Një aksident i rëndë ka ndodhur sot (4 qershor), në aksin Krutje-“Pushimi i shoferit”, në rrugën Lushnjë-Fier.
...
BOTA
Një regjistrim audio i vitit 1949 i një balene mund të ndihmojë në zbulimin e mistereve të oqeanit
PiranjatPërditësimi i fundit 18 Mars 2026, 12:31
Një regjistrim i një kënge misterioze balene, i zbuluar në pajisje audio të vjetra prej dekadash, mund të hapë një kuptim të ri për mënyrën se si këto kafshë gjigante komunikojnë, sipas studiuesve që thonë se është regjistrimi më i vjetër i njohur i këtij lloji.
Ky regjistrim i përket një balene me gungë (humpback), një gjigant detar i dashur nga vëzhguesit e balenave për natyrën e saj të butë dhe kërcimet spektakolare mbi sipërfaqen e ujit. Ai u regjistrua nga shkencëtarët në mars të vitit 1949 në Bermuda, sipas studiuesve në Institutin Oqeanografik Woods Hole në Falmouth, Massachusetts.
Po aq i rëndësishëm është edhe tingulli i vetë oqeanit përreth, tha Peter Tyack, bioakustik detar dhe studiues emeritus në Woods Hole. Oqeani i fundviteve 1940 ishte shumë më i qetë se ai i sotmi, duke krijuar një sfond ndryshe nga ai që shkencëtarët janë mësuar të dëgjojnë për këngët e balenave.
Regjistrimet e rikuperuara “jo vetëm që na lejojnë të ndjekim tingujt e balenave, por gjithashtu na tregojnë se si ishte peizazhi akustik i oqeanit në fund të viteve 1940,” tha Tyack. “Kjo është shumë e vështirë të rindërtohet ndryshe.” Një regjistrim i ruajtur nga vitet 1940 mund të ndihmojë gjithashtu shkencëtarët të kuptojnë më mirë se si zhurmat e reja të krijuara nga njerëzit, si rritja e trafikut detar, ndikojnë në mënyrën se si komunikojnë balenat. Kërkimet e publikuara nga Administrata Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike tregojnë se balenat mund të ndryshojnë mënyrën e thirrjeve të tyre në varësi të zhurmave në mjedisin përreth.
Sipas Sean Hastings, menaxher politikash në NOAA, përplasjet me anije dhe ngatërrimi në pajisje peshkimi janë aktualisht kërcënimi numër një dhe numër dy për balenat.
Ky regjistrim i paraprin zbulimit të këngës së balenave nga shkencëtari Roger Payne me pothuajse 20 vite. Shkencëtarët e Woods Hole, në një anije kërkimore në atë kohë, po testonin sisteme sonar dhe kryenin eksperimente akustike së bashku me Zyrën Amerikane të Kërkimeve Detare kur kapën tingullin, tha Ashley Jester, drejtoreshë e të dhënave kërkimore dhe shërbimeve bibliotekare në Woods Hole.
Shkencëtarët nuk e dinin çfarë po dëgjonin, por vendosën ta regjistronin dhe ta ruanin gjithsesi, tha Jester.
“Ata ishin kureshtarë. Prandaj e lanë regjistruesin të funksiononte, madje gjetën kohë të bënin regjistrime kur nuk prodhonin asnjë zhurmë nga anija, vetëm për të dëgjuar sa më shumë që të mundnin,” tha ajo. “Dhe i ruajtën këto regjistrime.”
Shkencëtarët e Woods Hole e zbuluan këngën gjatë digjitalizimit të regjistrimeve të vjetra audio vitin e kaluar. Regjistrimi ishte në një disk të ruajtur mirë, të krijuar nga një Gray Audograph, një lloj makine diktimi e përdorur në vitet 1940. Jester e gjeti diskun.
“Këto disqe audografi kanë mbijetuar për shkak të materialit të tyre dhe ruajtjes së kujdesshme.” Edhe pse pajisjet e hershme për regjistrim nënujore do të konsideroheshin primitive sipas standardeve të sotme, ato ishin teknologjia më e avancuar në atë kohë, tha Jester. Fakti që tingulli është regjistruar në një disk plastik është i rëndësishëm, sepse shumica e regjistrimeve të asaj kohe bëheshin në kaseta, të cilat tashmë janë dëmtuar.
Aftësia e balenave për të prodhuar tinguj është thelbësore për mbijetesën e tyre dhe për mënyrën se si ato socializohen dhe komunikojnë. Tingujt përfshijnë klikime, fishkëllima dhe thirrje, sipas shkencëtarëve të NOAA.
Këto tinguj i ndihmojnë balenat të gjejnë ushqim, të orientohen, të lokalizojnë njëra-tjetrën dhe të kuptojnë mjedisin përreth në oqeanin e gjerë. Disa specie prodhojnë tinguj të përsëritur që ngjajnë me këngë. Balenat me gungë, të cilat mund të peshojnë mbi 25,000 kilogramë, janë këngëtaret më të njohura të oqeanit, të afta për vokalizime komplekse që mund të tingëllojnë eterike apo edhe melankolike.
Për shkak kryesisht të gjuetisë komerciale të balenave, balenat me gungë u shpallën të rrezikuara në SHBA në vitet 1970, sipas NOAA, dhe një ndalim përfundimtar i gjuetisë komerciale u vendos në vitin 1985. Aktualisht, katër nga 14 grupet e dallueshme të popullatës mbeten të mbrojtura si të rrezikuara, ndërsa një është klasifikuar si e kërcënuar.
“Regjistrimet nënujore të tingujve janë një mjet i fuqishëm për të kuptuar dhe mbrojtur popullatat e cenueshme të balenave,” tha Tyack. “Duke dëgjuar oqeanin, ne mund të zbulojmë balenat aty ku nuk mund të shihen lehtë.”
Zbulimi i këtij regjistrimi të humbur prej kohësh nga një oqean më i qetë mund të shërbejë si një pikënisje për të kuptuar më mirë tingujt që këto kafshë prodhojnë sot, tha Hansen Johnson, shkencëtar kërkimor në Anderson Cabot Center për Jetën Oqeanike në Akuariumin e New England.
“Dhe, e dini, është thjesht e bukur për t’u dëgjuar dhe ka frymëzuar shumë njerëz të jenë kureshtarë për oqeanin dhe të kujdesen për jetën detare në përgjithësi,” tha Johnson, i cili nuk ishte i përfshirë në kërkim. “Është diçka shumë e veçantë.”/Përktheu Piranjat News
