Në prag të miqësores Shqipëri – Izrael, e cila do të mbahet sonte në stadiumin “Air Albania” të Tiran&...
BOTA
1 në 5 të rinj përdorin chatbot-et me inteligjencë artificiale për këshilla mbi shëndetin mendor
PiranjatPërditësimi i fundit 2 Qershor 2026, 10:50
Pothuajse një në pesë adoleshentë dhe të rinj po u drejtohen chatbot-eve me inteligjencë artificiale për këshilla kur ndihen të trishtuar, të zemëruar, nervozë ose të stresuar, sipas një studimi të ri.
Gjetjet, të publikuara nga instituti kërkimor RAND, tregojnë një rritje krahasuar me fillimin e vitit 2025, kur rreth 13% e të anketuarve thanë se përdornin chatbot-et për këshilla të lidhura me shëndetin mendor. Në sondazhin më të fundit, të kryer në nëntor dhe të publikuar të hënën në revistën shkencore JAMA Pediatrics, kjo shifër është rritur në 19%.
“Është një shifër trishtueshme, sepse do të shpresonim që të rinjtë të kishin marrëdhënie mbështetëse dhe njerëz pranë të cilëve do të ndiheshin rehat të kërkonin ndihmë,” tha Ryan McBain, studiues i lartë në RAND dhe autori kryesor i studimit.
Për sondazhin, studiuesit pyetën persona nga mosha 12 deri në 21 vjeç nëse kishin përdorur platforma si ChatGPT, Google Gemini apo Character.AI për të marrë këshilla mbi shëndetin mendor. Pyetjet nuk bënin dallim midis chatbot-eve të krijuara posaçërisht për terapi dhe atyre me përdorim të përgjithshëm.
Shumica dërrmuese e të rinjve që kishin përdorur këto mjete thanë se këshillat e marra ishin të dobishme. Rreth 63% e tyre deklaruan se nuk i kishin treguar askujt se kishin përdorur inteligjencën artificiale për mbështetje emocionale ose psikologjike.
Sipas studiuesve, përqindja e të rinjve që përdorin chatbot-e për shëndetin mendor është pothuajse e njëjtë me numrin e adoleshentëve që marrin terapi profesionale nga specialistë të shëndetit mendor. Ndërsa disa mund të përdorin të dyja format e mbështetjes, studiuesit dyshojnë se shumë të rinj po i drejtohen inteligjencës artificiale për shkak të mungesës së specialistëve të licencuar ose vështirësive për të pasur akses te një terapist. Ekspertët paralajmërojnë se chatbot-et nuk janë të dizajnuara për të menaxhuar kriza serioze të shëndetit mendor.
Të dhënat e OpenAI, kompania që zhvilloi ChatGPT, sugjerojnë se rreth 1.2 milionë përdorues në javë shprehin mendime ose shqetësime që lidhen me vetëvrasjen.
McBain argumenton se gjetjet tregojnë nevojën për rregullore më të forta.
“Aktualisht chatbot-et me inteligjencë artificiale praktikisht vetërregullohen. Nuk ekzistojnë pothuajse fare standarde të detyrueshme sigurie apo cilësie sipas ligjit federal,” tha ai.
Megjithatë, studiuesi pranon se inteligjenca artificiale mund të ketë edhe përdorime pozitive në fushën e shëndetit mendor, si ndihma për meditimin, përmirësimin e gjumit ose ofrimin e teknikave të menaxhimit të stresit. Disa studime kanë treguar se chatbot-et e krijuara posaçërisht për terapi njohëse-sjellore mund të ndihmojnë në lehtësimin afatshkurtër të simptomave të ankthit dhe depresionit.
Përdoruesit e këtyre mjeteve shpesh ndajnë përvojat e tyre në forume online. Në komunitetin “TherapyGPT” në Reddit, i cili ka rreth 28 mijë vizitorë në javë, disa përdorues i kanë përshkruar chatbot-et si një “shpëtim”. Një përdorues shkroi se ngarkoi ditarin e tij personal në ChatGPT dhe pretendoi se kjo e ndihmoi të hiqte dorë nga alkooli.
