Pasi kanë kapur mat në rrugët e Tiranës Belinda Ballukun dhe Taulant Ballën, protestuesit këtë herë janë për...
LIFESTYLE
Zbulim i ri për alzheimerin: ADN-ja ndryshon organizimin në qelizat e trurit
PiranjatPërditësimi i fundit 16 Shtator 2026, 14:06
ADN-ja nuk është thjesht një sekuencë e gjatë e ruajtur brenda qelizave, shkruan mondosalute It.
Për të hyrë në bërthamë, ajo paloset në hapësirë dhe formon një arkitekturë komplekse tredimensionale, e cila ndihmon në përcaktimin se cilat gjene aktivizohen dhe cilat mbeten të heshtura.
Kjo strukturë duket se ndryshon në trurin e personave me sëmundjen e alzheimerit.
Një grup studiuesish nga Universiteti Carnegie Mellon, Universiteti i Pittsburghut dhe Universiteti i Uashingtonit kanë identifikuar ndryshime në organizimin tredimensional të gjenomit në disa lloje qelizash të trurit të prekura nga sëmundja.
Studimi, ofron një tjetër element për të kuptuar mekanizmat molekularë të Alzheimerit, përtej dy shenjave biologjike më të njohura të sëmundjes: pllakave të beta-amiloidit dhe grumbullimeve të proteinës tau.
Si ndryshon ADN-ja në alzheimer
Shprehja se ADN-ja “ndryshon formë” nuk do të thotë domosdoshmërisht se ndryshon sekuenca e saj gjenetike.
Ajo që ndryshon është mënyra se si kromatina, e përbërë nga ADN-ja dhe proteinat e lidhura me të, organizohet dhe paloset brenda bërthamës së qelizës.
Studiuesit analizuan mostra pas vdekjes të korteksit prefrontal nga persona me dhe pa Alzheimer. Ata kombinuan teknika që mundësojnë matjen, në të njëjtën qelizë, si të aktivitetit të gjeneve, ashtu edhe të kontakteve tredimensionale midis rajoneve të ndryshme të gjenomit.
Kufijtë e gjenomit bëhen më pak të qartë
Një nga ndryshimet kryesore lidhet me të ashtuquajturat ndarje gjenomike.
Në kushte normale, pjesë të mëdha të ADN-së organizohen në zona relativisht të dallueshme, disa më aktive dhe të tjera më pak aktive.
Në qelizat e marra nga truri i personave me alzheimer, kjo ndarje ishte më pak e qartë. Kompartimentet gjenomike kishin tendencë të përziheshin më shumë, ndërsa në disa lloje qelizash u ulën kontaktet midis rajoneve të afërta të gjenomit dhe u shtuan ndërveprimet midis rajoneve më të largëta.
Sa më i madh të ishte ky riorganizim, aq më shumë prirej të ulej aktiviteti i përgjithshëm i gjeneve.
Ndikim te neuronet, metabolizmi dhe stresi qelizor
Ndryshimet në strukturën tredimensionale të ADN-së u shoqëruan me ulje të aktivitetit të programeve gjenetike që lidhen me funksionimin e neuroneve dhe sinapseve, si dhe me ndryshime në proceset e metabolizmit dhe përgjigjes së qelizave ndaj stresit.
Në mikroglia, qelizat imunitare të trurit, studiuesit identifikuan gjithashtu lidhje me programe të asociuara me plakjen qelizore.
Sipas studiuesve, rezultatet tregojnë se alzheimeri mund të mos lidhet vetëm me grumbullimin e proteinave apo ndryshimin e aktivitetit të gjeneve individuale, por edhe me një nivel tjetër të rregullimit qelizor: mënyrën se si i gjithë gjenomi organizohet fisici brenda bërthamës së qelizave të trurit.
