Revolta kundër ndërtimeve në Zvërnec nuk është kufizuar vetëm brenda Shqipërisë. Dje dhe sot, shqiptarë që...
POLITIKE
Rreziku i euroskepticizmit "pro-BE" në Ballkanin Perëndimor
r.llPërditësimi i fundit 31 Gusht 2024, 17:06
lideret e ballkanit perendimor
BRUKSEL- Gjatë viteve të fundit, qëndrimet ndaj anëtarësimit në Bashkimin Evropian në vendet kandidate të Ballkanit Perëndimor kanë qenë gjithnjë e më negative. Në vende si Serbia, dëshira për t'u anëtarësuar në bashkim ka rënë në 40 përqind nga 57 përqind në 2014; në Maqedoninë e Veriut, në 68 për qind nga 84 për qind në vitin 2012.
Ndërsa zhgënjimi për ritmin e ngadaltë të procesit dhe sfidat e ndryshme gjatë rrugës mund të jenë një nga shtytësit kryesorë të kësaj tendence, ka një tjetër, kryesisht të anashkaluar: pjesë të shoqërisë civile në këto vende, e cila kryesisht identifikohet si pro BE-së, kanë filluar të përkrahin ato që në të vërtetë janë qëndrime kundër BE-së.
Në të vërtetë, ka pasur një rreshtim të pashpjegueshëm të pikëpamjeve midis ithtarëve të demokracisë dhe vlerave evropiane dhe kundërshtarëve të tyre ideologjikë, atyre që mbështesin tendencat autoritare të Aleksandar Vuçiçit të Serbisë, Hristijan Mickovskit të Maqedonisë së Veriut dhe Edi Ramës së Shqipërisë.
Kjo ka ndodhur gradualisht dhe nëpërmjet promovimit të ideve në dukje neutrale, si projektet rajonale të integrimit të ngjashëm me BE-në, nevoja për stabilitet dhe respekt për sovranitetin kombëtar dhe kritikat ndaj forcave antidemokratike brenda BE-së.
Gjatë dekadës së fundit, ide të ndryshme se si t'i qasemi integrimit rajonal kanë qarkulluar midis aktorëve të shoqërisë civile në Ballkanin Perëndimor. Ndonëse nuk ka asgjë të keqe me propozimin dhe miratimin e nismave të tilla, disa prej tyre janë shtyrë si prioritet ndaj anëtarësimit në BE. Disa kanë argumentuar se integrimi rajonal duhet të bëhet fillimisht për të "përgatitur" kandidatët e anëtarësimit të Ballkanit Perëndimor për t'u bashkuar me Unionin.
Problemi me këtë argument është se integrimi rajonal bëhet një justifikim për vonimin e pacaktuar të veprimeve serioze për anëtarësimin në BE. Një shembull i tillë është iniciativa “Open Balkan” e nisur në vitin 2019 dhe e përkrahur nga Vuçiç dhe Rama. Qëllimi i tij i deklaruar ishte integrimi ekonomik i Serbisë, Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut, përmes rritjes së tregtisë, lëvizshmërisë së qytetarëve, përmirësimit të aksesit në tregjet e punës, etj.
Pavarësisht synimeve të mëdha të “Ballkanit të Hapur” dhe deklaratave frymëzuese të bëra nga liderët e përfshirë, pak përparim është bërë në zbatimin e tij. Ndërsa disa aktorë të shoqërisë civile e kanë kritikuar nismën, të tjerë kanë vazhduar të shtyjnë mantrën e integrimit rajonal, duke mos parë rrezikun që ajo paraqet për shtyrjen e pacaktuar të anëtarësimit në BE dhe promovimin e euroskepizmit në popullatën e përgjithshme.
Një ide tjetër që ka hyrë në shoqërinë civile në Ballkanin Perëndimor është se anëtarësimi në BE ka çuar në ndarje të brendshme dhe jostabilitet dhe ka cënuar sovranitetin kombëtar të vendeve kandidate. Kjo ide ka qenë veçanërisht e popullarizuar në Maqedoninë e Veriut, ku korniza negociuese për anëtarësim është perceptuar se cenon interesin kombëtar për shkak të kushteve të veçanta të vendosura nga Bullgaria, në lidhje me pakicën bullgare në vend.
