BOTA

Çfarë do të thotë rifillimi i testeve bërthamore i shpallur nga Trump dhe çfarë mund të ndodhë tani

Piranjat Përditësimi i fundit 30 Tetor 2025, 17:46

Çfarë do të thotë rifillimi i testeve bërthamore i

Në mëngjesin e 1 marsit 1954, një top zjarri i tmerrshëm ndriçoi qiellin mbi atollin Bikini, në Ishujt Marshall. Me emrin e koduar Castle Bravo, shpërthimi në Paqësor ishte testi i parë amerikan i një bombe termobërthamore me hidrogjen, e bazuar në hidrur litiumi, me fuqi rreth një mijë herë më të madhe se bombat e hedhura mbi Hiroshimë dhe Nagasaki. Pasojat e eksperimentit ishin katastrofike.

Për shkak të një gabimi në llogaritje, fuqia e shpërthimit doli tre herë më e madhe se parashikimi, duke krijuar një re atomike që u ngrit deri në 40 kilometra lartësi dhe u zgjerua me diametër mbi 100 kilometra. Katër ishuj të atollit u bënë të pabanueshëm — të braktisur edhe sot — dhe materiali radioaktiv u përhap nga era deri në 11 mijë kilometra, duke arritur fillimisht në atollet Rongelap dhe Utirik, si edhe në një peshkarexhë japoneze, Daigo Fukuryu Maru (“Anija e pestë e Dragoit me Fat”). 23 anëtarët e ekuipazhit u kontaminuan; operatori i radios, Kuboyama Aikichi, vdiq gjashtë muaj më vonë nga sindroma akute e rrezatimit. Edhe një herë, një bombë amerikane kishte shkaktuar viktima japoneze.

Rasti i “anijes së pestë të dragoit me fat” ngjalli zemërim ndërkombëtar dhe protesta kundër testeve bërthamore në atmosferë. Presidenti Eisenhower, i indinjuar, premtoi se SHBA nuk do të shpërthenin më kurrë një bombë kaq të fuqishme — premtim që, në fakt, u mbajt, duke ia lënë rekordin Moskës: në vitin 1961, BRSS testoi Bombën Car, me 50 megatonë, më e madhja ndonjëherë, mbi 3 mijë herë më e fuqishme se Hiroshima. Megjithatë, ishte Bikini që hyri në imagjinatën kolektive si simbol i “shpërthimit”: kur Rita Hayworth veshi për herë të parë një rrobabanjo “shpërthyese” me dy pjesë, emri i saj nuk mund të ishte tjetër veçse bikini.
Presioni botëror solli ndryshime: në 1963, SHBA, BRSS dhe Mbretëria e Bashkuar nënshkruan LTBT (Traktatin për ndalimin e pjesshëm të testeve bërthamore), që ndalonte çdo test në atmosferë, në hapësirë, nën ujë apo në det të hapur.

Ky ishte fillimi i një kapitulli të ri gjatë Luftës së Ftohtë, që çoi në 1974 te TTBT, traktati që kufizonte shpërthimet nëntokësore në 150 kilotonë. Më ambicioz, por më pak i suksesshëm, ishte CTBT (Traktati Gjithëpërfshirës i Ndalimit të Testeve Bërthamore) i vitit 1996, i nënshkruar nga 187 shtete, por që nuk hyri kurrë në fuqi, pasi SHBA, Kina, Irani dhe Izraeli nuk e ratifikuan, ndërsa Rusia e tërhoqi ratifikimin. Koreja e Veriut nuk e ka nënshkruar fare.

Tani hapet sërish një faqe që dukej e mbyllur përgjithmonë: shpallja e Donald Trump për mundësinë e rifillimit të testeve bërthamore amerikane, me sqarimin e paqartë “on an equal basis” – “në kushte të barabarta me vendet e tjera”.
Kjo mund të nënkuptojë teste të raketave apo armëve me kapacitet bërthamor, por pa shpërthime. Nuk dihet saktësisht se çfarë e ka shtyrë presidentin amerikan në këtë vendim dramatik, pak para samitit të shumëpritur me Xi Jinping, duke hapur një “kuti të Pandorës” që mund të çojë në një garë të re të rrezikshme armësh.

Më e mundshmja është që Trump ka reaguar ndaj deklaratave të fundit të Vladimir Putin për testet e suksesshme të “superarmëve” ruse: raketa bërthamore me rreze të pakufizuar veprimi dhe Poseidon, torpedi bërthamor i aftë të shkaktojë tsunami përballë brigjeve amerikane.
Megjithatë, nuk ka prova që këto sisteme të jenë operative. Putin reagoi ndaj deklaratave të Trump, përmes zëdhënësit të tij, duke theksuar se Rusia po monitoron çdo shkelje të moratoriumit ndërkombëtar mbi testet bërthamore dhe se do të reagojë në përputhje.

“Presidenti amerikan ka të drejtë të marrë vendime sovrane,” – tha Peskov – “por nëse dikush braktis moratoriumin, Rusia do të veprojë në përputhje.”

Ndikim në vendimin e Trump ka ndoshta edhe Kina, e cila ka rritur ndjeshëm arsenalin e saj bërthamor. Sipas Pentagonit, me këtë ritëm, Pekini mund të ketë 1,500 koka bërthamore deri në vitin 2035, pesë herë më shumë se sot.
Megjithatë, Kina – edhe pse nuk e ka ratifikuar traktatin CTBT – e ka respektuar deri tani; ashtu si SHBA-të, që nuk kanë kryer asnjë test bërthamor që nga 1992, ndërsa i fundit kinez daton në 1996.
Rusia, për testin e saj të fundit, duhet të kthehet në 1990, kohë kur ekzistonte ende Bashkimi Sovjetik.

