Disa vende anëtare të NATO-s po shtyjnë përpara krijimin e një banke të re të mbrojtjes. Ajo synon të ndihmojë kompanitë të zgjerojnë kapacitetet e prodhimit dhe t’u japë kredi shteteve për shpenzimet e mbrojtjes. Gjermania ende heziton për një pjesëmarrje të mundshme.
Nga Marie Welling, FRANKFURTER ALLGEMEINE
Ishte një deklaratë e shkurtër në samitin e fundit të NATO-s, në korrik nga nëntë shtete: ato duan të krijojnë Defence, Security and Resilience Bank (DSRB) – një bankë shumëpalëshe që do t’ua lehtësojë qeverive zgjerimin e kapaciteteve të tyre të mbrojtjes.
Pjesë e kësaj nisme janë Kanadaja, Shqipëria, Belgjika, Greqia, Letonia, Luksemburgu, Rumania, Turqia dhe Ukraina.
“Duke u mbështetur në një bazë të fortë krediti, DSRB-ja do të zgjerojë aksesin në kapital, do të ulë kostot e financimit dhe do të mbështesë zgjerimin e kapaciteteve industriale në shtetet anëtare”, thuhet në deklaratë.
Shkak për këtë nismë janë objektivat ambicioze që kanë vendosur shtetet e NATO-s: deri në vitin 2035, ato synojnë që 3,5% e Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) të shkojë për shpenzime ushtarake tradicionale, si trupat dhe armatimet, ndërsa 1,5% tjetër për shpenzime që lidhen me mbrojtjen, si infrastruktura.
Sipas llogaritjeve të kompanisë konsulente McKinsey, shpenzimet vjetore evropiane për mbrojtjen mund të arrijnë kështu në rreth 800 miliardë euro deri në vitin 2030.
Kompanitë e kanë të vështirë të marrin kredi
Megjithatë, rritja e madhe e buxheteve deri tani është përkthyer vetëm në një masë të kufizuar në kapacitete ushtarake reale dhe të gatshme për përdorim, thuhet në raportin e McKinsey.
“Shumë kompani të industrisë së mbrojtjes, jo vetëm ato të voglat, funksionojnë në një mënyrë pothuajse artizanale dhe do të duhet të rrisin ndjeshëm kapacitetet e prodhimit nëse marrin porosi të mëdha”, shpjegon Stefan Kolev, ekonomist dhe drejtues i Ludwig-Erhard-Forum për Ekonominë dhe Shoqërinë, në një intervistë për F.A.Z. Weltwirtschaft.
Për këtë zgjerim kompanive u nevojitet kapital.
Megjithatë, një studim i vitit 2024, i porositur nga Komisioni Evropian, tregon se mundësitë për financim, veçanërisht kur bëhet fjalë për kredi dhe kapital të huazuar, janë të kufizuara.
Ndër arsyet janë ciklet e gjata të prodhimit, të cilat nënkuptojnë se të ardhurat vijnë më vonë, kontrollet e eksporteve dhe kontrollet e sigurisë.
Shumë banka dhe investitorë gjithashtu ngurrojnë të financojnë këtë industri për shkak të rezervave dhe shqetësimeve etike.
“Nëse kërkesa rritet, por prodhimi nuk arrin të rritet në të njëjtën masë, rezultati përfundimtar është thjesht rritja e çmimeve dhe e fitimeve të kompanive, por jo rritja e sasisë së prodhuar”, thotë Kolev.
Ideja për bankën ekziston prej vitit të kaluar
Pikërisht për këtë arsye, që prej vitit të kaluar është diskutuar ideja për krijimin e një banke shumëpalëshe për mbrojtjen – DSRB-në.
Ajo do të bazohej në modelin e një banke klasike zhvillimi: shtetet anëtare do të kontribuonin me kapital dhe banka më pas do t’i bashkonte këto fonde.
