Sulmet e përbashkëta SHBA-Izrael ndaj Iranit kanë vrarë Ayatollah Ali Khamenei, liderin suprem të vendit për gati katër dekada, duke futur vendin në pasiguri dhe duke nxitur një konflikt që mund të përfshijë pjesën më të madhe të Lindjes së Mesme.
Donald Trump njoftoi vdekjen e Khameneit të shtunën, një fakt që u konfirmua gjithashtu nga autoritetet iraniane.
Presidenti amerikan tha se bombardimet do të vazhdojnë “pa ndërprerje gjatë gjithë javës ose sa të jetë e nevojshme për të arritur objektivin tonë të PAQES NË TË GJITHË LINDJEN E MESME.
Irani ka reaguar me një valë të paprecedentë sulmesh në të gjithë Lindjen e Mesme, duke goditur disa vende që strehojnë baza ushtarake amerikane, përfshirë Bahreinin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Presidenti Masoud Pezeshkian tha të dielën se “gjakderdhja dhe hakmarrja” janë “e drejta dhe detyra legjitime” e Iranit.
Pse sulmoi SHBA-ja Iranin?
Në një video në platformën Truth Social ku njoftoi një “sulm të madh” ndaj Iranit, Trump tha se objektivi kryesor i SHBA-së ishte “të mbrojë popullin amerikan duke eliminuar kërcënimet e menjëhershme nga regjimi iranian.” Këto kërcënime, tha ai, përfshinin programin bërthamor të Iranit – i cili, sipas Shtëpisë së Bardhë, ishte “shkatërruar totalisht” kur SHBA u bashkua përkohësisht me Izraelin në luftën e qershorit kundër Iranit. Ajo luftë 12-ditore e dobësoi rëndë regjimin islamik. Që nga fillimi i vitit, Irani po përballet gjithashtu me një krizë ekonomike që nxiti protesta në mbarë vendin. Pas një shtypjeje ku humbën jetën mijëra protestues, Trump kishte premtuar se do të vinte në ndihmë të tyre, duke thënë se SHBA ishte “gati dhe e ngarkuar”.
Për javë me radhë ka pasur një situatë të çuditshme: ndërsa emisarët amerikanë zhvillonin bisedime të rregullta me Iranin për një marrëveshje të re bërthamore, administrata Trump po grumbullonte materielin më të madh ushtarak në Lindjen e Mesme që nga pushtimi i Irakut në 2003. Edhe pse raundi i fundit i bisedimeve përfundoi të enjten me Iranin që pranoi të “mos magazinojë kurrë urani të pasuruar,” kjo nuk ishte e mjaftueshme për të shmangur veprimin ushtarak amerikan.
Në videon e tij, Trump akuzoi Iranin se ka refuzuar “çdo mundësi për të hequr dorë nga ambiciet e tyre bërthamore” dhe tha se SHBA “nuk mund ta përballojë më.” Ai shtoi se ka qenë gjithmonë politika amerikane që “ky regjimi terrorist nuk mund të ketë kurrë një armë bërthamore,” pa dhënë prova se Irani ishte më afër marrjes së një arme bërthamore.
Pas gati gjysmë shekulli armiqësi midis SHBA dhe regjimit islamik, Trump duket se sugjeroi gjithashtu se kishte ardhur koha për një lloj llogaridhënieje.
“Për 47 vjet regjimi iranian ka kënduar ‘vdekje Amerikës’ dhe ka zhvilluar një fushatë të pafund gjakderdhjeje kundër SHBA-së,” tha ai, duke përmendur krizën e pengjeve të 1979 dhe bombardimin e ambasadës amerikane në Bejrut në 1983. “Ka qenë terror masiv. Dhe nuk do ta pranojmë më.”
Presidenti gjithashtu ripërsëriti pretendimet e tij të diskutueshme se Irani po ndërton raketa balistike që mund të arrijnë tokën amerikane. CNN raportoi më parë se një vlerësim i paklasifikuar i Agjencisë së Inteligjencës së Mbrojtjes (DIA) nga 2025 tha se Irani mund të zhvillojë një raketë ndërkontinentale “ushtarakisht të vlefshme” deri në 2035 “nëse Teherani vendos të ndjekë këtë kapacitet.”