Një tjetër përdorues tha se këshillat e chatbot-it ishin më të dobishme se ato që kishte marrë nga terapistët e tij, duke shtuar se përgjigjet e inteligjencës artificiale e bënë të reflektonte thellë mbi jetën e tij.
Megjithatë, jo të gjithë ekspertët janë optimistë. Disa profesionistë të shëndetit mendor paralajmërojnë se chatbot-et kanë tendencë të jenë tepër miratues dhe mund të përforcojnë ide ose bindje problematike te personat vulnerabël. Në disa raste, kjo është përshkruar si “psikozë e shkaktuar nga inteligjenca artificiale”.
Ekspertët shqetësohen gjithashtu për mundësinë që të rinjtë të krijojnë lidhje emocionale të njëanshme me chatbot-et.
“Kjo është periudha e jetës kur njerëzit krijojnë lidhjet më intensive me të tjerët. Nuk dua kurrë të shoh chatbot-e që pretendojnë se janë njerëz, se kujdesen për ty apo kanë ndjenja për ty,” tha Dr. Jodi Halpern, psikiatre dhe bashkëdrejtuese e Qendrës Kavli për Etikën, Shkencën dhe Publikun në Universitetin e Kalifornisë në Berkeley.
Vitin e kaluar, disa përdorues reaguan negativisht pasi OpenAI bëri ndryshime që e bënë ChatGPT më pak të prirur për t'u pajtuar me përdoruesit. Në atë kohë, drejtori ekzekutiv i kompanisë, Sam Altman, deklaroi se përdorimi i ChatGPT si një lloj terapisti ose trajneri jetësor mund të jetë i dobishëm, por theksoi se inteligjenca artificiale nuk duhet të përforcojë iluzione ose bindje të rrezikshme te personat emocionalisht të brishtë.
Ndërkohë, disa kompani të inteligjencës artificiale po përballen me procese gjyqësore nga prindër që pretendojnë se chatbot-et kanë përkeqësuar problemet e shëndetit mendor të fëmijëve të tyre. Në një çështje që po shqyrtohet në Kaliforni, një çift akuzon ChatGPT se ka ndikuar te djali i tyre drejt vetëvrasjes.
Po ashtu, Prokurori i Përgjithshëm i Floridës ka ngritur një padi kundër OpenAI dhe Sam Altman, duke pretenduar se platforma paraqet rrezik të madh për varësi, rënie njohëse, vetëvrasje, dhunë dhe pasoja të tjera të dëmshme për përdoruesit.
Në përgjigje të këtyre shqetësimeve, OpenAI ka deklaruar se ka zhvilluar sisteme për identifikimin e krizave, të cilat mund të drejtojnë përdoruesit drejt shërbimeve emergjente dhe të njoftojnë prindërit kur zbulohen rreziqe serioze në llogaritë e adoleshentëve.
Në SHBA, disa shtete kanë filluar tashmë të miratojnë ligje të reja. Kalifornia dhe Nju Jorku kanë vendosur masa mbrojtëse që kërkojnë nga chatbot-et të mos përforcojnë mendimet vetëvrasëse apo vetëlënduese dhe t’i drejtojnë përdoruesit drejt shërbimeve profesionale të ndihmës. Ndërkohë, Illinois ka miratuar një ligj më të rreptë që ndalon përdorimin e inteligjencës artificiale si formë terapie.
Sipas ekspertëve, hapi i ardhshëm duhet të jetë krijimi i standardeve kombëtare për monitorimin dhe vlerësimin e rreziqeve që inteligjenca artificiale mund të paraqesë për shëndetin mendor të përdoruesve, veçanërisht të rinjve./Përktheu Piranjat News
