Kryeministri Edi Rama ka vijuar sulmet ndaj protestuesve që prej javësh janë mbledhur në Tiranë kundër qeverisë së tij...
LIFESTYLE
Tretja/ Çfarë ndodh kur nuk hamë mish për një kohë të gjatë dhe e mund ta shpëtojmë natyrën?
PiranjatPërditësimi i fundit 12 Janar 2026, 17:48
Konsumimi i më pak mish është një nga mënyrat më të lehta për të zvogëluar gjurmën tuaj të karbonit. Studiuesit vlerësojnë se nëse të gjithë në Mbretërinë e Bashkuar do të ndiqnin një dietë me pak mish - duke ngrënë më pak se 50 g në ditë - përfitimi mjedisor do të ishte i barabartë me heqjen e 8 milionë makinave nga qarkullimi.
Çfarë ndodh kur abstenojmë nga mishi për një kohë të gjatë?
Shifrat e qeverisë britanike tregojnë se prania e mishit në zakonet e të ngrënit ka rënë ndjeshëm: midis viteve 1980 dhe 2022, konsumi i mishit të viçit, derrit dhe qengjit ra me 62%. Edhe pse arsyet ndryshojnë - ku kryesorja është rritja e kostove dhe jo ndërgjegjësimi mjedisor - gjithnjë e më shumë njerëz po zgjedhin ta zvogëlojnë ose edhe ta eliminojnë atë nga dieta e tyre.
Megjithatë, ata që e shmangin mishin për një kohë të gjatë shpesh pyesin veten nëse trupat e tyre po e humbasin aftësinë për ta metabolizuar atë. Në komunitetet vegjetariane dhe vegane online, qarkullojnë dëshmi që përshkruajnë simptoma të tilla si fryrje ose shqetësim pas ngrënies së mishit, duke ngritur dyshime nëse sistemi tretës përshtatet përgjithmonë me zakonet e reja të të ngrënit. Dr. Sander Kersten, profesor i të ushqyerit në Universitetin Cornell në SHBA, thekson se kërkimet shkencore mbi këtë çështje janë të kufizuara. " Mungesa e provave nuk do të thotë se nuk ka simptoma, por se çështja nuk është studiuar plotësisht", thotë ai.
Sindroma Alfa-gal: Kur trupi zhvillon një alergji
Edhe pse shqetësimi pas ngrënies së mishit mund të jetë real, ai nuk lidhet drejtpërdrejt me humbjen e enzimave të nevojshme që zbërthejnë proteinat e tij. Ndryshe nga intoleranca ndaj laktozës, ku mungesa e laktazës shkakton shqetësime në stomak - enzimat që zbërthejnë proteinat e mishit mbeten aktive, pavarësisht nga dieta e një personi.
Megjithatë, ekziston një gjendje e rrallë mjekësore e njohur si sindroma Alfa-gal. Sistemi imunitar e percepton alfa-laktozën (që gjendet tek të gjithë gjitarët përveç primatëve - kështu që përjashtohen shpendët, peshqit etj. që mund të konsumohen në mënyrë të sigurt) si të dëmshme, duke shkaktuar një reaksion alergjik që mund të çojë edhe në anafilaksi. Megjithatë, kjo nuk lidhet me një ndryshim në dietë. Sindroma zakonisht shkaktohet nga pickimi i një lloji specifik të rriqrës.
Për më tepër, për shumë njerëz që e shmangin mishin me vetëdije, konsumimi i tij pa dashje mund të krijojë një reagim të fortë emocional. Dr. Kersten shpjegon se kjo mund të shkaktojë pakënaqësi të madhe ose edhe zemërim, megjithëse nuk është e sigurt nëse reagimi psikologjik është i lidhur me simptoma fizike.
Mikrobioma e zorrëve dhe ndikimi i dietës
Sistemi ynë tretës po përshtatet vazhdimisht me zgjedhjet tona dietike , me rregullatorin kryesor që është mikrobioma e zorrëve. Mikrobioma , domethënë, grupi i mikroorganizmave që jetojnë në sistemin tretës, ndryshon në bazë të dietës sonë, duke ndikuar në prodhimin e enzimave të nevojshme për tretje. Një studim tregoi se kur pjesëmarrësit që ndoqën një dietë ekskluzivisht me bazë shtazore për disa ditë, mikrobioma e tyre u përshtat me këtë ndryshim brenda vetëm 24 orëve. Megjithatë, kur ata u kthyen në zakonet e tyre të mëparshme të të ngrënit, mikrobioma u kthye në nivelet e saj origjinale.
“Kur bëhet fjalë për proteinat e mishit, trupi nuk ndalon papritur prodhimin e enzimave të nevojshme për t’i tretur ato ”, thekson Dr. Kersten. “Ato janë gjithmonë aty, duke zbërthyer çdo proteinë, pavarësisht nga origjina e saj - qoftë bizele, sojë apo mish viçi”.
Gjithashtu, në disa raste, vërehen ndryshime në përbërjen e baktereve, ndërsa në të tjera, mikrobet ekzistuese prodhojnë enzima të ndryshme. Pavarësisht ndryshimeve midis mikrobiomave të omnivorëve, vegjetarianëve dhe veganëve, hulumtimet tregojnë se këto nuk janë aq aktive, me kusht që dieta të përfshijë një shumëllojshmëri ushqimesh bimore.
A mund të shkaktojë probleme me tretjen një rritje e menjëhershme e konsumit të fibrave?
Ajo që mund të shkaktojë shqetësime në tretje është një rritje e menjëhershme e marrjes së fibrave pas një periudhe të gjatë me konsum të ulët. Konsumi i menjëhershëm i sasive të mëdha të fibrave mund të çojë në fryrje, gazra dhe shqetësime të tjera gastrointestinale . Për këtë arsye, ndryshimet në dietë duhet të bëhen gradualisht , duke i dhënë trupit kohën e nevojshme për t'u përshtatur.
“Shkurt, nuk ka arsye për t'u shqetësuar se trupi do të humbasë aftësinë e tij për të metabolizuar mishin”, shpjegon Dr. Kersten. “Nëse çrregullimet e tretjes ndodhin pas një abstinence të gjatë, shkaku nuk është mungesa e enzimave të nevojshme, por ka shumë të ngjarë një përshtatje e mikrobiomës. Edhe pse fenomeni nuk është studiuar gjerësisht, trupi mbetet jashtëzakonisht fleksibël dhe i aftë të përballojë ndryshimet në dietë me lehtësi”, përfundon ai.