Dy burime thanë se pretendimi se Irani do të ketë së shpejti një raketë që mund të godasë SHBA-në nuk mbështetet nga inteligjenca.
Pse sulmon Izraeli Iranin?
Kryeministri Benjamin Netanyahu ka konsideruar prej kohësh Iranin si kundërshtarin më të rrezikshëm të Izraelit. Pas rrëzimit të regjimit të Bashar al-Assad në Siri, një aleat kyç i Iranit, dhe dobësimit të milicisë Hezbollah e mbështetur nga Irani në Liban, Izraeli vitin e kaluar nisi një luftë kundër vetë Iranit. Edhe pse Izraeli ndaloi konfliktin pas sulmit amerikan mbi objektet bërthamore iraniane, analistët dyshonin se Netanyahu do të shfrytëzonte mundësinë për të rifilluar sulmet. Me zgjedhjet e planifikuara për tetor, Netanyahu mund ta shohë rikthimin në luftë si një mundësi për të forcuar pozicionin e tij brenda vendit.
Në një deklaratë video të shtunën, ku shpjegonte pse Izraeli po rifillon sulmet ndaj Iranit, Netanyahu ripërsëriti pretendimin e tij se regjimi islamik nuk duhet të lejohet të zotërojë një armë bërthamore.
Të dielën, ushtria izraelite sugjeroi se sulmi ishte hakmarrje për sulmet e Hamasit më 7 tetor 2023, duke thënë se Izraeli “nuk do të harrojë” sulmin e sponsorizuar nga Irani. “Do të vazhdojmë të ndjekim armiqtë e Izraelit – nga arkitektët e sulmit te terroristët që morën pjesë në masakrën,” tha një zëdhënës.
A synojnë SHBA dhe Izraeli ndryshimin e regjimit?
Në deklaratat e tyre, si Trump ashtu edhe Netanyahu ishin të qartë për shpresat e tyre për ndryshimin e regjimit në Iran, edhe para konfirmimit të vdekjes së Khameneit. Trump i tha popullit iranian “ora e lirisë suaj është afër,” ndërsa Netanyahu i nxiti të “heqin nga vetja zgjedhën e tiranisë.” Trump gjithashtu iu drejtua Gardës Revolucionare Iraniane që të dorëzojë armët ose të përballet me “vdekje të sigurt.” Duke qenë se sulmet amerikane ishin nga ajri dhe jo tokësore, nuk ishte e qartë kujt do t’i dorëzohej IRGC-ja.
Ka pasur skena të iranianëve që festonin vdekjen e Khameneit, por deri tani ka pak shenja që iranianët po i përgjigjen thirrjes së Trump dhe po dalin masivisht në rrugë. Në Galleh Dar, në provincën Fars, njerëzit që gëzonin për vdekjen e Khameneit u panë duke rrëzuar një monument ndërsa rreth tyre digjej zjarri. Por turma pro-regjimit u mblodhën ndaras në Teheran në mëngjes të dielës për të vajtuar humbjen e liderit të tyre, ndërsa një prezantues televiziv shtetëror qau gjatë konfirmimit të vdekjes së Khameneit.
Çfarë është goditur?
Goditja fillestare e përbashkët SHBA-Izrael duket të ketë qenë një operacion për vrasjen e liderëve kryesorë. Fotografitë treguan dëmtime të rënda në kompleksin e sigurt ku ndodhej rezidenca dhe zyra e Khameneit në distriktin Pasteur të Teheranit. Izraeli deklaroi të dielën se një “mënyrë e madhe” e komandantëve të lartë ushtarakë iranianë u vra në sulmet e para, përfshirë 40 komandantë, mes tyre Shefi i Shtabit, Gjeneral Abdoorahim Mousavi, i cili konfirmua gjithashtu i vrarë nga mediat iraniane.
