Allison Guerriero, ish-e dashura e Charles McGonigal, ish-drejtorit të zyrës së kundërzbulimit të FBI-së në Nju Jork, e cila ...
LIFESTYLE
Specia që sundon oqeanin/ Gjuajnë peshkaqenë, delfinë e balena, por pse godasin edhe anijet?
PiranjatPërditësimi i fundit 31 Gusht 2026, 18:33
Jetojnë në familje të lidhura fort, mësojnë strategji gjuetie dhe komunikojnë në mënyra befasuese, ndërsa disa sjellje të tyre ende mbeten mister.
Orkat janë ndër kafshët më mbresëlënëse të oqeanit. Të fuqishme, inteligjente dhe jashtëzakonisht sociale, ato janë grabitqarë kulmorë, por njëkohësisht jetojnë në familje të organizuara dhe përdorin strategji gjuetie që mësohen brez pas brezi.
Emri “balenë vrasëse” krijon shpesh përshtypje të gabuar, sepse orka (Orcinus orca) në fakt është pjesëtari më i madh i familjes së delfinëve. Ajo gjendet në pothuajse të gjitha oqeanet dhe popullata të ndryshme mund të kenë zakone krejt të ndryshme ushqimi.
Familje që qëndrojnë bashkë për vite të tëra
Orkat jetojnë në grupe familjare, të njohura si “pods”. Lidhjet mes nënës dhe të vegjëlve mund të zgjasin gjithë jetën, ndërsa femrat e moshuara shpesh luajnë rol të rëndësishëm në orientimin dhe mbijetesën e grupit.
Ato komunikojnë me klikime, fishkëllima dhe thirrje të ndryshme. Madje, grupe të ndryshme mund të kenë “dialektet” e tyre, të cilat mësohen dhe transmetohen te të rinjtë.
Kjo është një nga arsyet pse shkencëtarët flasin për “kulturë” te orkat: mënyrat e gjuetisë, ushqimi dhe sjelljet nuk janë vetëm instinktive, por shpesh mësohen brenda familjes.
Jo të gjitha orkat hanë të njëjtën gjë
Një grup mund të ushqehet kryesisht me salmon, ndërsa një tjetër me foka, luanë deti, delfinë, peshkaqenë apo balena.
Kjo do të thotë se dy orka të së njëjtës specie mund të kenë “menu” krejtësisht të ndryshme, varësisht nga vendi ku jetojnë dhe traditat e grupit të tyre.
Në shumë raste gjuajnë në ekip dhe bashkëpunimi është arma e tyre më e madhe.
Orka dhe delfini: Të afërm, por edhe grabitqar e pre
Edhe pse vetë orka është delfin, disa popullata gjuajnë lloje të tjera delfinësh.
Ato mund t’i ndjekin, t’i rrethojnë dhe t’i sulmojnë në grup. Megjithatë, jo çdo takim përfundon me gjueti. Ka raste kur orkat dhe delfinët kalojnë pranë njëri-tjetrit pa konflikt.
Pra, marrëdhënia mes tyre varet shumë nga popullata dhe nga ajo që orkat e caktuara kanë mësuar të konsiderojnë ushqim, transmeton Telegrafi.
Edhe një nga grabitqarët më të frikshëm të oqeanit mund të bëhet pre e orkës.
Janë dokumentuar raste kur orkat kanë vrarë peshkaqenë të bardhë dhe janë ushqyer me pjesë të veçanta të trupit, sidomos me mëlçinë, e pasur me energji.
Prania e orkave mund t’i bëjë peshkaqenët e bardhë të largohen nga zona ku zakonisht gjuajnë. Kjo tregon sa lart ndodhet orka në zinxhirin ushqimor.
Po. Disa grupe orkash gjuajnë edhe balena, përfshirë specie shumë më të mëdha se vetë ato.
Sekreti është bashkëpunimi. Orkat mund ta ndjekin prenë, ta lodhin dhe ta sulmojnë nga disa drejtime.
Megjithatë, jo çdo orkë gjuan balena. Disa popullata kalojnë pothuajse gjithë jetën duke u ushqyer kryesisht me peshq.
Që nga viti 2020, sidomos pranë Gadishullit Iberik, janë dokumentuar shumë raste kur orkat u afrohen velierave dhe godasin ose shtyjnë timonin e tyre. Disa anije janë dëmtuar seriozisht dhe në raste të caktuara janë fundosur.
Megjithatë, studiuesit janë të kujdesshëm me fjalën “sulm”. Nuk ka prova të qarta se orkat synojnë njerëzit. Sjellja duket se përqendrohet kryesisht te timoni dhe mund të lidhet me lojën, kureshtjen ose një sjellje të mësuar brenda grupit. Shkaku i saktë ende nuk dihet.
Sa të rrezikshme janë për njeriun?
Orkat kanë fuqinë për të vrarë shumë nga kafshët më të mëdha të detit, por njerëzit nuk janë pre e tyre tipike në natyrë. Sulmet serioze ndaj njerëzve në det të hapur janë jashtëzakonisht të rralla.
Kjo nuk do të thotë se janë të padëmshme. Një orkë është kafshë e egër, shumë e madhe dhe jashtëzakonisht e fuqishme. Edhe një kontakt pa qëllim agresiv mund të jetë i rrezikshëm.
Çfarë të bëni nëse shihni orka?
Mos notoni drejt tyre, mos i ushqeni, mos u përpiqni t’i prekni dhe mos u futni mes një të rrituri dhe të voglit. Nëse jeni me varkë, mbani distancë të sigurt dhe ndiqni rregullat lokale për vëzhgimin e gjitarëve detarë.
Orkat janë shembulli perfekt se si fuqia, inteligjenca dhe jeta familjare mund të bashkëjetojnë te një grabitqar. Pikërisht kjo i bën njëkohësisht magjepsëse, të frikshme dhe ende plot mister.
