Nga pagat minimale te shitjet “cash” pa faturë, sektori i ndërtimit mbetet një nga burimet kryesore të informalitetit në ekonomi. Administrata Tatimore ka vënë në lëvizje një plan të ri menaxhimi risku, duke futur në sitë 8784 kompani ndërtimi aktive në të gjithë vendin. Qëllimi kryesor i planit lidhet me adresimin e informalitetit në sektor dhe krijimin e një mekanizmi referues për vlerësimin e pagave mesatare.
Në strategjinë afatmesme të të ardhurave 2024-2027, ndërtimi konsiderohet një nga sektorët kyç për arkëtimet buxhetore. Megjithatë, pas shifrave zyrtare fshihet një realitet problematik me paga nën nivelin real të tregut, punë të padeklaruar dhe përdorim faturash fiktive. Drejtoria e Menaxhimit të Riskut e ka identifikuar ndërtimin si sektor me risk të lartë fiskal, që nga leja e ndërtimit deri te shitja finale e apartamenteve.
Sipas analizës së Tatimeve, problemi kryesor lidhet me mosdeklarimin e plotë të xhiros dhe sipërfaqeve. Kjo përfshin deklarimin e çmimeve të shitjes nën nivelin e tregut dhe poshtë çmimeve referencë, si edhe shitjet “cash” pa lëshim fature apo fiskalizim, veçanërisht në fazat e para të projekteve përmes kaparëve dhe parapagimeve informale.
Një tjetër risk i lartë lidhet me nëndeklarimin e kostove të punës dhe punësimin informal. Konstatohet një numër i ulët punonjësish të deklaruar në raport me volumin e punimeve, paga shumë më të ulëta se niveli mesatar i tregut për profesionet e ndërtimit dhe përdorimi i punëtorëve të përkohshëm ose të padeklaruar në fazat intensive të punimeve.
Sipas analizës së Tatimeve, rreth 25% e punonjësve në ndërtim deklarohen me paga 40–50 mijë lekë, shumë më poshtë se niveli real i tregut për profesionet e këtij sektori. Ekspertja e punës Gertjana Hasalla thekson se ndërtimi është ndër sektorët me përqindjen më të lartë të punonjësve me paga të ulëta dhe njëkohësisht me rrezik të lartë për aksidente.
“Sektori i ndërtimit përbën rreth 24% të aksidenteve në punë dhe përmbën një nga sektorët me paga më të ulëta në treg,” shprehet ajo.
Problem serioz mbetet përdorimi i furnitorëve fiktivë dhe faturave të rreme për të rritur artificialisht kostot dhe për të ulur fitimin e tatueshëm dhe TVSH-në për t’u paguar. Tatimet kanë evidentuar raste të shumta të përdorimit të kompanive “guackë”, subjekte pa aktivitet real apo pa staf, si dhe furnitorë me histori mospagesash.
Janë konstatuar gjithashtu mospërputhje mes lejeve të ndërtimit dhe deklarimeve tatimore, ku sipërfaqet e deklaruara për qëllime fiskale rezultojnë më të vogla se ato të miratuara në leje ose të regjistruara në kadastër. Në shumë raste projektet janë të përfunduara fizikisht, por të ardhurat deklarohen me vonesë ose vetëm pjesërisht.
Për shkak të volumit të lartë të transaksioneve “cash” dhe vështirësisë në përcaktimin e kostos reale të ndërtimit, sektori shihet si i ekspozuar ndaj pastrimit të parave. Raportet sinjalizojnë përdorimin e projekteve ndërtimore për riciklim kapitali me origjinë të dyshimtë, përmes shitjeve informale dhe deklarimeve të pjesshme.