Disa qytete të tjera iraniane u goditën, përfshirë Minab, ku një shkollë fillore për vajza pësoi një nga humbjet më të mëdha të jetëve. Sipas një prokurori lokal, mediat shtetërore iraniane raportuan 148 të vdekur, ndërsa fotografitë treguan radhë me qese të vogla për viktimat jashtë ndërtesës së dëmtuar.
Agjencia SHBA për të Drejtat e Njeriut (HRANA) raportoi se deri vonë të shtunën të paktën 133 civilë kishin vdekur në sulmet e përbashkëta, me 200 të plagosur. Mediat shtetërore iraniane raportuan mbi 200 të vdekur dhe mbi 700 të plagosur.
Izraeli tha se po kryente një valë të re sulmesh mbi Teheran të dielën. Video nga kryeqyteti treguan shpërthime të mëdha në disa zona të qytetit, përfshirë rreth kullës ikonike Azadi në pjesën perëndimore.
Si ka reaguar Irani?
Irani ka hakmarrë me një valë sulmesh të paprecedentë në të gjithë Lindjen e Mesme, duke goditur Izraelin dhe disa vende pranë që strehojnë baza amerikane. Presidenti Masoud Pezeshkian, i cili duket se ka mbijetuar sulmet, tha se “gjakderdhja dhe hakmarrja” janë “e drejta legjitime” e Iranit. Shpërthime u raportuan në Jordan, Katar, Bahrein, Kuvajt, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabinë Saudite – rivali kryesor rajonal i Iranit, i cili premtoi të marrë “të gjitha masat e nevojshme” për të mbrojtur veten. Edhe Omani, i cili ndërmjetësoi bisedimet e fundit SHBA-Iran, është goditur.
Sulmet tregojnë se për Iranin “çdo gjë është mbi tryezë,” tha Hasan Alhasan, studiues i lartë për politikën e Lindjes së Mesme në Institutin Ndërkombëtar për Studime Strategjike.
Kalkulimi iranian është të “shtojë dhimbjen për vendet e Gjirit, për t’i detyruar të ushtrojnë presion mbi administratën Trump për t’i dhënë fund shpejt luftës.” Por kjo strategji mund të kthehet kundër, pasi nuk dihet se sa ndikim kanë këto vende mbi administratën amerikane, dhe ngjarjet me viktima masive mund t’i shtyjnë vendet e Gjirit “të mendojnë për opsione më të ashpra.”
Në Dubai, një qytet turistik dhe për të huajt, pamje dramatike të shtunën treguan njerëz duke ikur nga një tunel i mbushur me tym në aeroportin ndërkombëtar të qytetit. Zyrtarët konfirmuan se katër punonjës u plagosën. Hoteli Fairmont në zonën luksoze Palm Jumeirah gjithashtu pësoi dëmtime, me foto që tregonin flakë dhe një vrimë në murin e jashtëm.
Një person u vra dhe shtatë u plagosën në Aeroportin Ndërkombëtar Zayed në Abu Dhabi, gjithashtu në Emiratet e Bashkuara Arabe. Aeroporti Ndërkombëtar i Kuvajtit u godit gjithashtu, si dhe tre ndërtesa në qytetet Manama dhe Muharraq të Bahreinit. Përplasjet ndërprenë trafikun në Stratin e Hormuzit – një rrugë detare kyçe midis Gjirit Persik dhe Gjirit të Omanit.
SHBA-ja nuk ka pësuar viktima në operacionin kundër Iranit dhe dëmet ndaj bazave amerikane kanë qenë minimale, tha Komanda Qendrore e SHBA-së.
Kush po qeveris Iranin tani?
Prioriteti i Iranit është të emërojë liderin e ardhshëm suprem – një detyrë që regjimi e ka kryer vetëm një herë më shumë se tre dekada më parë. Një organ i zgjedhur prej 88 klerikësh të lartë, i njohur si Asambleja e Ekspertëve, do të zgjedhë pasardhësin e Khameneit. Sipas Kushtetutës, nëse lideri suprem largohet nga detyra, pushteti transferohet përkohësisht te një këshill përbërë nga presidenti, kreu i drejtësisë dhe një klerik i lartë nga Këshilli i Guardianëve, deri sa Asambleja e Ekspertëve të zgjedhë një lider të ri.
