Ka nisur protesta e pestë në mbrojtje të Zvërnecit, ku qytetarët kundërshtojnë projektin për ndërtimin e një r...
BOTA
Zbulim i ri: Kafshët e egra mund të gjurmohen nga hapësira për të zbuluar panikun dhe për të luftuar gjuetinë e paligjshme
PiranjatPërditësimi i fundit 28 Maj 2026, 10:35
Pas dekadash zhvillimi, mbikëqyrja e kafshëve të egra më në fund ka arritur një nivel të ri. Sateliti i ri Icarus po gjurmon sinjale të fshehura në sjelljen e kafshëve, gjë që mund të shpëtojë jetën e cheetah-ve, rinocerontëve dhe elefantëve.
Në një mëngjes me erë në fillim të dimrit të Namibisë, një kamion ndalet në skajin e Okambara Elephant Lodge, një rezervat privat për kafshë të egra rreth 100 milje (161 km) nga kryeqyteti Windhoek. Dy gra dhe dy burra – njëri i armatosur me pushkë – zbresin në tokën e kuqe.
Gjatë muajit qershor, Okambara është një hapësirë e thatë me pemë dhe shkurre me gjemba. Edhe pse dielli shkëlqen, erërat e ftohta i mbajnë kafshët vigjilente: wildebeest, zebra dhe gjirafat nuhasin erën në ajër, e cila mund t’i paralajmërojë për rrezik që po afrohet nëpër shkurre. Por “intruzët” e aftë mbeten të fshehur kundër erës.
Ndërsa gjuetarët i afrohen gjahut, dëgjohet një krismë pushke. Frika përhapet te çdo specie: springbok kërcejnë lart, zebrat të frikësuara vrapojnë, dhe wildebeest nisin arratinë – disa nuk ndalen për qindra metra, duke ikur në rrafshinat e hapura të Okambara-s.
Shkencëtarët tani janë në gjendje t’i studiojnë këto “sinjale të panikut” falë një sistemi të ri satelitor të quajtur Icarus, i cili gjurmon lëvizjen dhe sjelljen e kafshëve në një shkallë të paparë më parë. Duke parë reagimet e kafshëve ndaj pranisë së njerëzve, konservuesit shpresojnë të identifikojnë dhe ndalojnë më shpejt gjuetarët pa leje.
Modelet e panikut
Gjatë tre ditëve në mesin e vitit 2024, “intruzët” në Okambara kryejnë rreth 30 simulime të tilla – të regjistruara nga një dron pa pilot. Nga pamja ajrore, shpërndarja e shpejtë e kafshëve përsëritet vazhdimisht, duke formuar modele karakteristike të panikut dhe tërheqjes.
Ekipi i “gjuetarëve” qëllon me armë, dhe kafshët shpërndahen, përveç gjirafave që zakonisht mbeten të qeta dhe vëzhgojnë nga lart. Megjithatë, asnjë kafshë nuk vritet, sepse ky nuk është gjueti i vërtetë, por një eksperiment shkencor për të simuluar kërcënime vdekjeprurëse.
Këta pjesëmarrës një ornitolog, një ekspert gjuetie dhe dy studiues të jetës së egër – po zhvillojnë një sistem gjurmimi në kohë reale që mund të shpëtojë kafshët më të rrezikuara në Afrikë. Duke analizuar modelet e sjelljes gjatë panikut, synohet të trajnohet një algoritëm që mund të dërgojë alarme për rojet e parkut.
Këto sisteme alarmi janë ende në zhvillim, por sateliti i ri i quajtur “Internet i Kafshëve” synon të krijojë një rrjet global paralajmërimesh në kohë reale. Okambara është bërë një vend ideal testimi, pasi 5% e kafshëve të mëdha janë pajisur me GPS. Qëllimi është mbrojtja e kafshëve në zona edhe më të rrezikuara në botë.
Mësimet nga këtu po përdoren në luftën kundër gjuetarëve pa leje në Afrikën e Jugut dhe për mbrojtjen e kafshëve në vende si Baseni i Kongos.
“Ne kemi kafshët e tjera që mbrojnë rinocerontët, sepse ato na tregojnë kur po vijnë vrasësit,” thotë Martin Wikelski.
Ky projekt është realizim i një ëndrre të gjatë të shkencëtarit Martin Wikelski, i cili synon të pajisë 100,000 kafshë me pajisje gjurmuese deri në vitin 2030. Kafshët bëhen si “roje” natyrore që paralajmërojnë për rrezik.
Sipas tij, gjirafat dhe zebra janë vëzhgues idealë, sepse qëndrojnë të qeta dhe vëzhgojnë rrezikun nga larg.
Pajisje “smart” për kafshët
Sot, mijëra kafshë mbajnë pajisje të vogla elektronike që matin GPS, rrahjet e zemrës, temperaturën dhe madje edhe kushtet e ambientit.
Disa pajisje janë aq të vogla sa mund të vendosen edhe te zogjtë ose fluturat. Këto teknologji të reja mundësojnë ndjekjen e kafshëve gjatë gjithë jetës së tyre.
Më herët, pajisjet ishin të rënda dhe të pasakta. Sot, teknologjia është përmirësuar ndjeshëm, duke u frymëzuar nga pajisjet moderne të “Internet of Things”.
Por ende ekzistojnë sfida: transmetimi i të dhënave nga zona të largëta është i vështirë dhe pajisjet duhet të jenë shumë të lehta.
Ekipi i Max Planck po zhvillon prototipe të veta për të zgjidhur këto probleme, duke përfshirë pajisje që mund të kuptojnë nëse kafsha është e sëmurë, e plagosur apo e vdekur.
Nëse sjellja e një kafshe del jashtë normales, sistemi mund të dërgojë alarm për rojet.
Ky sistem është testuar në Kruger National Park në Afrikën e Jugut, ku ka ndihmuar në shpëtimin e qenve të egër të kapur në kurthe.
Megjithatë, sfida më e madhe mbetet mbrojtja e rinocerontëve, pasi mijëra prej tyre janë vrarë nga gjuetarët pa leje në 15 vitet e fundit.
“Interneti i kafshëve”
Në fund të nëntorit, Wikelski po përgatitej për lëshimin e satelitit Icarus, pjesë e një projekti të financuar nga BE me 70 milionë euro.
Në maj u lëshua edhe një satelit tjetër, “Raven”. Pas testeve, sistemi do të fillojë të marrë të dhëna në kohë reale nga kafshët.
Ky sistem do të jetë si kalimi nga telefonat fiks te telefonat celularë për gjurmimin e kafshëve.
Ai pritet të ketë ndikim të madh sidomos në zona si Baseni i Kongos dhe Amazonia, ku kafshët migrojnë në territore të mëdha dhe të rrezikshme.
Shkencëtarët shpresojnë të kuptojnë më mirë se ku jetojnë dhe vdesin kafshët, si ndikohen nga ndryshimet klimatike dhe cilat zona u nevojiten për mbijetesë.
“Ne më në fund mund t’i përgjigjemi pyetjes: ku jetojnë dhe ku vdesin kafshët e egra?” thotë Wikelski./Përktheu Piranjat News
