Me indicien se Kristjan Sterjo mund të fshihet te varrezat e Korçës, forcat RENEA kanë zbarkuar pikërisht aty për të kontro...
LIFESTYLE
Misteri 3,500-vjeçar i Santorinit/ 15-vjeçari që nuk arriti t'i shpëtonte cunamit mund të ndryshojë kronologjinë e shpërthimit të madh
PiranjatPërditësimi i fundit 8 Gusht 2026, 22:26
Mbetjet e një adoleshenti, të varrosura nën rrënojat e cunamit shkatërrues të shkaktuar nga shpërthimi i Santorini më shumë se 3,500 vjet më parë, mund të japin një përgjigje për një nga misteret më të mëdha arkeologjike të Mesdheut.
Datimi i ri i eshtrave të djalit 15 ose 16-vjeçar e afron shpërthimin e Therës shumë më tepër me rënien e Qytetërimi Minoan dhe mund të përmbysë atë që dinim deri më tani për kohën e saktë të ndodhjes së katastrofës.
Për më shumë se 3,500 vjet, sipas gazetës Times, eshtrat e një djali kanë qëndruar të varrosura në bregdetin perëndimor të asaj që sot është Turqia, së bashku me gjurmët e një prej fatkeqësive natyrore më të fuqishme që ka njohur bota e lashtë.
I riu, rreth 15 ose 16 vjeç, u zbulua në sitin arkeologjik Çeşme-Bağlararası dhe besohet se ka qenë viktimë e valëve gjigante të shkaktuara nga shpërthimi i vullkanit Thera.
Tani, kockat e tij mund t'u ofrojnë shkencëtarëve një të dhënë të rëndësishme për një pyetje që ka qenë e debatueshme prej dekadash: Kur saktësisht shpërtheu vullkani i Santorinit?
Sipas gazetës Times, analizat e reja e vendosin vdekjen e adoleshentit rreth vitit 1500 para Krishtit dhe, në çdo rast, jo më herët se dekadat e fundit të shekullit të 16-të para Krishtit.
Nëse rezultatet konfirmohen, ato mund ta ndryshojnë ndjeshëm datimin e shpërthimit të famshëm të Therës dhe ta sjellin atë shumë më afër periudhës kur filloi rënia e madhe e qytetërimit minoan.
Fatkeqësia filloi nga Akrotiri
Historia e adoleshentit të gjetur në bregdetin e Azisë së Vogël lidhet me një vend rreth 225 kilometra larg: Santorini, ose Thera e antikitetit. Atje ndodhej Akrotiri, një vendbanim i rëndësishëm detar dhe tregtar, me lidhje të ngushta me botën minoane të Kretës.
Në mesin e mijëvjeçarit të dytë para Krishtit, vendbanimi përjetonte një periudhë prosperiteti të madh dhe dispononte infrastrukturë jashtëzakonisht të përparuar për kohën. Profesorja Beverly Goodman, nga Universiteti i Haifës, shpjegon në dokumentarin e National Geographic, “Thesaret e Humbura të Greqisë së Lashtë: Binjaku i Humbur i Pompeit”, se Akrotiri dëshmon arritje teknologjike dhe një nivel sofistikimi që nuk ishte parë në periudhat e mëparshme.
Nga sistemet hidraulike deri te pikturat murale të hollësishme, gjetjet dëshmojnë për një vendbanim jashtëzakonisht të zhvilluar të Epokës së Bronzit.
E gjithë kjo do të merrte një fund të papritur.
Shpërthimi masiv i vullkanit Thera konsiderohet ndër shpërthimet më të fuqishme vullkanike të regjistruara në historinë e njerëzimit. Sipas Times, vlerësohet se ka qenë rreth 100 herë më i fuqishëm se shpërthimi i malit Vezuv, i cili varrosi Pompein në vitin 79 pas Krishtit.
Fatkeqësia e ndryshoi në mënyrë dramatike Santorinin, i cili mori kryesisht formën që njohim sot, me ishuj që u formuan rreth kalderës së përmbytur. Akrotiri u varros nën një shtresë të trashë hiri vullkanik. Ruajtja e jashtëzakonshme e ndërtesave të tij më vonë bëri që vendbanimi të cilësohej si “Pompei i Egjeut”.
