Profesori i njohur amerikan i ekonomisë, Steve Hanke, ka reaguar lidhur me revoltën studentore në Shqipëri, duke bërë thirrje t&...
LIFESTYLE
E martë, 13 tetor, dita që ngjall frikë te supersticiozët! Pse konsiderohet numër i pafat dhe çfarë lidhje ka me rënien e Kostandinopojës?
PiranjatPërditësimi i fundit 13 Tetor 2026, 10:03
E marta që përkon me datën 13 konsiderohet një ditë e pafat në Greqi dhe në disa vende ku fliten gjuhët spanjolle. Për shumë njerëz supersticiozë, ky kombinim kalendarik lidhet me besime të vjetra dhe ngjarje historike që kanë ushqyer idenë se kjo ditë mund të sjellë fat të keq. Ndryshe nga tradita në Greqi dhe në disa vende spanjishtfolëse, në kulturat anglosaksone si ditë e pafat konsiderohet kryesisht e premtja që përkon me datën 13. Në Spanjë, besëtytnitë për këtë ditë janë aq të përhapura sa ekziston edhe shprehja: “Të martën, as mos u marto, as mos u nis për udhëtim”, duke e lidhur këtë ditë me fatin e keq.
Pse numri 13 konsiderohet i pafat? Një nga shpjegimet lidhet me simbolikën e numrit 12, i cili në tradita të ndryshme historike dhe fetare përfaqëson plotësinë dhe harmoninë. Dymbëdhjetë ishin perënditë e Olimpit, 12 veprat e Herkulit, 12 fiset e Izraelit dhe 12 apostujt e Jezu Krishtit. Në traditën islame shiite, rëndësi të veçantë kanë edhe 12 imamët. Sipas besëtytnive, numri 13 e prish këtë simbolikë të plotësisë, pasi vjen pas numrit 12 dhe shënon fillimin e një cikli të ri. Megjithatë, këto janë interpretime kulturore dhe nuk ka prova shkencore se data 13 apo dita e martë sjellin fat të keq.
Një nga ngjarjet që përmendet në lidhje me këtë besim është rënia e Kostandinopojës, më 29 maj 1453, e cila ndodhi të martën. Edhe pse data nuk ishte 13, shuma e shifrave të vitit 1453 është 13, një përkim që është përdorur në shpjegimet popullore për këtë besëtytni. Një tjetër ngjarje historike është pushtimi i Kostandinopojës nga kryqtarët, më 13 prill 1204, i cili gjithashtu ndodhi të martën. Këto dy ngjarje kanë kontribuar në lidhjen që disa tradita i bëjnë së martës me fatin e keq.
Kombinimi i së martës me datën 13 ka gjetur vend edhe në kinematografinë greke. Në vitin 1963 u publikua komedia “E martë, 13”, me aktorët Nikos Stavridis dhe Yannis Gkionakis. Filmi, me regji të Orestis Laskos, rrëfen historinë e një inxhinieri civil supersticioz, të interpretuar nga Stavridis, i cili gjen një lloj hajmalie fati te një ish-shok klase, i luajtur nga Gkionakis. Ky i fundit është i varfër, por ambicioz, dhe prania e tij ndikon në jetën e protagonistit. Pavarësisht besimeve dhe historive që lidhen me këtë datë, frika nga e marta, 13, mbetet një çështje supersticioni dhe tradite kulturore, pa ndonjë bazë shkencore që të vërtetojë se kjo ditë është më e pafat se të tjerat.
