Ish-kreu i Autoritetit Rrugor Shqiptar (ARRSH), Gentian Gjyli, dhe ish-drejtori i Korporatës Elektroenergjitike Shqiptare (KESH), Erald Elezi, janë ...
BOTA
Planeti nuk mund ta përballojë rritjen e shpejtë edhe për shumë kohë
PiranjatPërditësimi i fundit 25 Maj 2023, 10:45
Çfarë do të ndodhë nëse njerëzimi vijon t’i konsumojë burimet e kufizuara të planetit sikur ato të mos kishin fund. Duke u nisur nga kjo pyetje, një gjysmë shekulli më parë, një grup mendimtarësh u mblodhën në atë që u quajt Klubi i Romës.
Përpjekjet e tyre krijuan në vitin 1972 gazetën tashmë të famshme, "Kufijtë e rritjes", në të cilën ata modeluan atë që mund të presë njerëzimin pas disa vitesh.
Ezaurimi i burimeve duke ndotur mjedisin dhe nxjerrja e karbonit, do të rezultojë sipas tyre në një "rënie të papritur dhe të pakontrollueshme" të prodhimit të ushqimit, popullsisë dhe prodhimit industrial deri në fund të shekullit XXI. Thënë thjesht, kolapsi global.
Gaya Herrington, eksperte e të dhënave ekonomike, është njëra prej anëtareve të Klubit të Romës. Në një intervistë për Wired, ajo thotë se mbikonsumi e ka sjellë botën në një pikë kthese të rrezikshme, por ka ende kohë për të bërë kthesë.
Si do t'i përshkruanit shanset e njerëzimit tani për të shmangur kolapsin global?
Shumë shkurtimisht, ne jemi në momentin “tani ose kurrë”. Ajo që ne bëjmë në pesë deri në 10 vitet e ardhshme do të përcaktojë nivelet e mirëqenies së njerëzimit për pjesën tjetër të shekullit. Ka kaq shumë pika kthese që po afrohen, për sa i përket klimës, për sa i përket biodiversitetit. Pra, ose duhet të ndryshojmë paradigmën aktuale, ose mirëqenia jonë duhet të bjerë. Nuk mund të ketë rritje të pafundme në një planet të kufizuar. Ne nuk kemi mundësi të vazhdojmë të rritemi përgjithmonë. Është kaq e thjeshtë.
Ne nuk kemi ndryshuar kurs përgjatë 50 viteve të fundit. Nëse vazhdojmë kështu, çfarë do të ndodhë më pas?
Gjithçka është e ndërlidhur. Ne jemi shumë të ndërvarur, kështu që ekonomia jonë është 100 për qind e inkorporuar në shoqëri dhe shoqëria jonë është 100 për qind e inkorporuar në natyrë. Kur një sistem nis të prishet, mund të shihni se fillon të dridhet. Pra, ka kriza sociale, kriza në qeverisje - rritje e populizmit dhe dhunës politike, rënie e besimit - dhe sigurisht, krizat mjedisore tani - përmbytjet dhe thatësirat.
Këto janë shenja paralajmëruese, sepse sistemi gjithmonë përpiqet të balancojë, të ruajë veten. Por ti nuk do të arrish në pikën e kthesës. Ti do t’ia vësh veshin dridhjes.
I injoron ato dhe në përgjithësi bota do të ishte shumë më pak e qëndrueshme dhe e këndshme, sepse gjëra të tilla si ajri i pastër, uji i pastër dhe ushqimi me vlera ushqyese do të jenë më të vështira për t'u marrë. Është e vështirë të parashikohet me saktësi për çdo vendndodhje, sepse nuk e kemi përjetuar kurrë këtë situatë më parë, por pjesë të botës do të bëheshin të pabanueshme dhe do të përjetonim fatkeqësi më intensive dhe të shpeshta të motit dhe dëme në të korra. Migrimet masive ka shumë të ngjarë të rriten në madhësi dhe frekuencë.
Dhe sigurisht që do të ketë pabarazi të mëdha. Nuk janë grupet që kanë kontribuar në ndryshimin e klimës dhe prishjen e ekosistemit që do ta ndiejnë më shumë atë. Njerëzit që po i shkaktojnë dukshëm emetimet më të mëdha të karbonit nuk jetojnë domosdoshmërisht në rajonet që janë më të prekura. Ndryshimet klimatike do të ndikojnë tek të gjithë, por ne e dimë se Azia është shumë e ndjeshme ndaj rritjes së nivelit të detit; ne e dimë se Afrika do të kthehet në shkretëtirë më shumë se vendet e tjera.