Sipas agjencisë së lajmeve Reuters, kontributet e shteteve mund të përcaktohen në varësi të madhësisë së ekonomisë së tyre.
Për Kanadanë, kontributi mund të arrijë deri në 1,5 miliardë euro, ndërsa për shtetet më të vogla do të ishte rreth 500–750 milionë euro.
DSRB-ja synon të marrë një vlerësim krediti AAA, në mënyrë që të mund të sigurojë financim me kosto të ulët në tregjet ndërkombëtare të kapitalit.
Deri në 117 miliardë euro për projektet e mbrojtjes
Nëpërmjet kësaj skeme synohet të mobilizohen deri në 117 miliardë euro për projekte të mbrojtjes.
Banka do t’i mbështeste kompanitë në dy mënyra.
Së pari, mund t’u japë drejtpërdrejt kredi ose të ofrojë garanci, duke bërë që bankat tregtare të jenë më të gatshme të financojnë kompanitë e industrisë së mbrojtjes dhe kompanitë që prodhojnë pajisje me përdorim të dyfishtë, pra produkte që mund të përdoren si për qëllime civile, ashtu edhe ushtarake.
Kjo do t’u mundësonte këtyre kompanive të merrnin financim nga bankat me kushte më të favorshme.
Së dyti, DSRB-ja do t’u ofronte edhe kredi shteteve, në rastet kur shpenzimet e tyre për mbrojtjen nuk mund të përballohen të gjitha brenda një viti të vetëm buxhetor.
Berlini nuk do të marrë pjesë
Përveç institucioneve financiare si J.P. Morgan, mbështetjen e tyre e kanë premtuar edhe Commerzbank, Deutsche Bank dhe Landesbank Baden-Württemberg (LBBW).
Qeveria gjermane, nga ana tjetër, ishte distancuar nga kjo ide vitin e kaluar. Edhe mbështetja e vendeve të tjera të rëndësishme, si Franca apo Britania e Madhe, mungon.
Një zëdhënëse e Ministrisë gjermane të Mbrojtjes e shpjegoi vendimin në dhjetor të vitit të kaluar me faktin se qeveria gjermane nuk dëshironte të krijonte instrumente të tjera financimi dhe mbështetjeje për industrinë e armatimeve. Fokusi, sipas saj, duhej të ishte te zbatimi sa më i shpejtë i instrumenteve që ekzistojnë tashmë.
Ndërkohë, Gjermania tani merr pjesë si vëzhguese në bisedimet për krijimin e bankës.
Brenda Bashkimit Evropian ekziston tashmë instrumenti “Security Action for Europe” (SAFE). SAFE u siguron shteteve anëtare të BE-së kredi me detyrim kthimi, në vlerën totale prej 150 miliardë eurosh, për blerjen e përbashkët të armatimeve.
Edhe disa shtete jashtë BE-së, si Ukraina, mund të marrin pjesë në këtë mekanizëm.
Sipas informacioneve në faqen e saj zyrtare, DSRB-ja në të ardhmen do t'u japë kredi edhe shteteve. Megjithatë, Isabelle Hudon, kryenegociatorja kanadeze për krijimin e DSRB-së, thekson se banka do të fokusohet kryesisht te ana e ofertës, pra te kompanitë që prodhojnë pajisjet e nevojshme.
“Qëllimi kryesor është të mbyllim një boshllëk strukturor në aksesin në kapital për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme që janë pjesë e zinxhirëve të furnizimit të industrisë së mbrojtjes”, thotë Hudon.
Konkurrencë për kapitalin dhe mbështetjen politike
Megjithatë, kjo nuk është e vetmja ide e këtij lloji.
Një nismë e ngjashme është diskutuar prej kohësh edhe për Joint Expeditionary Force (JEF), një forcë shumëkombëshe ekspeditare dhe ndërhyrëse e përbërë nga dhjetë shtete të Evropës Veriore, mes tyre Britania e Madhe, Finlanda dhe Holanda.