Të dielën, Irani formoi një këshill udhëheqës provizor, duke emëruar Presidentin Masoud Pezeshkian, kreun e gjyqësorit Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i dhe klerikun e lartë Ayatollah Alireza Arafi si anëtarë.
Trump i tha CBS News të shtunën në mbrëmje se diplomacia me Iranin është “shumë më e lehtë tani sesa një ditë më parë, padyshim.” Ai shtoi se “ka disa kandidatë të mirë” për të marrë pushtetin, por nuk i përmendi emrat.
Herën e fundit që SHBA-ja sulmoi Iranin, në qershor, operacioni zgjati vetëm disa orë. Këtë herë, burime thanë për CNN se ushtria amerikane po planifikon disa ditë sulmesh, duke sugjeruar objektiva më të gjera./Marrë nga CNN, përshtati në shqip Piranjat News
Artikuj te sugjeruar
BOTA
1 Mars16:54
Irani kërcënon me bojkot të Kupës së Botës
Irani raportohet se ka kërcënuar të tërhiqet nga Kupa e Botës e kësaj vere pasi sulmet ajrore të Shteteve të Bashkuara...
BOTA
1 Mars16:28
Irani raporton 153 të vrarë nga sulmi ndaj një shkolle në Minab, IDF: Nuk kemi dijeni për operacion në zonë
Një zyrtar iranian ka deklaruar se 153 persona kanë humbur jetën pasi një shkollë për vajza në qytetin Minab u godit nga su...
BOTA
1 Mars16:15
Konfirmohen viktimat e para të SHBA-së/ Tre anëtarë të shërbimit ushtarak të vrarë, pesë të plagosur rëndë, reagon Trump
Tre anëtarë të shërbimit amerikan janë vrarë në aksion. Këto janë viktimat e para të konfirmuara që pre...
BOTA
1 Mars15:34
Dubai shndërrohet në një qytet fantazmë ndërsa sulmet iraniane tronditin qytetin
Në një fundjavë dimërore – sezoni kulmor turistik – plazhet, qendrat tregtare dhe brunch-et e hoteleve të qytetit zakonisht...
BOTA
1 Mars15:31
Sulmet amerikane, vritet edhe ish-presidenti iranian në shtëpinë e tij
Ish-presidenti iranian, Mahmoud Ahmadinejad, një politikan i linjës së ashpër polarizues që u bë fytyra e sfidës bërtham...
BOTA
1 Mars15:18
Si po goditet edhe Kina nga sulmi ndaj Iranit
Sulmi i SHBA-ve dhe Izraelit, reagimi i Iranit dhe vdekja e Khamenei-t prek drejtpërdrejt interesat e Kinës, shumë më tepër se sa ishte...
BOTA
1 Mars14:36
Irani: Së shpejti do t’ju tregojmë armë që nuk i keni parë kurrë
Një këshilltar i lartë i Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) të Iranit, Gjenerali Major Ebrahim Jabbari, paralajm&eum...
BOTA
1 Mars13:41
Anija e dytë goditet brenda një dite, ngushtica e Hormuzit në kolaps (VIDEO)
Një anije në Ngushticën e Hormuzit, pranë Omanit, është goditur nga një raketë me origjinë të panjohur, tha UK...
BOTA
1 Mars13:34
Burri lajmëroi policinë për vdekjen e gruas shtatzënë, mjeku ligjor zbardh enigmën. “Kërcasin” prangat (VIDEO)
Hetimi i policisë për rrethanat në të cilat ndërroi jetë gruaja 31-vjeçare shtatzënë në Kolonos ësht&...
BOTA
1 Mars13:09
“Burrë shteti”/ Putin reagon për herë të parë pas vrasjes së Khameneit: Shkelje cinike e normave të moralit njerëzor
Presidenti rus Vladimir Putin tha të dielën se vrasja e udhëheqësit suprem iranian, Ajatollah Ali Khamenei, dhe anëtarëve të ...
