Në prag të miqësores Shqipëri – Izrael, e cila do të mbahet sonte në stadiumin “Air Albania” të Tiran&...
BOTA
Më parë konsideroheshin fenomen natyror/ Vijat e kuqe shpallen vepra më e vjetër artistike në Mbretërinë e Bashkuar
PiranjatPërditësimi i fundit 2 Qershor 2026, 10:34
Të konsideruara si një fenomen natyror për më shumë se një shekull, vijat e kuqe në një shkëmb në Uells janë zbuluar se përbëjnë artin më të vjetër të njohur parahistorik në Britani dhe në veriperëndim të Evropës, të krijuara nga gishtat e njeriut rreth 17,100 vjet më parë, sipas një studimi të ri.
Një ekip ndërkombëtar shkencëtarësh vizitoi sërish shpellën Bacon Hole, pranë Mumbles në jug të Uellsit, për të rishqyrtuar një panel me vija horizontale të pigmentuara në të kuqe, i cili ishte zbuluar për herë të parë në vitin 1912.
Këto shenja fillimisht u identifikuan si art parahistorik në vitin 1912 nga profesori William Sollas dhe Henri Breuil, por më vonë u hodhën poshtë si një fenomen natyror i shkaktuar nga depozitat minerale që depërtonin në shkëmb, thuhet në studim.
“I anashkaluar dhe i pa njohur, paneli mbeti për më shumë se një shekull vetëm një shënim historik i vogël, i harruar nga komuniteti arkeologjik,” tha George Harold Nash, arkeolog dhe specialist i artit parahistorik që udhëhoqi ekipin kërkimor, për NBC News.
Më shumë se një shekull më vonë, interpretimi fillestar rezultoi i saktë.
Në një studim të publikuar të hënën në revistën shkencore Quaternary, Nash dhe një ekip ndërdisiplinor shkencëtarësh nga projekti First-Art arritën në përfundimin se “është e qartë se vijat e pigmentuara janë krijuar qëllimisht nga njeriu, dhe jo si rezultat i proceseve natyrore”. Kjo i bën vijat e kuqe të dikurshme shembullin më të vjetër të njohur të artit në shpellë në Britani dhe në veriperëndim të Evropës, sipas studimit. “Isha jashtëzakonisht i emocionuar dhe i gëzuar,” shkroi Nash për momentin e zbulimit, duke e quajtur atë “një përvojë shumë emocionuese dhe thellësisht prekëse”.
“Të qëndrosh përballë një paneli të pikturuar që ishte zbuluar më shumë se 110 vite më parë, pastaj ishte hedhur poshtë dhe harruar, dhe ta rizbuloje papritur në vend, ishte një përvojë e jashtëzakonshme,” shtoi ai.
Duke përdorur teknika moderne datimi, një ekip i përbashkët shkencëtarësh dhe akademikësh nga Kina, Gjermania, Italia, Portugalia, Spanja dhe Uellsi analizoi mostrat e pigmentit në laborator dhe i krahasoi rezultatet me vëzhgimet në shpellë.
Vijat horizontale të pigmentit të kuq janë të vendosura në mënyrë të barabartë dhe të organizuara në një model që sugjeron “një strukturë të qëllimshme dhe të planifikuar”, thuhet në studim.
Provat gjithashtu treguan se pigmenti ishte aplikuar me gisht, duke përputhur gjetjet fillestare të Breuil dhe Sollas. Për të kuptuar kuptimin e pikturës, Nash tha se është e rëndësishme të kujtohet se “në të gjithë Evropën, arti në shpella shpesh lidhet me praktika rituale, sjellje simbolike dhe shprehje të sistemeve të besimit”.
Sipas studimit, rëndësia e plotë e këtyre shenjave nuk u kuptua për dekada me radhë, pjesërisht për shkak të grafiteve të lëna nga një peshkatar vendas në vitin 1894 në një mur tjetër të shpellës, gjë që e komplikoi interpretimin e sitit.
Rreth 17,100 vjet më parë, kur u krijuan këto shenja, peizazhi lokal po dilte ende nga një periudhë akullnajore pothuajse e pabanueshme. Në atë kohë, Bacon Hole dhe shpella të tjera përgjatë bregdetit jugor të Uellsit “do të kishin shërbyer si vende të përshtatshme banimi për grupe gjuetarësh, peshkatarësh dhe mbledhësish”, shkruajnë autorët e studimit.
“Por këto shpella nuk ishin vetëm strehë — ato ishin vende me rëndësi kulturore,” tha Nash, duke shtuar se edhe pse nuk mund të dimë me siguri çfarë i shtyu artistët e epokës së akullit, “vendosja e artit thellë në brendësi të shpellave sugjeron se këto vende kishin kuptime përtej jetës së përditshme”. Sot, Bacon Hole — një shpellë e gdhendur në shkëmbinj gëlqerorë me pamje nga Kanali i Bristolit — administrohet nga National Trust Wales, i cili së bashku me Fondacionin Bradshaw ka financuar kërkimet shkencore në këtë vend.
National Trust Wales njoftoi se planifikon të bëjë një deklaratë zyrtare mbi gjetjet, ndërsa ende nuk e ka shpallur zyrtarisht Bacon Hole si një vend me rëndësi të veçantë historike.
Duke bërë thirrje për mbrojtje ligjore maksimale të sitit, Nash tha se “arti parahistorik është një komponent jashtëzakonisht i rrallë dhe i brishtë i trashëgimisë sonë arkeologjike”.
“Sapo dëmtohet ose shkatërrohet, nuk mund të zëvendësohet kurrë,” tha ai./Përktheu Piranjat News