Kjo ka bërë që disa mbështetës publikë të anëtarësimit në BE të bëjnë thirrje për "ndalimin" e procesit të anëtarësimit derisa të rifitohet kohezioni dhe stabiliteti kombëtar. Ashtu si integrimi rajonal, promovimi i idesë se vendet kandidate duhet të "rregullojnë veten" së pari nënkupton që pranimi në BE do të shtyhet për një kohë të pacaktuar dhe mund të mos ndiqet fare.
Së fundi, ka pasur pohim se anëtarësimi në BE nxitet ose fuqizon forcat antidemokratike. Kjo mund të duket konfuze për disa, kështu që më lejoni ta ilustroj. Në një ngjarje të vitit 2023 të mbajtur në Shkup, ku unë mora pjesë, një studiues i grupit të ekspertëve paraqiti një studim i cili theksoi se autokratë si Hungaria e Viktor Orbán duan që vendet e Ballkanit Perëndimor t'i bashkohen BE-së. Thelbi i këtij prezantimi ishte se meqë Orbán-i na dëshiron neve, pavarësisht nga fakti që dikush si Olaf Scholz i Gjermanisë na dëshiron edhe neve, ne duhet të jemi të kujdesshëm për të ndjekur anëtarësimin në BE.
Të tjerë kanë argumentuar në kumtesa dhe në konferenca ku kam marrë pjesë se aspektet e vetë procesit të zgjerimit të BE-së inkurajojnë tendenca autokratike dhe antidemokratike. Implikimi është se pranimi duhet të vonohet pafundësisht, gjoja në emër të demokracisë: “për të mos shpërblyer autokratë si Vuçiç”.
Ka pasur edhe kritika të zëshme ndaj BE-së: se ajo është "jodemokratike" dhe "joparimore" në trajtimin e kandidatëve. Studimi im më i fundit i monitorimit të medias për rajonin e Ballkanit Perëndimor tregon se ky diskurs përkon pothuajse në mënyrë të përkryer me narrativat pro-Kremlinit për çështjen e zgjerimit të BE-së në rajon.
Ky euroskepticizëm që zvarritet nëpër shoqërinë civile në Ballkanin Perëndimor mund të jetë i mbështjellë me retorikë "pro-demokratike", por në thelb është i njëjtë me atë të përkrahur nga liderët me prirje autokratike në Serbi, Maqedoninë e Veriut dhe Shqipëri.
BE-ja nuk është një organizatë e përsosur dhe ka shqetësime dhe arsye legjitime për kritikat e historisë së saj. Megjithatë, duke përkrahur retorikën euroskeptike, duke bërë thirrje për një “pauzë” në përpjekjet për anëtarësim dhe duke përhapur mosbesim në publikun e gjerë ndaj BE-së, të vetëshpallurit e BE-së po ndihmojnë forcat që dëshirojnë të shohin sabotimin e zgjerimit të Ballkanit Perëndimor.
Duhet të jemi realistë për mjedisin aktual gjeopolitik. Ideja e sovranitetit absolut, që përjashton rreshtimin gjeopolitik me fuqitë e mëdha rajonale, është një njëbrirësh politik. Ideja e mosangazhimit u shemb me shpërbërjen e Jugosllavisë dhe ringjallja e saj në rrethanat aktuale nuk ka gjasa.
Vende si Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Bosnja dhe Hercegovina, Serbia dhe Shqipëria përballen me një zgjedhje gjeopolitike. BE-ja mund të ketë problemet e saj, por me strukturat dhe organizimin e saj, ajo ofron stabilitet gjeopolitik, diçka që nuk e bën rreshtimi me Rusinë dhe Kinën. Kjo është bërë edhe më e qartë pas pushtimit të plotë rus të Ukrainës.
Zbritja në rrugën euroskeptike në këtë kohë është e rrezikshme. Tërheqja nga procesi i anëtarësimit do të krijonte një precedent që do të ishte destabilizues për ekuilibrin gjeopolitik rajonal dhe kontinental. Nuk është çudi që Turqia është ende të paktën zyrtarisht një vend kandidat për në BE. Aktorët e shoqërisë civile do të bënin mirë të merrnin parasysh rreziqet e përhapjes së “alternativave” ndaj anëtarësimit në BE dhe minimin e besimit të publikut se kjo është rruga e duhur./Al Jazeera
