Zjarret në pyje nuk janë më një problem që shfaqet vetëm kur temperaturat arrijnë kulmin e verës. Në të gjithë rajonin e UNECE-s, temperaturat në rritje, valët e të nxehtit, thatësirat e zgjatura dhe ndryshimet në shpërndarjen e reshjeve po krijojnë kushte që mund t’i bëjnë zjarret më të vështira për t’u parandaluar dhe kontrolluar. Publikimi i ri i UNECE-së, Wildfires in the UNECE region: Response and Prevention, i botuar më 19 gusht 2026, e trajton pikërisht këtë ndryshim: nga një qasje që ndërhyn pasi zjarri ka nisur, drejt një modeli që vendos më shumë peshë te parandalimi, gatishmëria dhe aftësia përballuese.
Mesazhi i dokumentit vjen në një moment kur sezoni i zjarreve po bëhet më problematik në pjesë të ndryshme të Evropës. Sipas UNECE-s, zjarret po bëhen më të shpeshta, më të rënda dhe më të kushtueshme, ndërsa pasojat e tyre shkojnë shumë përtej sipërfaqes së pyllit të djegur. Ato prekin biodiversitetin, cilësinë e ajrit, infrastrukturën, aktivitetin ekonomik dhe komunitetet që jetojnë pranë zonave të rrezikuara.
Figura 1. Sipërfaqja kumulative e djegur nga zjarret në BE, Viti 2026 (Burimi: UNECE)
Në këtë panoramë, ndryshimet klimatike nuk janë shkaku i vetëm i zjarreve, por po ndryshojnë kushtet në të cilat ato zhvillohen. Temperaturat e larta ulin lagështinë e bimësisë, periudhat e gjata pa reshje krijojnë më shumë material të thatë dhe erërat e forta mund ta përhapin flakën me shpejtësi. Kështu, një vatër që mund të ishte më e lehtë për t’u kontrolluar në kushte normale mund të marrë përmasa shumë më të mëdha kur kombinohen nxehtësia, thatësira dhe era.
Shqipëria e ka përjetuar këtë presion gjatë verës së vitit 2026. Sipas të dhënave të Agjencisë Kombëtare të Mbrojtjes Civile, gjatë korrikut u evidentuan 21 vatra zjarri, ndërsa sipërfaqja e prekur arriti në 476 hektarë. Vetëm në qarkun e Vlorës u regjistruan 8 vatra, me një sipërfaqe të prekur prej 306 hektarësh. Këto të dhëna e vendosin Vlorën në qendër të presionit të zjarreve gjatë këtij muaji.
Zjarret vijuan edhe gjatë gushtit, kur vetëm më 13 gusht autoritetet raportuan 31 vatra në të gjithë vendin, 14 prej të cilave mbetën aktive në orët e mbrëmjes.
Por, situata nuk mund të lexohet vetëm përmes numrit të vatrave. Një zjarr është rezultat i një kombinimi faktorësh: motit, terrenit, llojit dhe gjendjes së bimësisë, përdorimit të tokës dhe, në shumë raste, aktivitetit njerëzor. Pikërisht për këtë arsye, UNECE thekson se menaxhimi i zjarreve duhet të fillojë shumë përpara momentit kur shfaqet flaka.
Një nga të dhënat më domethënëse të publikimit është se rreth nëntë në dhjetë zjarre lidhen me aktivitetin njerëzor. Shkaqet mund të jenë të qëllimshme, por edhe aksidentale apo të lidhura me pakujdesinë. Kjo e bën parandalimin një prej mjeteve më të rëndësishme të politikave kundër zjarreve. Ndërgjegjësimi, kufizimet e përkohshme në periudhat me rrezik ekstrem dhe kontrolli i aktiviteteve në zonat pyjore mund të reduktojnë ndjeshëm mundësinë e ndezjes.
Por, edhe një zjarri i shkaktuar nga njeriu mund të marrë përmasa shumë më të mëdha kur përballet me një klimë të thatë dhe të nxehtë. Këtu nis lidhja më e fortë mes zjarreve dhe ndryshimeve klimatike. UNECE vëren se temperaturat në rritje, thatësirat dhe ndryshimet në reshje po zgjasin sezonet e zjarreve dhe po ekspozojnë edhe zona që më parë konsideroheshin më pak të rrezikuara.
“Teknologjia po bëhet një aleat vendimtar: satelitët, dronët, kamerat dhe sensorët, teledetektimi dhe inteligjenca artificiale mundësojnë monitorim të vazhdueshëm, zbulim të hershëm dhe parashikim të përhapjes së zjarrit.Diagrami i UNECE e paraqet pikërisht këtë sistem të integruar: zbulim → analizë të të dhënave → reagim të shpejtë.” –shprehet Dr. Abdulla Diku, ekspert mjedisi.
