Inspektorati i Lartë i Drejtësisë i është drejtuar Gjykatës Kushtetuese me kërkesën për fillimin e procedimit dis...
BOTA
Vrau miliona njerëz në Evropë, shkencëtarët zbulojnë shkakun e murtajës së zezë
PiranjatPërditësimi i fundit 4 Dhjetor 2025, 18:16
Përhapja e shpejtë e Murtajës së Zezë nëpër Evropën mesjetare mund të ketë origjinën e saj në një shpërthim masiv vullkanik, sipas një studimi të ri.
Murtaja vrau midis një të tretës dhe gjysmës së popullsisë evropiane në mesin e shekullit të 14-të. Por nuk dihet se çfarë e shkaktoi pandeminë.
Tani shkencëtarët në Kembrixh dhe Gjermani kanë bashkuar një sekuencë të jashtëzakonshme ngjarjesh nga të dhënat mjedisore dhe të dhënat historike që ata besojnë se zgjidhin misterin.
Ata thonë se grimcat e blozës të bllokuara thellë në shtresat e akullit të Antarktidës dhe Groenlandës sugjerojnë se ka pasur të paktën një shpërthim nga një vullkan ende i panjohur në tropikë, rreth vitit 1345, që e mbuloi planetin me një mjegull të trashë hiri dhe squfuri.
Kjo përputhet me provat e shkruara të kohës, të cilat raportojnë kushte jashtëzakonisht të re dhe eklipse të errëta hënore, sipas studimit të botuar në revistën Communications Earth & Environment. Analiza e re e unazave të pemëve nga ajo kohë tregon se ka pasur tre vjet rritje të ngadaltë, duke sugjeruar se mjegulla vullkanike rezultoi në kushte të ftohta dhe të lagështa që do të kishin çuar në një seri dështimesh të të korrave, sipas një ekipi në Kembrixh.
Dr. Martin Bauch, një nga autorët e studimit dhe historian i klimës dhe epidemiologjisë mesjetare në Institutin Leibniz për Historinë dhe Kulturën e Evropës Lindore, i tha Sky News se ndikimi i shpërthimit në furnizimin me ushqim ishte faza e parë kyçe në sekuencën e ngjarjeve që u përgatitën për pandeminë. "Në vitet para se të vinte Murtaja e Zezë, kishte një mot shumë të pazakontë nga Anglia, përtej Mesdheut deri në Levant", tha ai.
"Ky model në shkallë të gjerë mund të ketë vetëm një shpjegim klimatik dhe vullkani është një shpjegim i mirë sepse ndikimi do të zgjaste dy ose tre vjet. Gjithçka përshtatet së bashku."
Studiuesit thonë se uria që pasoi shpjegon pse qytetet detare italiane të Venedikut, Gjenovës dhe Pizës iu drejtuan mongolëve të Hordhisë së Artë rreth Detit të Zi në vitin 1347 dhe filluan të importonin drithëra. Hulumtimet e mëparshme kanë arritur në përfundimin se anijet që transportonin drithërat sillnin edhe pleshtat e infektuara me bakterin e murtajës Yersinia pestis, me shumë mundësi nga gerbilët e egër diku në Azinë qendrore.
Pasi mbërritën në Itali, pleshtat u hodhën mbi minjtë dhe gjitarët e tjerë - dhe përhapën shkatërrim në të gjithë Evropën. “Këto qytet-shtete të fuqishme italiane kishin krijuar rrugë tregtare në distanca të gjata përgjatë Mesdheut dhe Detit të Zi, duke u lejuar atyre të aktivizonin një sistem shumë efikas për të parandaluar urinë”, tha Dr. Bauch.
