Deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, ka analizuar ndikimin që ekonomia informale dhe pastrimi i parave kanë pasur mbi ekonominë...
LIFESTYLE
Këto janë moshat në jetën tonë kur truri ynë ndryshon
PiranjatPërditësimi i fundit 21 Janar 2026, 13:55
Truri është një organ i mrekullueshëm dhe kompleks që mbledh dhe përpunon informacion, mban kujtime, mëson dhe kontrollon lëvizjen dhe sjelljen. Për shkencëtarët, është një nga objektet më interesante të studimit dhe një burim i vazhdueshëm informacioni i vlefshëm. Sipas një studimi nga studiuesit e Departamentit të Shkencave Njohëse dhe të Trurit të MRC, Universiteti i Kembrixhit, është zbuluar një tjetër aspekt i habitshëm i tij.
Shkencëtarët studiuan gati 4,000 skanime të trurit të marra nga njerëz në SHBA dhe Mbretërinë e Bashkuar, nga të porsalindurit deri te 90-vjeçarët. Skanimet hartëzuan lëndën e bardhë, rrjetin e fibrave nervore të mbuluara me mielinë, e cila i jep asaj ngjyrën e bardhë, dhe ishin në gjendje të shihnin lidhjet fizike, duke krijuar një hartë të “rrugëve” që ndryshojnë me kalimin e kohës. Më pas ata shqyrtuan 12 karakteristika dhe përdorën një algoritëm të të mësuarit automatik për të identifikuar momentet e ndryshimeve të rëndësishme në të dhëna.
Shkencëtarët identifikuan pesë faza zhvillimore gjatë të cilave organizimi i trurit ndryshon rrjedhë dhe i vendosën ato kronologjikisht në 9, 32, 66 dhe 83 vjeç. Ata zbuluan se periudha e zhvillimit të trurit në fëmijëri zgjat nga lindja deri në moshën 9 vjeç, kur hyn në fazën e adoleshencës që zgjat deri në moshën 32 vjeç dhe më pas hyn në një periudhë stabiliteti derisa plakja të fillojë në moshën 66 vjeç.
Siç thuhet në raportin e botuar në Nature Communications, mosha madhore regjistrohet në dekadën e tretë të jetës së një personi, me lidhjet nervore të trurit që kalojnë në këtë funksion nga mosha 32 deri në 66 vjeç, ku fillon faza e hershme e plakjes, ndërsa ajo e plakjes së vonë zbulohet afërsisht në moshën 83 vjeç.
Konkretisht, në moshën 9 vjeç, vërehet komunikim i shpejtë midis rajoneve të trurit, por nuk është aq efikas. Nga mosha 9 deri në 32 vjeç, në fazën e adoleshencës, lënda e bardhë që është e rëndësishme për komunikimin vazhdon të rritet dhe truri kalon nëpër një periudhë me efikasitet të lartë. Në moshën 32 vjeç, truri kalon nëpër një periudhë stabiliteti që zgjat deri në moshën 66 vjeç dhe është një moment historik për inteligjencën dhe personalitetin tonë.
“Mosha 32 vjeç është pika më e fortë e kthesës topologjike të jetës. Në këtë moshë, ndodhin ndryshimet më të rëndësishme dhe një ndryshim i madh në trajektore krahasuar me pikat e tjera të kthesës”, raportojnë studiuesit, duke shtuar se pas moshës 32 vjeç, fillon periudha më e gjatë, duke mbuluar tre dekada të moshës madhore deri në moshën 66 vjeç.
Plakja e parakohshme fillon pas pikës tjetër kthese midis moshës 66 dhe 83 vjeç, kur disa zona të trurit formojnë grupe më të forta, të njohura si njësi, por janë më pak të lidhura me të tjerat. Në atë kohë, lënda e bardhë fillon të shpërbëhet, dhe ky fenomen, i referuar si degjenerim “i lidhur me moshën”, do të thotë që ne presim të shohim ulje të koherencës së lëndës së bardhë tek njerëzit e moshuar. Përveç kësaj, në moshën 60 vjeç, ka edhe një ndryshim të rëndësishëm në shëndet dhe funksionin njohës, siç është fillimi i demencës dhe hipertensionit. Hipertensioni, i cili karakterizohet nga presioni i gjakut i ngritur kronikisht, shoqërohet me rënien njohëse dhe plakjen e përshpejtuar të trurit dhe është gjithashtu një faktor i njohur rreziku për demencën, vërejnë studiuesit. Pra, ashtu si me dy pikat e para kthese, mosha 66 vjeç përputhet gjithashtu me ndryshime të rëndësishme në shëndet dhe funksionin njohës.
Pas moshës 83 vjeç, në fazën e vonë të plakjes, lidhjet midis rajoneve përkeqësohen dhe truri ynë mbështetet gjithnjë e më shumë në zona të izoluara me një numër të vogël rrugësh ndërrajonale, komentoi Aleha Musli, një neuroshkencëtare në Universitetin e Kembrixhit dhe autore kryesore e studimit. Sigurisht, ndryshimet e vëzhguara nuk janë të njëjta për të gjithë njerëzit. Prandaj, kjo nuk do të thotë që në moshën 80 vjeç funksionet e trurit do të fillojnë domosdoshmërisht të bien.