Nëse Trump i qëndron vendimit të tij, Moska dhe Pekini me siguri do ta ndjekin shembullin. Sidomos Kina, që ka nevojë të përshpejtojë miniaturizimin e bombave të saj — sa më të vogla të jenë raketat, aq më precize mund të jenë goditjet, me kosto më të ulët dhe prag më të ulët përdorimi. Kina dëshiron gjithashtu të kompensojë hendekun strategjik me SHBA: aktualisht, raketat amerikane Trident II të vendosura në nëndetëse mbajnë deri në tetë koka bërthamore, ndërsa raketat kineze vetëm tre.

Artikuj te sugjeruar

video

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 16

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 16

Gruaja me dy identitete që premton “shërim” me ujin e kufomave në Pejë

A ka Shqipëria një Nicola Gratteri?

Katër nëna në kërkim të fëmijeve/ Bisedat që zbuluan rrjetin e errët

Flamur Gjuzi, i dënuar për"shpërdorim detyre" sot drejtor i Policisë Bashkiake, sërish shkel ligjin?

Pallatet u zhytën“Durrës Marina" dhe Autoriteti Portual bëjnë veprimin e papritur përballë skandalit

Ekskluzive/ Nicola Gratteri çmonton skemën e pastrimit të parave të ndërtimit në Tiranë

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 15

Enkel Demi duke luftuar paragjykimet për shqiptarët. (kamera e fshehtë)

Milva Ekonomi i firmosi miliona euro Vilma Nushit, kjo e fundit i investoi te kulla e Ervin Matës

Ajo çfarë mund të na mësojë Kosova.

Laboratorë “copy-paste”/ I njëjti mjek firmos analiza në disa pika, skema që ngre pikëpyetje

Rrjeti i ‘errët’ i vajzave të zhdukura! Bisedat tronditëse si funksiononte grupi.

Bleu 300 m2 tokë në vitin 2004, kthehet nga emigrimi dhe gjen aty vilë 3-katëshe.

“Na detyruan nga Dubai”/ Konstruktori i Durrës Marina zbulon pse u zhytën pallatet

Drejtori që tregon sjellje të pahijshme me nxënësen: Jam i fortë edhe në parti

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 14

Turisti zemërgjerë nga Italia dhe patatinat falas

Aksidentet “pushtojnë” oborrin e familjes në Klos, banori: Një ditë do ndodhë tragjedi

Lidhja jashtëmartesore që përfundoi në makth /32-vjeçarja rrëfen shantazhin me video intime

Sherr në terminalin e Peshkopisë, shoferi: Mos më vidh pasagjerët! Shko ha bukë te pjesa jote

Artisti dhe Frika

Si u kthye në urrejtje dashuria mes ish-bashkëshortëve dhe ‘lufta’ për 200 mijë euro!

14-vjeçare me dr*gë dhepro*titucion, rrjeti i errët i minoreneve të zhdukura

Zhytja e pallateve te Alabarit/ IKMT pranon anomalitë në “Durrës Marina”: Janë zhytur 28 cm

"Ederlezi", festa e veçantë e komunitetit rom.

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 13

Do t’i fus duart edhe nëse bërtet, motra e 13 vjeçares rrëfen tmerrin e mesazheve që mësuesi ia çon

“Inspektori gjobëvënës” i bashkisë terrorizon qytetarët

Pagat e mohura të druvarëve në Navaricë! Miliona lekë për të marrë dhe kërcënime

Rruga Thumanë–Kashar/ 1 miliard euro dhe “5 lekëshi” që po merret nga xhepat e qytetarëve

Me viza turistike ose kontrata futbolli drejt Europës/ Kush fshihet pas skemës së trafikimit?

Nënat denoncojnë ikjet nga shtëpia dhe jetën e dyshimtë të adoleshentëve

Për mediat dhe fëmijët

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 12

Muzikanti i rruges “vjedh” koleget. Banka e fundit

Dajak për 50 metra rrugë në Dibër, kushërinjtë në ’luftë’ për pronën.

Fisnik Syla, “BAMIRËS” apo shantazhues

A janë "idiotë "shqiptarët e Maqedonisë së Veriut? Çfarë do të thoshte Arbën Xhaferraj?

Presidenti i FSHP reagon për deklaratat e Erkand Qerimaj: Lajthita atëherë, tani kam reflektuar

Nga jetimorja te humbja e kujdestarisë. Rrëfen nëna që kërkon bashkimin me vajzën pas 13 vitesh

Tigrat e Vlorës: energjia që prodhohet 6 herë më shtrenjtë se sa shitet.

Skandali i zhytjes së pallateve në Durrës Marina / Ndërhyn IKMT.

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 11

Dhjetëra punonjës fasonerie pa marrë pagat: Blerimi mori lekët dhe u zhduk! Pronari premton zgjidhje

Hapet filial i bankës turke në “zemër” të Bllokut, reklamat vendosen pa leje

Energji për brezin tim

Nga ‘Viola’ tek Dorina: Si përfundoi në borxh një histori dashurie në distancë

Firma “Trade Minerals Al” po shkatërron mjedisin dhe infrastrukturën e fshatit Gjegjan në Kukës

Nga shpërthimi i drejtorit te prapaskenat e ushqimit në institucionin privat në Elbasan