Një prej aktivistëve të protestës para Kryeministrise ka vijuar akuzat ndaj kryeministrit Edi Rama, duke komentuar zhvillimet e fundit lidhu...
LIFESTYLE
Pse miliarderët e teknologjisë ua ndalojnë fëmijëve smartfonët dhe rrjetet sociale që ua shesin të tjerëve
PiranjatPërditësimi i fundit 9 Shtator 2026, 11:06
Pak kilometra larg selisë së Google në Silicon Valley, ndodhet një shkollë ku telefonat inteligjentë janë të ndaluar dhe ku arsimi bazohet në zhvillimin e aftësive që konsiderohen thelbësisht njerëzore.
Waldorf School of the Peninsula, e frekuentuar nga fëmijë nga tre deri në 12 vjeç, kushton rreth 47 mijë dollarë në vit dhe është zgjedhja e shumë drejtuesve të kompanive teknologjike për fëmijët e tyre.
Paradoksi është i dukshëm: njerëzit që ndërtojnë produktet dhe platformat që po mbushin jetën e fëmijëve me ekrane, përpiqen t’i mbajnë fëmijët e tyre sa më larg tyre.
Debati për kufizimin e smartfonëve dhe rrjeteve sociale për të miturit është intensifikuar vetëm vitet e fundit, por shumë drejtues të Silicon Valley kishin vendosur prej kohësh rregulla të rrepta në familjet e tyre.
Peter Thiel, një nga investitorët e parë të Facebook, deklaroi në vitin 2024 se fëmijët e tij kalonin përpara ekraneve vetëm rreth një orë e gjysmë në javë.
Edhe Evan Spiegel, drejtuesi i Snap, ka vendosur kufizime të forta për përdorimin e telefonave dhe rrjeteve sociale nga katër fëmijët e tij. Për më të voglin, koha para ekranit është pothuajse zero.
Kjo prirje nuk është e re. Bill Gates vendosi kufizime të rrepta për kompjuterin dhe televizorin në familjen e tij që në vitin 2007. Steve Jobs, bashkëthemeluesi i Apple dhe krijuesi i kompanisë që revolucionarizoi tregun e pajisjeve personale, tregonte se fëmijëve të tij nuk u lejohej përdorimi i iPad-it.
Edhe përballë shpërthimit të inteligjencës artificiale, shumë prej drejtuesve të teknologjisë mbeten të kujdesshëm. Kompanitë e tyre e paraqesin AI-në si të pashmangshme dhe si një mjet që do të transformojë arsimin, punën dhe jetën e përditshme.
Megjithatë, kur bëhet fjalë për fëmijët e tyre, qasja është shumë më e rezervuar. Sam Altman, drejtuesi i OpenAI, ka treguar se përdor vazhdimisht ChatGPT për këshilla mbi kujdesin ndaj djalit të tij.
Por ai ka deklaruar gjithashtu se nuk dëshiron që fëmija i tij të ekspozohet herët ndaj tabletëve, rrjeteve sociale apo sistemeve të bazuara në algoritme. Sipas tij, është më mirë që kontakti i drejtpërdrejtë me inteligjencën artificiale të vijë vonë sesa shumë herët.
Altman dhe Spiegel kanë folur gjithashtu për rëndësinë e mërzisë gjatë fëmijërisë. Të dy besojnë se koha pa stimuj të vazhdueshëm i shtyn fëmijët të lexojnë, të luajnë, të shpikin dhe të zhvillojnë imagjinatën.
Altman ka thënë se, për momentin, preferon që djali i tij thjesht “të luajë me dheun”. Një përjashtim duket se është Mark Zuckerberg.
Drejtuesi i Meta ka shfaqur një qëndrim më optimist ndaj përdorimit të AI-së nga fëmijët dhe ka deklaruar se vajza e tij tetëvjeçare tashmë përdor këto mjete për programim dhe krijimin e videove.
Por prapa këtij modeli të “fëmijërisë pa teknologji” fshihet edhe një çështje privilegji. Familjet e pasura mund të përballojnë shkolla private, dado, mësues privatë dhe aktivitete të shumta që i mbajnë fëmijët larg ekraneve.
Familjet me të ardhura më të ulëta shpesh kanë më pak alternativa dhe pajisjet elektronike mund të shndërrohen në një mjet të domosdoshëm për argëtimin dhe kujdesin ndaj fëmijëve.
Kështu, paradoksi i Silicon Valley është edhe një pasqyrë e pabarazisë moderne. Ata që prodhojnë teknologjinë më të fuqishme në botë, duket se janë ndër të parët që përpiqen t’i mbrojnë fëmijët e tyre prej saj.
