Deri në 10 ton kokainë nuk ishin asgjë për Eldi Dizdarin ti sillte nga Amerika Latine drejt Europës.
I shumëkërkuari i dre...
BOTA
Pse po vdesin balenat gri në këtë zonë? Ja çfarë thonë shkencëtarët
PiranjatPërditësimi i fundit 20 Prill 2026, 10:20
Gjiri i San Franciskos në Kaliforni, i njohur për erërat e forta, është shtëpia e Golden Gate Bridge, porteve tregtare, marinave publike dhe trageteve. Por kohët e fundit, një pamje e re po tërheq vëmendjen e banorëve: balenat gri të Paqësorit Verior Lindor.
Këto balena kanë sjellë mrekulli, pasi banorët dhe studiuesit tani mund të vëzhgojnë nga afër mënyrën se si ushqehen, shumohen dhe ndërveprojnë. Por ato kanë sjellë edhe shqetësim: pse kaq shumë prej tyre janë të dobëta dhe po vdesin?
Në vitin 2025, një numër rekord prej 21 balenash gri të ngordhura u gjetën në zonën e gjerë të gjirit. Deri tani këtë vit, shtatë kanë vdekur për shkak të mungesës së ushqimit, ndryshimeve klimatike dhe faktorëve njerëzorë, thonë studiuesit.
Gjiri prej 4,140 km² është estuari më i madh në bregun perëndimor të SHBA-së. Para vitit 2018, kjo specie nuk ndalonte rregullisht këtu gjatë migrimit drejt Baja California dhe më pas drejt Arktikut, thotë studiuesja Josephine Slaathaug.
Balena gri kryen migrimin më të gjatë vjetor ndër të gjithë gjitarët, duke udhëtuar rreth 15,000–20,000 km vajtje-ardhje.
“Është një habitat i ri që ato kanë zgjedhur të përdorin,” thotë ajo, duke theksuar rënien e madhe të ushqimit të tyre në Arktik.
Shumë nga balenat që shfaqen në gjirin e San Franciskos janë meshkuj të rritur dhe të rinj që shkojnë drejt Arktikut. Studiuesit vërejnë se ato janë më të dobëta se zakonisht për këtë periudhë të vitit.
“Ato nuk kanë rezervat e nevojshme të energjisë për të përfunduar migrimin, ndaj mund të shtyhen drejt gjirit nga uria,” thotë Slaathaug.
Balena të ngordhura ose në gjendje të rëndë janë gjetur edhe në shtetet Washington dhe Oregon, çka mund të lidhet me ndryshime në sjelljen e tyre.
Megjithëse mungesa e ushqimit i shtyn drejt gjirit, nuk është domosdoshmërisht uria që i vret. Në vitet e fundit, rreth një e pesta e balenave që hyjnë në gjirin e San Franciskos kanë vdekur, zakonisht pasi goditen nga anijet.
Studimi i Slaathaug analizoi qindra fotografi dhe konstatoi një “normë shumë shqetësuese vdekjesh”, me balenat shumë të ekspozuara ndaj përplasjeve me mjete detare.
Megjithatë, studiuesit thonë se kjo situatë ofron mundësi për të kuptuar më mirë migrimin dhe ndikimin e ndryshimeve klimatike.
“Është e trishtueshme të shohësh një balenë të vdekur, edhe më e trishtë kur e njeh nga studimi. Por ka shumë gjëra që mund të mësojmë,” thotë studiuesja Kathi George.
Balena, shton ajo, mund të jenë tregues të ndryshimeve më të mëdha në oqean.
Fakti që shfaqjet dhe ngordhjet e balenave kanë filluar më herët këtë vit është shqetësues, duke treguar probleme më të mëdha se sa mendohej. Studiuesit kanë vërejtur gjithashtu shumë pak këlyshë, çka tregon një normë të ulët lindjesh.
“Kjo, së bashku me vdekjet e shkaktuara nga njeriu, na shtyn të kërkojmë zgjidhje,” thotë Slaathaug.
Sipas studiuesve, kjo është hera e parë në dekada që problemi duket kaq urgjent.
Popullsia e balenave gri në bregun perëndimor të Amerikës nuk konsiderohet e rrezikuar, por numri i tyre ka rënë nga 27,000 në vitin 2016 në 12,500 në vitin 2025 – një fenomen që NOAA e ka quajtur “ngjarje e pazakontë vdekjesh”.
“Kjo është një krizë që kërkon zgjidhje të menjëhershme,” thotë studiuesja Moe Flannery.
Problemi prek edhe njerëzit, sidomos kur një balenë 30–40 tonëshe del në sipërfaqe në gjirin e mbushur me anije. Trupat shpesh duhet të tërhiqen në brigje të izoluara për analiza.
“Në një rast nuk kishim ku ta vendosnim balenën, kështu që ajo u largua nga gjiri,” thotë Kathi George.
Ujërat e gjirit janë të mbushura me anije tregtare dhe tragete, duke rritur rrezikun e përplasjeve.
Ekziston një urgjencë për t’i larguar balenat nga zonat me trafik të dendur sa më shpejt të jetë e mundur, thonë autoritetet bregdetare.
Roja Bregdetare dhe kompanitë e trageteve kanë vendosur masa sigurie: kapitenët po trajnohen të ulin shpejtësinë, të mbajnë distancë dhe të raportojnë çdo balenë të parë. Po planifikohet edhe instalimi i kamerave infra të kuqe për monitorim natën.
“Do të provojmë çdo zgjidhje të mundshme,” thonë autoritetet.
Balena gri kanë treguar më parë aftësi të jashtëzakonshme rikuperimi, sidomos pas ndalimit të gjuetisë komerciale në vitet ’70.
“Ato janë një specie që na frymëzon me mënyrën si mund të rimëkëmben,” thotë veterinerja Michelle Barbieri Lino, duke shtuar se balenat ndoshta po e përdorin gjirin si një vend për t’u ushqyer gjatë rrugës së gjatë drejt Arktikut./Përktheu Piranjat News
