Qytetarë, ambientalistë dhe aktivistë të shoqërisë civile janë mbledhur këtë mbrëmje në Tiranë p&e...
AKTUALITET
Vdekja në burg e mësuesit Qemal Draçini më 1947-n, ç’përmban dosja gjyqësore nr. 1623/6 e Sigurimit! Torturat ndaj 27-vjeçarit
PiranjatPërditësimi i fundit 20 Janar 2026, 08:14
Qemal Draçini ishte kritik, studiues, publicist, lëvrues i poezisë e i prozës dhe mësues.
Lindi në Shkodër më 6 mars të 1922 në lagjen “Rus i Vogël”. Shkëlqeu si nxënës në Gjimnazin e Shkodrës, ku dhe kaplohet nga idetë komuniste që nisën të shpërndaheshin nga Skënder Luarasi kur u vendos si drejtor i konviktit “Malet tona”. Në moshën 16-vjeçare u dënua me 6 muaj burgim politik, 1938-’39. Dy vjet më pas u burgos nga regjimi fashist në Mbreshtan se dallohej për shoqërimin me Qemal Stafën dhe Emin Durakun.
Kreu vitin e parë të studimeve universitare në Padova për jurisprudencë, por kaloi në vitin e dytë për letërsi dhe gjuhë italiane në Firence ku edhe u laureua (e dhënë nga nipi i tij). Më 1945 punoi si mësues i letërsisë, ekonomisë politike dhe drejtësisë në Tiranë në institutin “Donika Kastrioti” e Shkodër në Gjimnaz, më vonë në Min. e Arsimit e Kulturës për hartimin e teksteve shkollore me Aleksandër Xhuvanin, Dhimitër Shuteriqin e Sterjo Spassen. U arrestua më 1946 mbas lëvizjes së Postribës prej nderimit që gëzonte si një ndër intelektualët e kohës, por edhe pse i kishte braktisur «mëkatet e rinisë». Vdiq në burg nga torturat më 10 tetor 1947. Dosjet e deklasifikuara të operacionit BGFIEND përcjellin se Qemali preu damarët mbasi pa dëshminë e shkruar me gjak të Musine Kokalarit.
Nisi krijimtarinë letrare në poezi e prozë, shquhet në fushën e mendimit letrar në fillim të vjetëve ’40. Së bashku me Myzafer Pipën themeloi në Tiranë të përmuejshmen kulturoro-letrare “Fryma” më 1944. Studimet kritike mbi Naim Frashërin, Gjergj Fishtën, Migjenin, Gaspër Palin, Kolë Mirditën e S. Spassen si dhe autorë të huaj dallohen për origjinalitet, erudicion, mprehtësi të gjykimit dhe analizë. Me anë të një peticioni të inteligjencës e disidencës shkodrane për 45-vjetorin e vrasjes drejtuar Presidentit të Republikës S. Berisha i kërkohej shpallja e Draçinit “Pishtar i lirisë e demokracisë”, shpallja “Martir i Demokracisë” u bë më 1992. Pjesë të veprës së Qemal Draçinit u përmblodhën në vëllimin “Era”, në 1995. Pjesa më e madhe e veprës së tij u dogj e u asgjësua nga regjimi, familja e tij mundi të shpëtojë fare pak pjesë të kësaj vepre, e cila u botua më 1995 nga Muzeu Historik i Shkodrës me titullin Era. Më 1992, Presidenti i Republikës e dekoroi me medaljen “Martir i Demokracisë”. Më 2008, Këshilli Bashkiak i Shkodrës i dha titullin “Qytetar Nderi”.
