Kryeministri Edi Rama ka vijuar sulmet ndaj protestuesve që prej javësh janë mbledhur në Tiranë kundër qeverisë së tij...
LIFESTYLE
Planeti që nuk duhet të ekzistojë/ Misteri i Mërkurit dhe misioni që mund të japë përgjigje në vitin 2026
PiranjatPërditësimi i fundit 29 Dhjetor 2025, 21:22
Mërkuri, planeti më i vogël dhe më i afërt me Diellin në Sistemin tonë Diellor, vazhdon t'i ngatërrojë shkencëtarët, pasi nuk përshtatet në asnjë nga modelet mbizotëruese të formimit planetar.
Pavarësisht se ka një masë pothuajse 20 herë më të vogël se Toka dhe është vetëm pak më i madh në diametër se Australia, ai është planeti i dytë më i dendur pas Tokës, për shkak të një bërthame të madhe metalike që zë rreth 85% të rrezes së saj.
Vendndodhja e tij, shumë afër Diellit, dhe struktura e tij e brendshme përbëjnë një enigmë që, siç pranojnë ekspertët, ende nuk ka një përgjigje bindëse. "Është paksa... e sikletshme", vëren Sean Raymond, ekspert në formimin e planetëve në Universitetin e Bordeaux. "Ka diçka themelore që na mungon”.
Të kuptuarit se si u formua Mërkuri nuk ka të bëjë vetëm me historinë e Sistemit tonë Diellor, por edhe me studimin e planetëve rreth yjeve të tjerë. Siç shpjegon shkencëtari planetar Saverio Campioni nga MIT për BBC-në, Mërkuri është "planeti më i afërt që kemi me një ekzoplanet", për shkak të origjinës së tij të pazakontë.
Shenjat e para se diçka "nuk shkon" u shfaqën në vitet 1970 , kur anija kozmike Mariner 10 bëri fluturimet e para pranë planetit.
Matjet e gravitetit zbuluan një bërthamë disproporcionalisht të madhe. Më vonë, misioni Messenger (2011–2015) e ndërlikoi më tej pamjen, duke zbuluar elementë të paqëndrueshëm si kaliumi dhe toriumi, si dhe gjurmë akulli uji në kratere të fshehura përgjithmonë në pole - gjetje që teorikisht nuk duhet të mbijetojnë kaq afër Diellit, ku temperaturat arrijnë 430 gradë Celsius.
Këto të dhëna përforcuan idenë se Mërkuri mund të mos jetë formuar në vendndodhjen e tij aktuale. Një nga teoritë më të përhapura është se planeti fillimisht ishte shumë më i madh, pothuajse sa madhësia e Marsit, dhe pësoi një ndikim gjigant brenda 10 milion viteve të para të ekzistencës së tij.
Ky ndikim mund ta ketë zhveshur planetin nga manteli dhe korja e tij, duke lënë pas bërthamën e tij të dendur dhe të pasur me hekur. Siç thotë Alessandro Morbidelli, i Observatorit Côte d'Azur, "interpretimi i përgjithshëm është se Mërkuri pësoi një ndikim gjigant që hoqi pjesën më të madhe të mantelit të tij".
Megjithatë, ky skenar ka probleme serioze. Një ndikim kaq i dhunshëm duhet të ketë hequr edhe elementë të paqëndrueshëm, gjë që nuk duket se ka ndodhur. Për më tepër, nuk është e qartë pse mbeturinat nga një përplasje e tillë nuk u kthyen në planet ose nuk krijuan satelitë - Merkuri nuk ka asnjë.
Teori të tjera sugjerojnë se Mërkuri mund të ketë qenë "pushtuesi" në një përplasje me një planet më të madh, siç është Venusi, ose se fillimisht është formuar nga material i pasur me hekur shumë afër Diellit të ri, ku rrezatimi intensiv zhduku elementët më të lehtë. Por këto versione lënë gjithashtu pyetje pa përgjigje, të tilla si pse planeti ndaloi së rrituri në madhësinë e tij aktuale. Misioni evropian-japonez BepiColombo, i cili u lançua në vitin 2018 dhe pritet të hyjë në orbitë rreth Mërkurit në nëntor 2026, pas një vonese për shkak të një problemi teknik, mund të japë përgjigje.
Qëllimi i tij është të studiojë në thellësi përbërjen e planetit, bërthamën e tij dhe elementët e paqëndrueshëm në sipërfaqen e tij. Siç theksojnë shkencëtarët, Mërkuri mbetet një nga enigmat më të mëdha të Sistemit Diellor. Zgjidhja e tij jo vetëm që do të shpjegojë origjinën e një planeti "të papërshtatshëm", por mund të ndryshojë plotësisht mënyrën se si e kuptojmë formimin e planetëve , si pranë Diellit ashtu edhe rreth yjeve të largët.
