Deputetja e Partisë Demokratike, Ina Zhupa përmes një postimi në rrjetet sociale ka reaguar lidhur me tensionet e dy ditëve të f...
BOTA
Britania e Madhe u bë Anglia e Vogël 10 vjet pas Brexit
PiranjatPërditësimi i fundit 23 Qershor 2026, 18:22
Dhjetë vjet pas referendumit të 23 qershorit 2016, Britania ende po llogarit kostot e Brexit-it, jo në mënyrën që kundërshtarët e tij paralajmëruan në atë kohë. Nuk pati kolaps të menjëhershëm. Nuk pati asnjë tronditje që do ta ngrinte ekonominë dhe do ta zhyste vendin në krizë brenda pak javësh. Problemi doli të ishte ndryshe: më i ngadaltë, më i fshehtë dhe, në fund të fundit, më i qëndrueshëm.
Brexit nuk e shkatërroi ekonominë britanike, të paktën jo në mënyrë dramatike. Ai e bëri atë më të vogël me kalimin e kohës. Kufizoi tregtinë, ngriu investimet, ngriti barriera për biznesin, riformësoi tregun e punës dhe la pas një sistem politik në krizë të vazhdueshme. Ironia është se paralajmërimet e vitit 2016 nuk ishin tërësisht të gabuara. Ato gabuan vetëm në kohë. Goditja nuk erdhi menjëherë; ajo u akumulua.
Sot, ndërsa Sir Keir Starmer ka njoftuar dorëheqjen e tij dhe Britania po shkon drejt kryeministrit të saj të shtatë që nga dita e referendumit, Brexit nuk është më një slogan. Ai është bërë sfondi mbi të cilin po shkruhet rënia britanike e dekadës së fundit.
Një ekonomi më e vogël se sa mund të kishte qenë
Përfundimi qendror i shumicës së analizave ekonomike është tashmë i vështirë për t’u kundërshtuar: ekonomia britanike është më e vogël sesa do të kishte qenë nëse vendi do të kishte mbetur në Bashkimin Evropian. Vlerësimet ndryshojnë. Disa studime e vendosin koston në 6% deri në 8% të PBB-së, ndërsa të tjera janë më konservatore, duke e vlerësuar dëmin në 4% deri në 6%. Zyra për Përgjegjësinë Buxhetore, mbikëqyrësi i pavarur fiskal i Britanisë, vlerëson se regjimi i ri tregtar pas Brexit-it do ta ulë produktivitetin me 4% në afat të gjatë.
Edhe vlerësimi më konservator tregon humbje të konsiderueshme. Një ekonomi 4% më e vogël do të thotë më pak të ardhura nga taksat, më pak hapësirë për shpenzime publike dhe perspektiva më të dobëta për rritjen e pagave. Do të thotë që qytetarët jetojnë në një vend që mund të kishte qenë më i pasur, por nuk është.
Kjo është ndoshta pika më e vështirë politike në lidhje me Brexit-in: ai nuk prodhoi një katastrofë të menjëhershme dhe lehtësisht të dukshme. Përkundrazi, krijoi një realitet alternativ të humbur – një Britani që mund të kishte pasur më shumë investime, produktivitet më të lartë, më shumë tregti dhe një pozicion më të fortë ekonomik, por që nuk i ka.
Tregtia që nuk u zëvendësua
Goditja kryesore ekonomike erdhi pikërisht nga aty ku pritej: tregtia me Bashkimin Evropian. Britania e Madhe u largua nga tregu më i madh i vetëm në botë, i cili ndodhej pranë saj. Mbështetësit e Brexit-it premtuan se vendi do të ishte i lirë të nënshkruante marrëveshje të reja tregtare me pjesën tjetër të botës. Në praktikë, Londra nënshkroi dhjetëra marrëveshje. Problemi ishte se asnjëra prej tyre nuk kompensoi humbjen e afërsisë ekonomike me Evropën.
Marrëveshja e vitit 2021 ruajti kryesisht tarifat zero. Por tarifat nuk ishin kurrë problemi kryesor. Brexit solli burokraci shtesë, kontrolle kufitare, rregulla të reja, vonesa dhe kosto më të larta. Për korporatat e mëdha shumëkombëshe këto pengesa ishin të menaxhueshme; për bizneset e vogla, ato shpesh rezultuan të mjaftueshme për të anuluar porosi ose për të detyruar mbylljen e aktivitetit.
