Protesta qytetare është shtrirë në disa qytete të vendit, përfshirë Korçën, ku qytetarë janë mbledhur...
BOTA
Çfarë është qyteti raketor nëntokësor iranian?
PiranjatPërditësimi i fundit 18 Mars 2026, 19:39
Ndërsa konflikti i SHBA-së dhe Izraelit me Iranin përshkallëzohet, ishulli Qeshm në Ngushticën e Hormuzit po shfaqet si një qendër strategjike kritike, duke kombinuar objekte ushtarake nëntokësore, rëndësi historike dhe ndikim gjeopolitik në energjinë globale.
Nën shpellat me labirinte të kripës së ishullit dhe pyjet e harlisura në Ngushticën e Hormuzit , shtrihet një formë e ndryshme e "arkitekturës", raporton Al Jazeera. Ndërsa turistët dikur dyndeshin në "muzeun gjeologjik të hapur" për t'u mahnitur nga formacionet e çuditshme shkëmbore, vëmendja e bashkësisë ndërkombëtare tani është kthyer në atë që fshihet nën sipërfaqe: "qytetet raketore" nëntokësore të Iranit.
Me shpërthimin e luftës SHBA-Izrael kundër Iranit, Qeshm u transformua nga një zonë e tregtisë së lirë dhe destinacion turistik në një fortesë ushtarake të përparuar dhe një objektiv strategjik për forcat amerikane të vendosura në rajon. Sipërfaqja e saj e gjerë - afërsisht 1,445 kilometra katrorë - i lejon asaj të kontrollojë fizikisht hyrjen në Ngushticë nga Gjiri Persik, duke vepruar në mënyrë efektive si një "prizë" në kalimin më të rëndësishëm të energjisë në botë.
Sot, afërsisht 148,000 banorët e saj - kryesisht myslimanë sunitë që flasin dialektin unik Bandari - jetojnë midis bukurisë natyrore dhe intensitetit të zhvillimeve ushtarake moderne. Jeta e tyre ende përcaktohet nga deti, i cili nderohet çdo vit gjatë Nowruz Sayyadi, Vitit të Ri të peshkatarëve, kur pezullohet i gjithë aktiviteti i peshkimit.
Megjithatë, më 7 mars, një javë pasi filloi lufta, sulmet amerikane goditën një impiant të rëndësishëm shkripëzimi në ishull. Sulmi, të cilin Teherani e përshkroi si një "krim flagrant" kundër civilëve, ndërpreu furnizimin me ujë të pijshëm për 30 fshatra. Në përgjigje të menjëhershme, Garda Revolucionare nisi sulme kundër forcave amerikane në bazën Juffair në Bahrein, duke pretenduar se sulmi ndaj Qeshm erdhi nga një shtet fqinj i Gjirit.
“Qytetet e Raketave”-Kalaja në Ngushticë
Sot, imazhi modern industrial i ishullit, i përforcuar nga statusi i tij i zonës së lirë që nga viti 1989, është në hije nga roli i tij si “aeroplanmbajtës i pafundosshëm” i Iranit. Vetëm 22 kilometra në jug të portit të Bandar Abbas, Qeshm dominon Ngushticën Clarence (ose Kuran) dhe është një platformë kyçe për fuqinë detare “asimetrike” të Teheranit.
Ndërsa numri i saktë i motoskafeve dhe sistemeve bregdetare të raketave të fshehura në rrjetet nëntokësore mbetet sekret, qëllimi i tyre strategjik është i qartë. Gjenerali i Brigadës në pension Hassan Jouni thotë se Qeshm strehon “aftësi të forta iraniane” në një “qytet raketash” nëntokësor të projektuar për të kontrolluar ose mbyllur Ngushticën e Hormuzit.
Dhe kjo duket se është arritur tashmë. Javën e kaluar, transporti detar ishte pothuajse i pezulluar, pasi Irani kërcënoi të godiste anijet që do të përpiqeshin të kalonin. Tani, vetëm një numër i kufizuar anijesh që transportojnë naftë dhe gaz natyror lejohen të kalojnë, ndërsa vendet negociojnë me Iranin për kalimin e sigurt të tankerëve të tyre.
Në të njëjtën kohë, administrata e Donald Trump po përpiqet të formojë një eskortë detare, për të hapur - qoftë edhe me grusht ushtarak - korridorin detar. Ndërsa Qeshm bëhet epiqendra e një lufte moderne energjetike, shpellat e tij të heshtura të kripës dhe shenjtëroret e lashta na kujtojnë se perandoritë dhe aleancat ushtarake, si ato portugeze dhe britanike, mund të kenë rënë, por "fortesa" gjeologjike e Ngushticës mbetet e palëkundur në faqet e trazuara të historisë.
Një Ishull me shumë Emra
I njohur në arabisht si Jazira al-Tawila ("Ishulli i Gjatë"), Qeshm e formësoi identitetin e tij përmes perandorive të njëpasnjëshme. Eksploruesi grek Nearchus e quajti atë Ouaraqta, duke iu referuar varrit legjendar të Erythras, nga i cili merr emrin Deti i Kuq. Në shekullin e 9-të, gjeografët islamikë e quajtën atë Abarqawan, i cili më vonë u bë i njohur gjerësisht si "Ishulli i Lopës". Rëndësia e tij strategjike ishte e tillë që në vitin 1301 sundimtarët e Hormuzit zhvendosën të gjithë oborrin e tyre atje për të shmangur sulmet nga tatarët. Për shekuj me radhë, ai shërbeu si "rezervuari i ujit" i rajonit, duke furnizuar mbretërinë e Hormuzit me ujë të pijshëm. Pasuria e tij ishte legjendare. Në vitin 1552, admirali osman Piri Reis e plaçkiti atë, duke kapur, sipas burimeve bashkëkohore, "plaçkën më të pasur në botë".
Historia e tij koloniale është po aq intensive. Portugezët ndërtuan një fortesë të madhe në vitin 1621 dhe një vit më vonë u dëbuan nga një aleancë e persianëve dhe anglezëve, në një betejë në të cilën u vra eksploruesi britanik William Baffin. Në shekullin e 19-të, britanikët krijuan një bazë detare në Bashindu, e cila funksionoi deri në vitin 1863. Tërheqja përfundoi në vitin 1935, me kërkesë të Reza Shah Pahlavi.
Një “muze” natyror nën presion
Përtej rëndësisë së tij ushtarake, Qeshm mbetet një nga zonat më të pasura ekologjikisht në Lindjen e Mesme. Është shtëpia e Pyllit të Mangrove Hara, një strehë e rëndësishme për zogjtë shtegtarë, si dhe e Gjeoparkut Qesm, i pari në rajon që u njoh nga UNESCO në vitin 2006.
Peizazhi i ishullit përfshin:
- Luginën e Yjeve, një kompleks kanionesh dhe formacionesh shkëmbore që, sipas legjendës, u krijuan nga një rënie meteori,
- Shpellën e Kripës Namakdan, një nga më të mëdhatë në botë, me një gjatësi mbi gjashtë kilometra dhe struktura kristalore që janë miliona vjeçare,
- Grykën Chakhkuh, një korridor i ngushtë gëlqeror me mure vertikale, që të kujton një katedrale natyrore.
Në të njëjtën kohë, në rajonin Laft ndodhen "puset e arta", gjithsej 366 - të njëjtat ditë në një vit të brishtë - të cilat u ndërtuan rreth 2,000 vjet më parë, me rreth 100 prej tyre që janë ende në funksion. /Përshtati në shqip PiranjatNews/
