iranian i dronëve nuk duhet të vinte si surprizë
Shumë ekspertë theksojnë se SHBA kishte prova të mjaftueshme para luftës në Iran që dronët si Shahed do të përbënin një kërcënim të madh, veçanërisht duke marrë parasysh historinë e fundit në Ukrainë. Efektiviteti i dronëve të lirë ka tërhequr vëmendje të konsiderueshme nga planifikuesit ushtarakë amerikanë vitet e fundit, me konferenca, seminare dhe grupe pune që fokusohen mbi këtë temë, thotë Massicot. "Për një arsye, kjo nuk u përktheu në mbrojtje të shumëfishtë me kosto të ulët në disa prej këtyre objekteve," thotë ajo, duke iu referuar bazave amerikane në Gjirin Persik. "Tani po e bëjmë në kohë reale … duke u përpjekur të përfundojmë atë që mund të ishte bërë më parë."
Si rezultat, SHBA dhe aleatët e saj në Gjirin Persik deri tani nuk kanë arritur të vendosin një mbrojtje me shumë shtresa të vërtetë. Një sistem i tillë kombinon raketa interceptuese dhe madje edhe avionë me raketa, me sisteme mbrojtjeje në vend që mund të jenë aq të thjeshta sa një mitraloz 50 në tokë për të mbrojtur vendet specifike, thotë Massicot. Pjesa e fundit, "diçka në tokë për të kapur ato që kalojnë," është ajo që SHBA duket se ka humbur, shton ajo.
Massicot thotë se është gjithnjë e më e mundshme që dronët të zëvendësojnë disa funksione luftarake që sot kryhen nga njerëzit. "Ata mund të lirojnë fuqinë njerëzore për gjëra që vërtet kërkojnë … një sy njerëzor," thotë ajo.
Rogers vëren se "ka shumë diskutime mbi një revolucion dronësh që po ndodh," me një mësim kyç që vjen nga eksperienca në Ukrainë. "Problemi është se ka një problem me atë mësim," thotë ai. Në vend që të arrihet fitorja për Ukrainën ose Rusinë, rezultati ka qenë një "bllokim brutal dhe i lodhshëm."
Edhe pse Shahed po merr shumë vëmendje sot, në fund të fundit "nuk është ndonjë dron i veçantë ai që është transformues," thotë Karako.
Përhapja e dronëve në fushën e betejës, megjithatë, përfaqëson "një kapitull të ri të fuqisë ajrore" dhe "një kapitull të ri të mbrojtjes ajrore.”/Përktheu Piranjat News
Artikuj te sugjeruar
BOTA
20 Mars20:26
Lufta në Lindjen e Mesme/ Britania e Madhe pranon të lejojë SHBA-në të përdorë bazat për sulme ndaj Iranit
Mbretëria e Bashkuar ka miratuar përdorimin e bazave të saj nga SHBA-të për të nisur sulme ndaj Iranit.
Britania më par&eu...
BOTA
20 Mars20:19
VIDEO/ Irani sulmon qytetin e vjetër të Jerusalemit, momenti kur një raketë balistike bie në zonë
Një shpërthim është regjistruar në orët e para të pasdites pranë Murit Perëndimor dhe Xhamisë Al-Aksa, pasi ...
BOTA
20 Mars20:12
Mbi 100 të arrestuar në Abu Dhabi për video mashtruese të luftës në Lindjen e Mesme, u publikohen edhe fotot!
Më shumë se 100 persona janë arrestuar në Abu Dhabi për postimin e videove mashtruese në lidhje me sulmet e Iranit ndaj Em...
BOTA
20 Mars19:48
Gruaja fiton ‘jackpot’-in prej 500 mijë eurosh dhe nuk kthehet më në shtëpi
Një histori e pazakontë ka shpërthyer në Carsoli, ku një fitim prej 500 mijë eurosh nga një biletë “gërvish...
BOTA
20 Mars19:41
Debati që përshkallëzoi në sulm me mjet prerës, 18-vjeçari plagoset nga njerku i tij
Një ngjarje e rëndë ka ndodhur në Aliveri, ku një 18-vjeçar është plagosur pasi u sulmua me thikë nga njerku i ...
BOTA
20 Mars19:32
Rriten rastet me Hepatit A/ Ky vend ndalon frutat e detit të papërpunuara
Rritja e shpejtë e rasteve me Hepatiti A ka vënë në alarm autoritetet shëndetësore në një rajon të ...
BOTA
20 Mars18:23
Kryetari i Parlamentit iranian thirrje vendeve islamike: Mund të vendosim një rend të ri në rajon
Kryetari i Parlamentit të Iran, Mohammad Ghalibaf, u ka bërë thirrje vendeve islamike që të bashkëpunojnë për të ...
BOTA
20 Mars17:47
NATO pezullon përkohësisht aktivitetet stërvitore në Irak, tërheq 600 anëtarë të stafit
NATO ka pezulluar aktivitetet stërvitore për Misionin e saj të NATO-s në Irak dhe ka tërhequr afërsisht 600 anëtarë pe...
BOTA
20 Mars17:34
Çmenduri në spital: Një person i merr armën rojes së sigurisë dhe tenton të...
Një ngjarje e paprecedentë ka ndodhur në spitalin e Livornos.
Një grindje mes dy personave që po prisnin në ambientet e s...
BOTA
20 Mars17:21
Tragjedi në Itali! Dy të vdekur pas shpërthimit në një banesë, ja dyshimet e para
Një tragjedi ka ndodhur në Parco degli Acquedotti, ku dy persona u gjetën të pajetë brenda ndërtesës së njohur si Casa...
