Policia e Tiranës është ende në ndjekje të 39-vjeçarit Sadik Llani, autorit të vrasjes së 27-vjeçarit Ardian ...
BOTA
Ngushtica e Hormuzit/ Pse kriza energjetike do të vazhdojë edhe nëse lufta në Iran përfundon sot
PiranjatPërditësimi i fundit 8 Qershor 2026, 20:08
Tregjet e energjisë duket se po jetojnë prej muajsh në një pritje të vazhdueshme. Çdo informacion i ri për bisedime mes Uashingtonit dhe Teheranit krijon shpresa për ulje të tensioneve, vetëm për t’u përgënjeshtruar pak orë më vonë nga një përshkallëzim i ri ushtarak, një sulm ndaj një anijeje ose një kërcënim tjetër për Ngushticën e Hormuzit. Kështu, megjithëse zyrtarët amerikanë këmbëngulin se një marrëveshje është afër, tregtarët e naftës shmangin të vënë baste për një rikthim të shpejtë në normalitet.
Pyetja kryesore tashmë nuk është vetëm se kur do të përfundojë lufta në Iran, por sa shpejt do të mund të rikuperohet tregu global i energjisë. Dhe përgjigjja që japin gjithnjë e më shumë analistë është zhgënjyese: edhe nëse armiqësitë do të ndalonin sot, kriza energjetike do të vazhdonte të ndikonte ekonomitë për shumë muaj të tjerë. Arsyeja qëndron te Ngushtica e Hormuzit. Kjo rrugë detare, përmes së cilës kalon rreth një e pesta e tregtisë botërore të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm (LNG), është shndërruar muajt e fundit në armën më të rëndësishme gjeopolitike të Iranit.
Me mina detare, dronë, mjete të shpejta lundruese dhe kufizime të rrepta për lundrimin, Teherani ka arritur në thelb të ushtrojë kontroll mbi një nga arteriet energjetike më kritike të botës. Megjithatë, edhe nëse arrihet një marrëveshje për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, asgjë nuk do të kthehet menjëherë në nivelet që ekzistonin para luftës.
Makthi i zinxhirit të furnizimit
Problemi i parë i madh është vetë transporti detar. Rreth 166 cisterna nafte mbeten të bllokuara në Gjirin Persik, duke transportuar pothuajse 170 milionë fuçi naftë. Largimi gradual i tyre do të kërkojë javë të tëra, pasi anijet lëvizin me shpejtësi të ulët dhe kalimet do të kryhen nën masa të rrepta sigurie.
Vetëm pasi këto anije të largohen, cisternat e reja bosh do të mund të hyjnë për të ngarkuar naftë dhe gaz natyror. Sipas vlerësimeve të analistëve të tregut, rikthimi në kapacitetin e plotë të transportit mund të kërkojë deri në tre muaj, edhe në kushtet më ideale.
Kjo do të thotë se furnizimet me naftë drejt Evropës, Azisë dhe SHBA-së nuk do të rikthehen menjëherë në normalitet. Dhe për sa kohë që oferta mbetet e kufizuar, çmimet vështirë se do të pësojnë ulje të ndjeshme.
Çështja e dytë e madhe lidhet me rezervat. Gjatë luftës, prodhuesit e naftës mbushnin depot e magazinimit, pasi nuk mund ta eksportonin prodhimin e tyre. Kur Ngushtica e Hormuzit të rihapet, ngarkesat e para do të përdoren kryesisht për të lehtësuar mbingarkesën në këto depo dhe jo për të rritur menjëherë furnizimin global në treg.
Rifillimi i vështirë i prodhimit
Ndoshta problemi më i madh është se puset e naftës në Lindjen e Mesme nuk mund të rikthehen thjesht në prodhim normal me “shtypjen e një butoni”. Shumë fusha naftëmbajtëse u mbyllën ose funksionuan në nivele jashtëzakonisht të ulëta gjatë luftës, gjë që krijon vështirësi të mëdha teknike për rifillimin e aktivitetit.
Ky proces kërkon hapa të ngadaltë dhe të kujdesshëm për të shmangur humbjen e presionit në rezervuarë ose dëmtime të përhershme që do të kërkonin shpime të reja dhe investime me vlerë miliarda euro. Në shumë raste, presioni i ujit dhe i gazit natyror duhet të balancohet njëkohësisht në dhjetëra puse fqinje, gjë që kërkon koordinim të ngushtë mes shteteve dhe kompanive.
Sipas vlerësimeve të tregut, rreth 12 milionë fuçi naftë bruto në ditë dhe edhe 3 milionë fuçi produkte të rafinuara mbeten jashtë tregut në të gjithë Lindjen e Mesme, kryesisht në Arabinë Saudite dhe Irak. Rikthimi i këtij prodhimi nuk konsiderohet as i lehtë dhe as i shpejtë.
Njëkohësisht, një pjesë e infrastrukturës energjetike ka pësuar dëmtime. Rafineritë, impiantet e gazit natyror, depot e magazinimit dhe tubacionet kanë nevojë për riparime, të cilat në disa raste mund të zgjasin me vite.
Tregjet ende nuk i besojnë paqes
Edhe nëse arrihet një marrëveshje zyrtare, tregtarët dhe kompanitë e transportit detar vështirë se do të binden menjëherë se kriza ka përfunduar. Gjatë muajve të fundit ka pasur shumë përpjekje të dështuara për armëpushim, ndërsa Irani ka akuzuar SHBA-në dhe Izraelin për shkeljen e marrëveshjeve të mëparshme.
Kjo është edhe arsyeja pse çmimi i naftës ka mbetur vazhdimisht mbi 94 dollarë për fuçi që nga mesi i marsit, pavarësisht pritshmërive të përsëritura për ulje të tensioneve. Analistët e JPMorgan vlerësojnë se edhe nëse Ngushtica e Hormuzit rihapet në fillim të qershorit, nafta Brent do të lëvizë mesatarisht pranë nivelit prej 97 dollarësh për fuçi gjatë pjesës së mbetur të vitit.
Ndërkohë, kompanitë e sigurimeve kanë rritur ndjeshëm kostot e mbulimit për anijet që kalojnë nëpër këtë zonë. Edhe pas një marrëveshjeje të mundshme, shumë pronarë anijesh mund të vazhdojnë të shmangin Ngushticën e Hormuzit nga frika e minave detare, sulmeve ose tensioneve të reja ushtarake.
Për tregjet, fundi i luftës nuk do të thotë automatikisht fundi i krizës energjetike. Përkundrazi, skenari më i mundshëm është që ekonomia globale të vazhdojë për një kohë të gjatë të përballet me naftë të shtrenjtë, çmime të larta të karburanteve dhe presione të vazhdueshme inflacioniste.
Basti i madh tashmë nuk është vetëm nëse Ngushtica e Hormuzit do të rihapet, por nëse bota do të mund të besojë se ajo do të mbetet e hapur. /Përshtati në shqip PiranjatNews/
