Drejtori i Hekurudhës Shqiptare Ergys Verdho është paraqitur këtë të premte në Prokurorinë e Posaçme.
Deri m&e...
BOTA
Zjarre, dronë dhe grafitë: Gjurmët ruse në aktet e sabotimit në mbarë Evropën
PiranjatPërditësimi i fundit 23 Tetor 2026, 09:58
Që nga fillimi i pushtimit të Ukrainës në shkurt të vitit 2022, ekspertët kanë regjistruar më shumë se 180 sulme të ngjashme.
“Ambicia e madhe është të na ndëshkojnë për mbështetjen që i japim Ukrainës”, thotë Kacper Rekawek, studiues i lartë dhe drejtues i programit në Qendrën Ndërkombëtare për Luftimin e Terrorizmit në Hagë (ICCT), në një prononcim për Radion Evropa e Lirë (REL).
Edhe një studim i Universitetit të Laidenit në Holandë, i publikuar në prill të këtij viti, thekson se që nga fillimi i pushtimit të Ukrainës në vitin 2022, Rusia po zhvillon një fushatë “veprimesh të fshehta”, të projektuara për të mbështetur përpjekjet e saj në vijën e frontit, duke “dobësuar mbështetjen evropiane për Ukrainën”. Në këtë drejtim, Kremlini ndihmohet nga “operativë të nivelit të ulët”, thuhet në studim, zakonisht shtetas të vendeve të tjera, të cilët nuk janë rusë dhe “nuk kanë lidhje zyrtare me shërbimet e inteligjencës”.
Por, kush janë njerëzit që kryejnë këto veprime në vendet evropiane, nga Polonia, Gjermania e Franca e deri në Britaninë e Madhe?
Bëhet fjalë kryesisht për “njerëz të zakonshëm”, shpjegon Rekawek.
“Ose ndoshta jo aq të zakonshëm, sepse ndonjëherë bëhet fjalë për ish-kriminelë, njerëz nga qarqet ekstremiste apo huliganë futbolli”, shton ai.
Deri vonë, operacionet e fshehta ruse në Evropë kryheshin kryesisht nga oficerë të inteligjencës, shpjegojnë në një studim GLOBSEC dhe Qendra Ndërkombëtare për Luftimin e Terrorizmit.
Studimi thekson, gjithashtu, se Rusia nisi ta zgjeronte fushatën e saj hibride në Evropë pas aneksimit të Krimesë në vitin 2014. Nga shpërthimi i 50 tonëve municione të magazinuara në Çeki, te përpjekja për grusht shteti në Mal të Zi dhe tentativa për vrasjen e ish-agjentit të dyfishtë rus Sergei Skripal në Angli, pas së cilës pasoi dëbimi i diplomatëve rusë. Sipas studimit mbi luftërat hibride, të publikuar vitin e kaluar, që nga viti 2018 janë dëbuar nga Evropa rreth 600 operativë rusë.
“Dhe, padyshim, nuk i keni më këta njerëz në komunitetet lokale, nuk i keni në terren. Prandaj, këto aktivitete duhet t’i kryeni në internet”, shpjegon Kacper Rekawek, duke shtuar se dëshira për të fituar para dhe njohja e gjuhës ruse luajnë rol në rekrutimin e tyre.
“Po flasim për refugjatë ose emigrantë ukrainas, refugjatë ose emigrantë bjellorusë, moldavianë. Po flasim për qytetarët e vendeve përkatëse, por edhe për rusë. Ka rusë në Letoni, rusë në Estoni, e kështu me radhë”.
Personat që nesër mund të transportojnë pako, të vënë zjarre apo thjesht të ngjisin afishe dhe të bëjnë grafite, gjenden në vendet ku kërkojnë punë, në faqet e internetit dhe në Telegram. Ndodh gjithashtu, shpjegon Rekawek, që të rekrutohet një person, i cili më pas duhet të rekrutojë të tjerë.
Ajo që po ndodh me rekrutimin e “njerëzve të zakonshëm” për incidente në mbarë Evropën i ngjan asaj që i ashtuquajturi Shteti Islamik (IS) bënte rreth një dekadë më parë, thotë studiuesi polak.
“Sepse dhjetë vjet më parë flisnim për mënyrën se si IS-i përdorte miqtë dhe familjen për të rekrutuar njerëz në rrjetin e tij. Pikërisht kjo po ndodh tani”, thotë Rekawek.
Diçka e ngjashme ndodhi edhe në rastin e zjarrit të vitit 2024 në një magazinë në Londër, ku ruheshin ndihma për Ukrainën.
Sipas informacioneve të prokurorisë britanike, zjarrin e organizoi grupi Wagner, përkatësisht Dylan Earl, i cili e kontaktoi vullnetarisht grupin përmes Telegram-it dhe ofroi ndihmën e tij. Më pas, ai rekrutoi burra të tjerë në Britani për të organizuar dhe kryer sulmin. Për këtë sulm, vitin e kaluar ata u dënuan me gjithsej 29 vjet burgim, ndërsa zjarri i organizuar në emër të Rusisë shkaktoi dëme prej gati një milion funtesh.
Disa zjarre u vunë edhe në Poloni. Kështu, në prill të vitit 2024, u dogj një dyqan që shiste pajisje, ndërsa prokurorët polakë deklaruan se sulmi ishte kryer në emër të shërbimeve ruse të inteligjencës.
Sa sulme janë kryer nga agjentë “njëpërdorimësh”?
Sipas ministrit të Jashtëm çek, Jan Lipavsky, vetëm gjatë vitit 2024 u regjistruan më shumë se 100 “incidente të dyshimta” që mund t’i atribuohen Rusisë.
Nga shkurti i vitit 2022, kur Rusia nisi pushtimin e Ukrainës, deri në fillim të vitit 2026, studiuesit e GLOBSEC-ut kanë regjistruar më shumë se 150 incidente që lidhen me Rusinë. Rekawek thotë se numri tashmë është afër 180.
Për më tepër, vetëm në Gjermani, vitin e kaluar u regjistruan 320 përpjekje për sabotim të mundshëm. Megjithatë, siç theksojnë në GLOBSEC, përcaktimi i qartë i përgjegjësisë mbetet një sfidë, pasi autorët rrallë identifikohen. Rusia i mohon rregullisht akuzat se angazhon agjentë “njëpërdorimësh” për të kryer incidente në mbarë Evropën.
Megjithëse agjentët “njëpërdorimësh” veprojnë në të gjithë Evropën, shumica e sulmeve janë regjistruar në Poloni. Pas saj renditen Franca, Lituania, Gjermania dhe Britania e Madhe.
