Qytetarë, ambientalistë dhe aktivistë të shoqërisë civile janë mbledhur këtë mbrëmje në Tiranë p&e...
BOTA
A po e ndërpret lufta në Iran furnizimin global të heliumit?
PiranjatPërditësimi i fundit 13 Mars 2026, 10:46
Ndërprerjet në përpunimin e gazit natyror të Katarit për shkak të luftës në Iran kanë rritur ndjeshëm çmimet e heliumit, duke ekspozuar brishtësinë e një tregu të vogël por kritik që mbështet industri që shkojnë nga gjysmëpërçuesit deri tek imazheria mjekësore.
Sipas Phil Kornbluth, president i Kornbluth Helium Consulting, çmimet e heliumit në tregun spot janë dyfishuar që nga fillimi i krizës në Lindjen e Mesme, ndërsa blerësit përpiqen të sigurojnë furnizimin. Gjiganti shtetëror i energjisë, QatarEnergy, eksportuesi i dytë më i madh i LNG-së në botë, njoftoi javën e kaluar ndalimin e prodhimit në impiantin e tij me kapacitet prej 77 milion tonë në vit (mtpa) dhe shpalli force majeure për dërgesat e LNG-së, për shkak të konfliktit.
Pasi heliumi nxirret si nënprodukt i përpunimit të gazit natyror, çdo ndërprerje e prodhimit të LNG-së ndikon direkt në furnizimin me helium.
Ministri i Energjisë i Katarit, Saad al-Kaabi, i tha javën e kaluar gazetës Financial Times se do të duheshin “java deri në muaj” që dërgesat të riktheheshin në normalitet, edhe nëse konflikti përfundonte menjëherë.
Katar është një furnizues kyç, jo një furnizues marginal. Të dhënat nga Shërbimi Gjeologjik i SHBA-së tregojnë se vendi prodhoi rreth 63 milion metra kub helium në 2025, nga rreth 190 milion metra kub globalisht, duke përbërë thuajse një të tretën e furnizimit botëror.
“Nëse këto kushte (ndërprerja e furnizimit) vazhdojnë, tregu në praktikë po humb rreth 5.2 milion metra kub helium në muaj,” tha Aleksandr Romanenko, CEO i firmës së kërkimeve të tregut IndexBox.
Ndërprerja po reflektohet në një treg me kapacitet të kufizuar prodhimi dhe me hapësira të pakta magazinimi, duke lënë blerësit me pak alternativa afat-shkurtra.
Furnizuesi kryesor i heliumit në Japoni, Iwatani, tha se deri tani ka mbajtur furnizim të qëndrueshëm për klientët, përfshirë prodhuesit e gjysmëpërçuesve, pjesërisht sepse gjithashtu siguron helium nga SHBA dhe mban rezervë në Japoni dhe SHBA.
NJË TREG I NDËRTUAR MBI KONTRATA ME MUNGESË TRANSPARENCË
Tregjet e heliumit operojnë shumë ndryshe nga shumica e mallrave të tjera. Shumica e furnizimit shitet përmes kontratave afatgjata, dhe jo në një treg spot të hapur, që do të thotë se sinjalet e çmimeve shpesh shfaqen ngadalë edhe kur furnizimi ngushtohet.
Kjo mungesë transparence e bën të vështirë përcaktimin e çmimit, por shenjat e ngushtimit të furnizimit kanë filluar të shfaqen.
“Shenjat e hershme tregojnë rritje prej rreth 50% në çmimet spot deri tani,” tha Anish Kapadia, CEO i firmës së kërkimeve AKAP Energy. “Në një ndërprerje të qëndrueshme, çmimet mund të rriten ndjeshëm dhe potencialisht të arrijnë nivelet e mungesës së mëparshme mbi 2,000 dollarë për çdo mijë metra kub.”
Romanenko tha se një ndërprerje 30-ditore mund të rrisë çmimet e heliumit të dorëzuar për 10% deri 20%, ndërsa një ndërprerje 60-90 ditore mund të shtyjë çmimet edhe më lart, 25% deri 50%, veçanërisht për blerësit pa kontrata furnizimi afatgjata./Përktheu Piranjat News