Eksportet e mallrave dhe shërbimeve drejt Bashkimit Evropian ranë ndjeshëm, ashtu si edhe importet. Sektorët e bujqësisë dhe të prodhimit ushqimor ishin ndër më të goditurit.
Për prodhuesit, si peshkatarët e butakëve, kontrollet e reja kufitare e kanë bërë në disa raste eksportin praktikisht të pafitimprurës. Pikërisht këtu qëndron dështimi i madh i narrativës së Brexit-it. Britania fitoi lirinë për të nënshkruar marrëveshje tregtare, por nuk fitoi një gjeografi më të favorshme. Evropa mbetet partneri i saj më i madh tregtar. Pesha e saj në tregtinë britanike ka rënë vetëm pak krahasuar me periudhën para referendumit. Me fjalë të tjera, Britania është distancuar institucionalisht nga tregu prej të cilit ende varet ekonomikisht.
Bizneset ishin të parat që paguan për pasigurinë
Edhe përpara se rregullat tregtare të ndryshonin plotësisht, bizneset kishin filluar të paguanin koston e Brexit-it përmes pasigurisë. Pas referendumit, shumë kompani ngrinë ose shtynë investimet. Ato nuk e dinin se si do të dukej marrëdhënia e ardhshme e vendit me Bashkimin Evropian. Nuk e dinin çfarë do të ndodhte me rregulloret, zinxhirët e furnizimit, fuqinë punëtore apo eksportet.
Britania kaloi vite negociatash politike dhe paqartësie institucionale. Investimet u rikthyen gradualisht, por jo me ritmin që mund të kishin pasur në rrethana të tjera. Kjo ka rëndësi sepse investimi nuk është vetëm shpenzim i sotëm; ai është produktiviteti i së nesërmes. Kur mungon, dëmi vazhdon të ndihet për vite me radhë.
Bizneset mësuan të funksionojnë me më shumë pengesa. Kompanitë më të vogla reduktuan ambiciet e tyre evropiane. Ato më të mëdha zhvendosën një pjesë të operacioneve ose krijuan vende pune në vende të tjera.
Londra e ruajti statusin e saj si qendra financiare e Evropës, por jo pa humbje. Një pjesë e tregtimit të aksioneve u zhvendos në Amsterdam, ndërsa sektorë të menaxhimit të pasurisë kaluan në Dublin. Nuk pati një eksod masiv. Kishte diçka më britanike dhe ndoshta më të rrezikshme: një rrjedhje të ngadaltë dhe të vazhdueshme.
Imigracioni nuk u ul – ai ndryshoi
Një nga argumentet më të fuqishme në favor të Brexit-it ishte kontrolli i imigracionit. Premtimi ishte i qartë: dalje nga Bashkimi Evropian, rikthim i kontrollit mbi kufijtë dhe ulje e imigracionit.
Realiteti doli të ishte më kompleks. Imigracioni nga Bashkimi Evropian u ul, por ai nga vendet e treta u rrit ndjeshëm. Rezultati nuk ishte një treg pune më i mbyllur. Ishte një treg pune i ndryshëm. Kjo ka ndryshuar ekuilibrin në sektorët kritikë. Mikpritja, shërbimet ushqimore, përpunimi i ushqimit, shëndetësia dhe kujdesi social kanë humbur një pjesë të madhe të fuqisë së tyre tradicionale punëtore nga Evropa. Këta sektorë janë detyruar të përshtaten me një regjim të ri vizash, me grupe të reja punëtorësh dhe me profile të ndryshme aftësish. Prandaj, Brexit nuk e ka mbyllur Britaninë. Ai e ka riorganizuar atë. Dhe ky riorganizim vazhdon ende.
Kostoja politike ishte edhe më e madhe
Nëse kostoja ekonomike e Brexit-it është e vështirë të matet me saktësi, kostoja politike është shumë më e dukshme. Që nga viti 2016, Britania ka kaluar nga një kryeministër te tjetri, duke ndryshuar vazhdimisht drejtimin qeverisës, strategjitë dhe narrativat politike. Partia Konservatore është konsumuar për vite me radhë nga përçarjet e brendshme rreth Brexit-it. Ndërkohë, Partia Laburiste ka qenë e ngadaltë në gjetjen e një pozicioni bindës për këtë çështje. Sistemi politik britanik është gjendur në një gjendje të vazhdueshme menaxhimi krizash.