Megjithatë, kishte një ndryshim të habitshëm mes dy qyteteve të lashta. Ndryshe nga Pompei, në Akrotiri nuk ishin gjetur mbetje njerëzore të lidhura drejtpërdrejt me katastrofën.
Valë gjigante përshkuan Egjeun
Efektet e shpërthimit nuk u kufizuan vetëm në Santorini. Kontakti i sasive të mëdha të materialit vullkanik me detin shkaktoi cuname të fuqishme, të cilat u përhapën në të gjithë Egjeun dhe prekën zonat bregdetare qindra kilometra larg vullkanit.
Ndër vendet e goditura ishte Çeşme-Bağlararası, në bregdetin perëndimor të Azisë së Vogël.
Gërmimet arkeologjike në zonë kanë zbuluar një shtresë hiri vullkanik të lidhur me shpërthimin e Therës, si dhe gjurmë të shumta të cunamit që pasuan.
“Pas shpërthimit të Santorinit dhe mbërritjes së cunamit, jeta u ndal përgjithmonë në këtë vend”, thotë profesor Vasif Şahoğlu, nga Universiteti i Ankarasë. Megjithatë, për të dhe ekipin e tij, një nga pyetjet më të mëdha mbetet data e saktë e katastrofës. Dhe përgjigjja mund të fshihet në një skelet njerëzor.
Misteri i rënies së minoanëve
Minoanët krijuan një nga qytetërimet më të rëndësishme të Epokës së Bronzit në Mesdhe. Të përqendruar në Kretë, ata zhvilluan rrjete të gjera tregtare dhe kulturore dhe ushtruan një ndikim të rëndësishëm në pjesën më të madhe të Egjeut.
Megjithatë, nga mesi i shekullit të 15-të para Krishtit, bota minoane filloi të binte dhe, deri në shekullin e 12-të para Krishtit, ajo në thelb kishte pushuar së qeni një fuqi dominuese.
Për shekuj me radhë, pjesa më e madhe e këtij qytetërimi mbeti e humbur, deri në zbulimin e pallatit të Knososit në fillim të shekullit të 20-të.
Edhe sot, ka boshllëqe të mëdha në njohuritë tona. Lineari A, sistemi i shkrimit i përdorur nga minoanët, nuk është deshifruar plotësisht, duke i privuar studiuesit nga një burim i drejtpërdrejtë dhe i vlefshëm informacioni rreth mënyrës së tyre të jetesës, shoqërisë dhe historisë.
Ndër pyetjet e mëdha mbetet ajo se çfarë shkaktoi saktësisht rënien e tyre.
A lidhet Santorini me fundin e botës minoane?
Teoria se shpërthimi i madh i Santorinit dhe cunami që pasoi kontribuuan në mënyrë vendimtare në dobësimin e qytetërimit minoan është debatuar për dekada.
Shpërthimi, valët gjigante dhe pasojat e tyre më të gjera mjedisore dhe ekonomike mund të kenë shkaktuar një goditje serioze ndaj rrjeteve tregtare dhe vendbanimeve bregdetare të botës minoane.
Problemi i madh ka qenë gjithmonë datimi. Nëse shpërthimi do të kishte ndodhur rreth vitit 1600 para Krishtit, do të kishte një interval të gjatë kohor deri në rënien e dukshme të qytetërimit minoan, rreth vitit 1450 para Krishtit.
Skeleti i adoleshentit fatkeq tani mund ta ndryshojë këtë tablo.
Nëse rezultatet e reja konfirmohen, siç theksohet në një dokumentar të National Geographic, katastrofa do të vendosej pothuajse një shekull më vonë se data e pranuar shpesh, rreth vitit 1600 para Krishtit, dhe shumë më afër periudhës kur filloi rënia e madhe e qytetërimit minoan.
Pra, një djalë që nuk arriti t'i shpëtonte një vale gjigante më shumë se 3,500 vjet më parë, tani mund të ofrojë një nga të dhënat më të rëndësishme për zgjidhjen e një misteri arkeologjik që ka intriguar shkencëtarët për dekada.
Dokumentari “Thesaret e Humbura të Greqisë së Lashtë: Binjaku i Humbur i Pompeit”, i cili paraqet provat e reja, do të transmetohet nga National Geographic të dielën, më 9 gusht. /Piranjat News/