Për më tepër, një nismë private, e drejtuar nga ish-zëvendëspresidenti i Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (EBRD), Guy de Selliers, gazetari Edward Lucas dhe ish-shefi i Shtabit të Mbrojtjes britanike, Nick Carter, ka paraqitur një projekt për një Bankë Evropiane të Riarmatosjes (European Rearmament Bank – ERB).
Edhe kjo bankë do të bazohej në modelin e një banke zhvillimi, do të synonte një vlerësim krediti AAA dhe do t'ua lehtësonte kompanive sigurimin e financimit.
Megjithatë, projektet ndryshojnë për sa i përket anëtarësimit.
Ndërsa ERB-ja do të ishte kryesisht e hapur për vendet evropiane anëtare të NATO-s, DSRB-ja synon një bazë më të gjerë anëtarësie, duke përfshirë potencialisht edhe vende si Australia, Japonia dhe Koreja e Jugut.
Duke qenë se ideja bazë e ERB-së dhe DSRB-së është megjithatë shumë e ngjashme, vitin e kaluar u përhapën zërat se të dy projektet mund të bashkoheshin.
Por kryenegociatorja Hudon e mohoi këtë mundësi në një përgjigje për F.A.Z. Weltwirtschaft: “Nën drejtimin e Kanadasë, aktualisht nuk po zhvillohen bisedime me ERB-në”, tha Hudon.
Fokusi, sipas saj, është ndërtimi i DSRB-së në përputhje me marrëveshjen e negociuar në Montreal në prill.
Ajo theksoi gjithashtu se banka do të plotësojë mekanizmat ekzistues të financimit dhe ERB-në, dhe nuk do t'i kopjojë ato.
Pikërisht për këtë arsye Kanadaja ka marrë drejtimin e zhvillimit të DSRB-së.
Në të ardhmen, selia kryesore e bankës pritet të jetë në Kanada, ndërsa qendra evropiane do të ndërtohet në Luksemburg.
Dy banka të ngjashme mund të konkurrojnë për të njëjtat para
“ERB-ja do të kishte një fokus më të fortë evropian se DSRB-ja”, thotë ekonomisti Kolev.
Por, duke qenë se të dyja nismat janë kaq të ngjashme, në fund ato mund të konkurrojnë për kapitalin, mbështetjen politike të shteteve dhe rolin e ardhshëm si banka kryesore e re e mbrojtjes.
“Vende si Franca dhe Britania e Madhe përballen me sfida të jashtëzakonshme fiskale”, thotë Kolev.
“Edhe nga buxheti federal gjerman dihet se duhet kërkuar me lupë për të gjetur miliardat.”
Prandaj mund të jetë e vështirë që të dyja nismat të sigurojnë mjaftueshëm para.
Çfarë do të ndodhë me DSRB-në dhe ERB-në?
Aktualisht nuk dihet ende se si do të zhvillohen të dy projektet.
Karta zyrtare e DSRB-së pritet të nënshkruhet në vjeshtë.
Banka pret që, përveç nëntë shteteve që tashmë janë pjesë e nismës, t'i bashkohen edhe vende të tjera.
Sa i përket ERB-së, Kolev parashikon se, si një projekt tërësisht evropian, herët a vonë do të përballet me çështjen e Eurobondeve.
“Diskutimet për këtë janë të gjata dhe do ta vononin ndjeshëm procesin – pa përmendur fare pyetjen nëse Eurobondet janë apo jo të mira për BE-në”, thotë ai.
DSRB-ja, nga ana tjetër, nuk do të ketë nevojë për përgjegjësi të përbashkët për borxhet, shkruan banka në faqen e saj.
Çdo shtet do të jetë përgjegjës vetëm për detyrimet e veta, ndërsa do të përfitojë nga vlerësimi i përbashkët i kreditit dhe aksesi i bankës në tregjet financiare.