Qemal Draçini ishte pjesë e brezit të rinisë shkodrane të viteve ‘30–‘40, që u formua me idealet e rilindësve dhe frymën e pavarësisë kombëtare. Studioi për letërsi e filozofi dhe që herët nisi të angazhohet si mësues dhe kontribuues në shtypin e kohës. Ai ishte një nga përfaqësuesit e një shoqërie të etur për dije dhe emancipim kulturor, në një Shqipëri që ende po përpiqej të dilte nga prapambetja dhe izolimi. Qemal Draçini ishte njohës i mirë i gjuhëve të huaja, letërsisë klasike dhe bashkëkohore dhe një njeri me botëkuptim perëndimor, që e shihte arsimin dhe kulturën si rrugën e vetme drejt përparimit. Qëndrimet politike dhe përplasja me diktaturën Pas Luftës së Dytë Botërore, Shqipëria ra në duart e një regjimi komunist totalitar që nuk toleronte asnjë formë opozite, mendimi të lirë apo kritike. Shumë prej intelektualëve të formuar para luftës, përfshirë edhe Qemal Draçinin, nuk pranuan të rreshtoheshin politikisht me regjimin. Ata e kuptonin se pushteti i ri ishte i dhunshëm, ideologjikisht i mbyllur dhe kundër lirisë së individit
. Qemal Draçini nuk ishte pjesë e ndonjë partie politike të organizuar, por idealet e tij demokratike, shkrimet me tone kritike dhe ndikimi në rrethin shoqëror e bënë atë të padëshirueshëm për regjimin. U konsiderua si “reaksionar”, “armik i klasës” dhe “element i rrezikshëm për rendin e ri”. “Shpejt do ta kena radhën na!”. Sipas dëshmive kështu është shprehur Qemal Draçini në Shkodër, kur panë intelektualët që po arrestoheshin nga Sigurimi. Qemal Draçini shkruante reflektime shumë personale, për shqetësimet e tij, për perceptimet e klimës politike, frikën që intelektualët e rinj të arrestoheshin, dhe për vetëdijen se mund të ishte në radhët e ardhshme të përndjekurve. Dhe vërtet erdhi edhe radha e atij si shumë intelektualë të tjerë në Shqipëri. Në vitin 1946 Qemal Draçini u arrestua nga Sigurimi i Shtetit nën akuza të zakonshme për kohën: propagandë kundër pushtetit popullor, ndikim armiqësor mbi rininë dhe përhapje të ideve perëndimore. Në të vërtetë, krimi i vetëm i tij ishte refuzimi për të heshtur, për të qenë konformist dhe për të pranuar diktatin ideologjik të partisë. Procesi gjyqësor ishte, si shumë të tjerë në atë kohë, një farsë politike.
Qemal Draçini jetoi pak. Edhe sot e kësaj dite nuk ka varr. Pati një jetë intensive me dimensione studimesh për kulturën, artin e letërsinë. Dha vlera edhe kur ishte gjimnazist. Në vitet e mëvonshme u shqua si kritik, poet, prozator, përkthyes, hartues tekstesh shkollore, kontribuues në fushën e teatrit, etj., etj.; duke mbetur një Martir i mendimit dhe i fjalës së lirë… Pas arrestimit, në vitin 1946, për shkak të mendimeve të tij kritike ndaj regjimit dhe veprimeve që ai kishte ndërmarrë për të mbështetur idetë e lirisë dhe të drejtave të njeriut, vdes ne qeli nga torturat.
Ky fakt evidentohet edhe në dokumentet e arkivës së Autoritetit, përkatësisht në Dosjen Gjyqësore nr. 1623/6 ku vetë Sigurimi pranon vdekjen nga torturat të Qemal Dracinit, dhe shumë figurave të tjera të kohës. Në Shkodër nga fillimi i 1947 kanë vdekur nga torturat Qemal Dracini, Osman Kazazi, Nuh Orashi, Kel Shan Dedë, Myrteza Pipa, Liman Kraj. Në hetuesitë e Sigurimit ka pasur dhe mjaft raste vdekje dhe për këtë dyshohet që të jenë shkaktuar nga torturimi shumë i keq që u është bërë”. Deklarata tronditëse e nënshkruar nga kapiteni i parë i Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit, Shkodër, pranon hapur metodat çnjerëzore të përdorura për të fabrikuar akuza ndaj të pafajshmëve, duke treguar se si arrestimet shpesh kryheshin pa asnjë provë, ndërsa torturat shërbenin për të detyruar viktimat të pranonin faje të pabëra.