Në Shqipëri, hartat ekzistuese identifikojnë vatrat me sipërfaqe mbi një hektar dhe paraqesin sipërfaqet e prekura sipas qarqeve. Të kombinuara me temperaturat, reshjet, erën dhe treguesit e thatësirës, ato mund të ndihmojnë në krijimin e hartave të rrezikut dhe në identifikimin e zonave ku duhet të përqendrohen paraprakisht burimet e emergjencave.
Kjo është edhe një prej pikave kryesore të qasjes së UNECE-s. Parandalimi nuk do të thotë vetëm të mos ndezësh një zjarr. Ai përfshin mënyrën se si menaxhohet pylli, si planifikohen zonat e banuara, si kontrollohet bimësia e thatë, sa lehtë mund të hyjnë zjarrfikësit në një zonë dhe nëse ekzistojnë burime të mjaftueshme uji për ndërhyrje.
Në zonat ku pylli dhe vendbanimet takohen, kjo bëhet edhe më e rëndësishme. Zgjerimi i ndërtimeve pranë zonave pyjore mund ta kthejë një zjarr nga problem mjedisor në kërcënim për jetën dhe pronën. Për këtë arsye, planifikimi i territorit duhet të marrë në konsideratë rrezikun nga zjarret që në fazën e projektimit të vendbanimeve dhe infrastrukturës.
Menaxhimi i pyjeve është një tjetër pjesë e rëndësishme e kësaj strategjie. Bimësia e thatë, degët dhe biomasa e akumuluar mund të shërbejnë si lëndë djegëse dhe të ndihmojnë përhapjen e flakëve. Pastrimi dhe menaxhimi i kësaj ngarkese, mirëmbajtja e brezave mbrojtës dhe krijimi i aksesit për mjetet e emergjencave mund të ndikojnë në intensitetin e zjarrit.
Teknologjia po merr gjithashtu një rol gjithnjë e më të madh. UNECE veçon përdorimin e monitorimit satelitor, remote sensing, inteligjencës artificiale dhe sistemeve të paralajmërimit të hershëm si mjete që mund të përmirësojnë zbulimin dhe reagimin. Në disa vende, teknologjitë e reja po përdoren për të identifikuar më shpejt vatrat dhe për të krijuar harta në kohë reale të rrezikut.
Për Shqipërinë, ku terreni i thyer mund ta vështirësojë ndërhyrjen tokësore, zbulimi i hershëm merr një rëndësi të veçantë. Një vatër e identifikuar në minutat ose orët e para ka më shumë mundësi të kontrollohet përpara se të përhapet në një sipërfaqe të madhe.
Edhe pas shuarjes së zjarrit, puna nuk përfundon. Humbja e bimësisë mund të ndikojë në biodiversitet, tokë dhe ujë, ndërsa zonat e djegura mund të mbeten të ekspozuara ndaj degradimit dhe erozionit. Për këtë arsye, UNECE e lidh menaxhimin e zjarreve edhe me restaurimin e peizazheve, në mënyrë që ekosistemet të rikuperohen dhe të jenë më rezistente ndaj goditjeve të ardhshme.
Në fund, ndryshimi më i rëndësishëm që propozon UNECE nuk është thjesht teknik. Është një ndryshim në mënyrën se si mendohet problemi. Zjarri nuk duhet të jetë pika ku nis ndërhyrja, por pika ku testohet një sistem që ka nisur të funksionojë shumë më herët: me monitorim, menaxhim pyjesh, planifikim territorial, paralajmërim të hershëm dhe ndërgjegjësim të komuniteteve.
Për Shqipërinë, shifrat e korrikut dhe gushtit 2026 janë një tregues konkret i kësaj sfide. Ato nuk janë thjesht një bilanc sezonal, janë të dhëna që mund të përdoren për të kuptuar më mirë se ku dhe kur rreziku është më i lartë.
Në një klimë që po bëhet më e nxehtë dhe me periudha të thata që mund të krijojnë kushte më të favorshme për zjarret, përgjigjja nuk mund të mbështetet vetëm te forcat që ndërhyjnë pasi flakët janë përhapur. Publikimi i ri i UNECE-s e vendos qartë theksin te parandalimi, gatishmëria dhe rezilienca. Për Shqipërinë, sfida e ardhshme është ta kthejë këtë qasje në praktikë: nga hartat te parashikimi, nga reagimi te parandalimi dhe nga menaxhimi i zjarrit te menaxhimi i rrezikut./ klimasot