Avantazhi i një banke shumëpalëshe
Në rastin e një projekti evropian, situata do të ndërlikohej edhe më shumë nga interesat kombëtare, mendon Kolev.
“Një institucion shumëpalësh si DSRB-ja zakonisht zhvillon një lloj autonomie të vetën dhe, në përgjithësi, është disi më pak i varur nga interesat kombëtare”, thotë eksperti.
Sipas tij, DSRB-ja ka edhe një mesazh politik dhe simbolik të veçantë.
“Për shkak të sjelljes së SHBA-së, aktualisht nuk është e qartë nëse multilateralizmi ka ende një të ardhme.
Një projekt si DSRB-ja i përcjell botës një mesazh të qartë:
‘Ne duam të vazhdojmë të bashkëpunojmë në mënyrë shumëpalëshe.’”
Artikuj te sugjeruar
AKTUALITET
13 Gusht11:08
I riu merr një armë silenciator dhe tenton të qëllojë 51-vjeçarin! Vihet në pranga bashkë me 5 të tjerë
6 persona janë arrestuar në Divjakë pas një konflikti në një lokal. Në pranga janë vendosur Orgito Lamka, Kevin Sota, ...
AKTUALITET
13 Gusht11:02
Shfaqet vatër zjarri në Bubq, flakët përhapen në zonë
Një vatër e re zjarri është aktivizuar në Bubq të Krujës, për të cilën ka shkuar në ndihm&eum...
Nga Xhuljan Ferzaj
AKTUALITET
13 Gusht10:42
VIDEO/ Banorët e Rrugës Ali Asllani në Kodër Kamëz pa ujë prej një muaji e gjysmë
Banorët e Rrugës Ali Asllani, në zonën Kodër Kamëz (Njësia Bashkiake 11), kanë denoncuar pranë redaksisë s&e...
AKTUALITET
13 Gusht10:40
Kanosi grupin e xhirimit të Ora News, arrestohet autori
Një 64-vjeçar është arrestuar nga Policia e Tiranës pasi dyshohet se ka kanosur një grup xhirimi të televizionit Ora News...
AKTUALITET
13 Gusht10:02
Zjarri në Lurë alarmant, flakët afrohen rreth 50 metra pranë banesave
Situata e zjarreve në qarkun Dibër vijon të jetë problematike, me dy vatra aktive të raportuara gjatë ditës së sotme. ...
AKTUALITET
13 Gusht09:56
RENEA aksion në Vlorë për kapjen e Inez Hajrullës, ikën duarbosh
Forca të shumta policie dhe efektivë të RENEA-s kanë rrethuar mbrëmjen e së mërkurës zonën e “Ujit të ...
AKTUALITET
13 Gusht09:49
Si u bënë tym milionat e djegësit fantazmë të mbetjeve në Tiranë
Biznesmenët Mirel Mërtiri dhe Klodian Zoto, të cilët prokuroria i konsideron pronarët ‘de facto’ të kompanisë k...
AKTUALITET
13 Gusht09:40
Zjarret në Shqipëri/ 45 vatra në 24 orë, 12 vijojnë aktive, mbi 800 forca në terren
Gjatë 24 orëve të fundit janë raportuar 45 vatra zjarri në të gjithë vendin, ndërsa 12 prej tyre vijojnë të ...
AKTUALITET
13 Gusht09:29
Administrativja refuzoi shqyrtimin e padisë, Veliaj ankimon në Apel vendimin për Ols Dadon
Erion Veliaj ka ankimuar në Gjykatën Administrative të Apelit vendimin e 24 Korrikut të Shkallës së Parë, e cila nuk pranoi...
AKTUALITET
13 Gusht09:16
Pajisjet mjekësore, KLSH: 90% e rekomandimeve të pazbatuara në spitalet publike
Vetëm 2 nga 20 rekomandimet e Kontrollit të Lartë të Shtetit për përmirësimin e menaxhimit të pajisjeve mjekësore...
