Edi Rama ka sulmuar sërish protestuesit, duke pretenduar se pas tyre qëndrojnë krimi i organizuar dhe “duar të huaja”, pë...
LIFESTYLE
Shkencëtarët kapin momentin e lindjes së një supernove/ Një shpërthim që nuk është parë kurrë më parë
PiranjatPërditësimi i fundit 18 Nëntor 2025, 11:01
Për herë të parë në historinë e vëzhgimeve astronomike, shkencëtarët kanë arritur të regjistrojnë me detaje të paprecedenta shpërthimin e një supernove pikërisht në momentin kur ajo nisi të depërtonte në sipërfaqen e një ylli në shuarje.
Bëhet fjalë për supernovën SN 2024ggi, e cila shpërtheu në prill të vitit 2024, rreth 23.6 milionë vite dritë larg Tokës, dhe ka habitur ekspertët me formën e saj të pazakontë: në fazën e parë, shpërthimi i saj mori trajtën e një ulliri kozmik, përpara se vala shpërthyese të përplasej me materialin përreth yllit.
Sipas studiuesve, nëse ngjarja do të ishte vëzhguar vetëm një ditë më vonë, kjo formë spektakolare nuk do të ishte kapur aspak, duke theksuar rëndësinë e reagimit të menjëhershëm dhe përdorimit të shumë instrumenteve shkencore të kombinuara.
Si vdes një yll i madh? Drama kozmike në disa faza
Kur një yll i madh fillon të humbasë lëndën e tij djegëse në bërthama, ekuilibri i brishtë i tij prishet. Për miliona vite, ylli shkrin elementet e lehta në elemente më të rënda, duke krijuar energjinë që i mban shtresat e tij të qëndrueshme.
Por kur në bërthamë fillon të grumbullohet hekuri, procesi arrin një pikë pa kthim: prodhimi i elementeve edhe më të rëndë se hekuri konsumon më shumë energji sesa çliron, dhe ylli nuk mund të ruajë më presionin e jashtëm që e mban gjallë.
Rezultati? Një kolaps i menjëhershëm dhe një shpërthim gjigant:
Valët shpërthyese kthehen nga bërthama dhe shpojnë sipërfaqen e yllit Goditja përplaset me gazin e dendur që ylli ka lëshuar për shekuj me radhë Lëshohet një sasi energjie marramendëse që brilionet e Toka nuk mund t’i imagjinojë
Një dritare unike drejt fillimit dhe fundeve të universit
Kapja kaq e hershme e shpërthimit të supernovës po konsiderohet si një ndër arritjet më të rëndësishme të astronomisë moderne.
Studiuesit theksojnë se vëzhgime të tilla mund të na ndihmojnë të kuptojmë më mirë se si krijohen elementet që përbëjnë edhe Tokën tonë, madje edhe hekurin në gjakun e njeriut.