Administrata Tatimore ka paralajmëruar kontrolle të thelluara ndaj subjekteve që nuk deklarojnë paga reale sipas profesioneve, mbajnë punonjës në nivel minimal, nuk fiskalizojnë çdo shitje apo arkëtim paradhënie, përdorin furnitorë fiktivë, nuk përputhin sipërfaqet e ndërtimit me lejet zyrtare dhe krijojnë borxhe të reja tatimore, kryesisht në TVSH.
Ndërtimi mbetet një motor i rëndësishëm i ekonomisë, por njëkohësisht një nga sektorët më problematikë për informalitetin. Vendosja e pagave referuese, monitorimi elektronik dhe analiza e thelluar e riskut janë të domosdoshme, por pa zbatim real dhe ndëshkim efektiv, mbeten masa të pamjaftueshme./acqj.al
Artikuj te sugjeruar
SOCIALE
21 Janar13:27
Fermerët e Muriqanit drejt falimentimit pas përmbytjeve dhe ngricave në Elbasan
Përmbytjet dhe ngricat e ditëve të fundit kanë shkaktuar humbje të mëdha ekonomike për fermerët e fshatit Muriqan, n&eum...
SOCIALE
21 Janar13:24
Malazezët po blejnë nuse nga Shqipëria? Shoqatat e të drejtave të grave ngrenë alarmin, reagon policia
Nga Nikola Saveljicc, VIJESTI
Policia malazeze nuk ka njohuri për ndonjë ndërmjetësim të paligjshëm në lidhjen e mart...
SOCIALE
21 Janar13:20
“Mos lyeni flokët me bojëra me amoniak”, gjinekologia tregon ndikimin ne shtatzëni
Gjinekologia Mimoza Keta tha në “Dita jonë” në A2 CNN se lyerja e flokëve nga ana e femrave me bojëra me amoniak ndikon n&e...
SOCIALE
19 Janar21:12
Abuzimet shkaktojnë kërdi në financat publike/ Raporti i KLSH zbulon dëmin e shkaktuar vetëm në 9 muaj
Në 9 muajt e parë të vitit të kaluar, abuzimet me paratë publike i kanë kushtuar buxhetit të shtetit rreth 24 milionë eu...
SOCIALE
19 Janar20:38
Shqiptarët dynden drejt makinave elektrike
Shqiptarët po priren gjithmonë e më shumë drejt automjeteve elektrike. Drejtoria e Shërbimeve të Transportit Trugor tha të h&...
SOCIALE
18 Janar13:11
Përmbytjet në Dimal, qindra hektarë pemë frutore nën ujë, dëmshpërblime selektive
Plantacionet me pemë frutore në fshatin Hinkë janë një nga zonat më të prekura nga përmbytjet në bashkinë e ...
SOCIALE
18 Janar11:23
Paradoksi i ndërtimit dhe pasuritve të paluajtshme: Çmimet do të shtrenjtohen, por kërkesa në rënie
Çmimet e reja të referencës për rrethet do të hyjnë në fuqi më 1 janar 2026. Ashtu siç ndodhi në Tiran&eum...
SOCIALE
17 Janar21:09
Sateliti i BE publikon PAMJET, përmasat e përmbytjeve në Shqipëri
Sateliti i Bashkimit Evropian ka publikuar pamje që tregojnë qartë përmasat e përmbytjeve të shkaktuara nga reshjet e dendura t&eu...
SOCIALE
17 Janar18:37
Në një vit ikin mbi 40 mijë vetë! Çdo i larguar i arsimuar i kushton vendit rreth 14 mijë euro
Shkollohen, arsimohen dhe kur duhet të kontribuojnë në ekonominë e vendit, zgjedhin të largohen. Çdo shqiptar i aftë pë...
SOCIALE
17 Janar18:26
Qeveria i rikthehet programit të rindërtimit 7 vite pas tërmetit, ja bashkitë ku do të investohen 1.7 miliardë lekë
Qeveria i rikthehet programit të rindërtimit 7 vite pas tërmetit, ja bashkitë ku do të investohen 1.7 miliardë lekëQeveria ka...