Brexit premtoi të “rimerrte kontrollin”. Në praktikë, ai ka prodhuar një periudhë të gjatë pasigurie dhe humbjeje kontrolli. Qytetarët britanikë po e ndiejnë këtë gjithnjë e më shumë.
Sondazhet e opinionit tregojnë një zhgënjim në rritje. Një pjesë e konsiderueshme e britanikëve besojnë se Brexit-i ka rezultuar më i dëmshëm nga sa kishin pritur. Sipas disa matjeve, mbështetja për një afrim ose riintegrim me Bashkimin Evropian tashmë kalon 50%. Kjo nuk do të thotë se rikthimi është i lehtë, as se ekziston një plan i qartë politik për ta realizuar atë. Megjithatë, tregon se Brexit-i ka humbur aurën e triumfit historik. Për shumë britanikë, ai duket tashmë më shumë si një gabim që askush nuk di si ta korrigjojë pa rihapur të njëjtat ndarje politike dhe shoqërore.
Një dekadë e dytë po aq e vështirë
Pyetja sot nuk është më nëse Brexit-i pati një kosto ekonomike. Kjo çështje është diskutuar gjerësisht dhe përgjigjja është, në thelb, e qartë. Pyetja është se çfarë mund të rikuperojë Britania dhe si mund ta bëjë këtë.
Qeveria e Keir Starmer-it është përpjekur të flasë për një “riformësim” të marrëdhënieve me Evropën. Megjithatë, progresi ka qenë i ngadaltë. Pasardhësi i tij i mundshëm, Andy Burnham, e ka përshkruar Brexit-in si “të dëmshëm”. Por të identifikosh problemin është një gjë; të gjesh zgjidhjen është diçka krejt tjetër.
Partia Laburiste ka përjashtuar rikthimin në tregun e vetëm, në bashkimin doganor dhe në lëvizjen e lirë të njerëzve. Megjithatë, pikërisht këto janë mekanizmat që do të mund të reduktonin më ndjeshëm kostot ekonomike të Brexit-it. Një përmirësim gradual i marrëdhënieve me Bashkimin Evropian mund të sjellë përfitime, por nuk mund ta zhbëjë problemin themelor: Britania mbetet jashtë strukturave që i siguronin përfitimet më të mëdha ekonomike.
Nga ana tjetër, Brukseli nuk duket i gatshëm të hapë negociata të reja të thella pa kërkuar një çmim politik të konsiderueshëm. Bashkimi Evropian nuk ka arsye t’i ofrojë Britanisë avantazhet e anëtarësimit pa detyrimet që ai sjell. Kështu, Britania ndodhet në një zonë të ndërmjetme: dëshiron më pak kosto nga Brexit-i, por nuk është e gatshme të pranojë angazhimet politike që do të kërkonte një rikthim substancial drejt integrimit evropian.
Dhjetë vjet më vonë, Brexit-i nuk është justifikuar si një sukses ekonomik. Ai nuk e shkatërroi Britaninë, por e bëri atë më të varfër sesa mund të kishte qenë. E privoi nga lehtësitë tregtare, nga një pjesë e potencialit të saj investues dhe nga një shkallë më e lartë stabiliteti politik. I dha Londrës më shumë sovranitet formal, por më pak ndikim praktik.
Ky është paradoksi i dekadës së fundit: Britania fitoi më shumë kontroll në letër, por u përball me më pak hapësirë për të manovruar në ekonomi, tregti dhe në pozicionin e saj ndërkombëtar.
Kostoja më e madhe e Brexit-it nuk është vetëm ajo që mund të matet me statistika. Është kostoja e mundësive të humbura: investimet që nuk erdhën kurrë, politikat që u shtynë dhe energjia e jashtëzakonshme që u shpenzua duke zbatuar një vendim që premtoi thjeshtësi, por prodhoi kompleksitet afatgjatë.
Britania nuk ka mbaruar ende me Brexit-in. Ajo thjesht ka hyrë në dekadën e dytë të llogaridhënies me pasojat e tij. /përshtati në shqip PiranjatNews/