Ne jemi paralajmëruar për veprimet tona prej më shumë se gjysmë shekulli. Pse njerëzimi është në dukje i paaftë t'i dëgjojë ato?
Ne na është thënë se e vetmja mënyrë për të zbutur varfërinë është përmes rritjes. Kjo thjesht nuk është e vërtetë. Shumë studime tregojnë se ne mund të përmbushim nevojat e të gjithëve në një mjedis pa rritje.
Por nuk mund t'i lehtësojmë njerëzit nga varfëria pa rritje, nëse 1 për qind mbajnë të gjithë pasurinë e tyre. Pra, alternativa ndaj rritjes është sigurisht ndarja më shumë me të tjerët. Por njerëzit urrejnë të humbasin gjërat e tyre. Sapo të krijohet pabarazi e thellë, do të ketë rezistencë shumë të fuqishme nga ata njerëzit në krye që kanë një pasuri dhe pushtet të madh të akumuluar.
Por ne nuk mund ta rrisim pasurinë tonë përtej një pike. Pra, ose ne zgjedhim kufijtë tanë, dhe më pas ruajmë nivelet tona të mirëqenies, ose kemi kufij të rritjes të sforcuar përmes ndryshimit të klimës dhe prishjes së ekosistemit.
A është realisht i mundur një transformim i madh?
Historia njerëzore është me të vërtetë plot me shoqëri që bëjnë ndryshime drastike. Nuk do të ishte hera e parë që një shoqëri has në limite dhe thotë “do ta bëjmë ndryshe”. Sigurisht, edhe kolapsi nuk është i paprecedentë. Pra, kjo nuk është garanci.
Njerëzit më pyesin: "A mund ta bëjmë ndryshimin, a do ta bëjmë ndryshimin?" Nuk e di nëse do ta bëjmë, sepse nuk e di të ardhmen. E di me siguri që mundemi. Ne kemi aftësitë teknologjike. Ne kemi njohuri dhe gjithashtu mendoj me të vërtetë se kemi vullnet.
Shumica e këtyre masave për të cilat flasim - ekonomia post rritje, ekonomia e mirëqenies - janë jashtëzakonisht të njohura. Konferenca e fundit Beyond Groëth në Parlamentin Evropian tregon se sa shumë po merr vrull kjo mënyrë e re të menduari. Reduktimi i pabarazive - super popullor. Të bëjmë më shumë për të ruajtur natyrën—njerëzit e urrejnë faktin që biodiversiteti po shuhet. Atyre nuk u pëlqen të dëgjojnë histori për një specie tjetër rinoceronti që po vdes, edhe pse ata ndoshta nuk e kishin parë kurrë një të tillë dhe ndoshta as kishin për ta parë, por ata e vrasin vërtet mendjen për këto gjëra.
Një gjë që më pëlqeu në lidhje me pandeminë është se ajo dha një shembull shumë të mirë të kohëve të fundit: Kjo është ajo që ne mund të bëjmë – sigurisht, nëse është e nevojshme, ne mund ta bëjmë.
Pra, a jeni optimiste për të ardhmen?
Unë sinqerisht besoj se është e mundur që do të shohim një rënie dhe mendoj se kjo do të përfshijë shumë vuajtje të panevojshme. Ia kam frikën dhimbjes që do të shkaktojë. Unë jam një njeri shumë i privilegjuar. Do të ndikojë tek të gjithë, por nuk do të ndikojë drejtpërdrejt tek unë. Por do të më duhet të shoh vuajtjet. Dhe kjo më frikëson.
Por unë mendoj se ka ende shpresë dhe shoh kaq shumë njerëz që dëshirojnë ndryshim. Kur shoh brezin e ri - por jo vetëm brezin e ri - shoh shumë njerëz që kanë vërtet energji dhe punojnë drejt këtij vizioni të një ekonomie të mirëqenies dhe një shoqërie që në të vërtetë po lulëzon. E shoh këtë gjithnjë e më shumë.
U befasova shumë kur hulumtimi im u bë viral. Mendoj se rezonoi me kaq shumë njerëz, sepse ata e kishin tashmë ndërgjegjësimin e duhur, e kishin bindjen se nuk po funksionon. Dhe unë mendoj se kjo është një bindje e përhapur: sistemi aktual nuk mund të jetë versioni më i mirë./Respublica
