Dashi
E diela fillon pak e përgjumur, por më pas forca dhe energjia kthehen pasdite. Mbrëmja do të jetë shumë e vlefshme për...
BOTA
Arkeologët përdorin AI për të zbuluar fytyrën e një viktime që po arratisej nga shpërthimi
PiranjatPërditësimi i fundit 28 Prill 2026, 12:21
Arkeologët në sitin antik romak të Pompeit kanë përdorur për herë të parë inteligjencën artificiale për të rindërtuar në mënyrë digjitale fytyrën e një viktime të shpërthimit të vitit 79 pas Krishtit të malit Mount Vesuvius, i cili mbuloi qytetin, duke ofruar një mënyrë të re për të kuptuar një nga fatkeqësitë natyrore më të famshme në histori.
Portreti digjital përfaqëson një burrë të moshuar që ishte një nga dy viktimat e zbuluara teksa përpiqeshin të largoheshin nga qyteti drejt bregdetit të asaj që sot është Itali, gjatë shpërthimit vullkanik.
Studiuesit besojnë se burri vdiq më herët gjatë katastrofës, gjatë një rënieje të rëndë të mbetjeve vullkanike. Rindërtimi u zhvillua nga Parku Arkeologjik i Pompeit në bashkëpunim me University of Padua dhe bazohet në të dhënat e studimeve arkeologjike nga gërmimet pranë nekropolit Porta Stabia, pak jashtë mureve të qytetit antik.
Pompeii, një sit i Trashëgimisë Botërore të UNESCO pranë Naples, u mbulua nga hiri dhe shtufet kur mali Vezuv shpërtheu gati 2,000 vjet më parë, duke ruajtur qytetin dhe mijëra banorë të tij në detaje të jashtëzakonshme.
Arkeologët zbuluan se viktima mbante një havan prej terrakote, të cilin e interpretojnë si një përpjekje të improvizuar për të mbrojtur kokën nga lapilet që binin – gurë të vegjël vullkanikë që ranë gjatë shpërthimit. Dëshmitë e lashta – përfshirë ato të shkrimtarit romak Pliny the Younger – përshkruajnë banorët që përdornin objekte për t’u mbrojtur ndërsa hiri dhe mbeturinat mbulonin qytetin.
Burri mbante gjithashtu një llambë vaji, një unazë të vogël hekuri dhe 10 monedha bronzi – objekte personale që japin një pasqyrë mbi momentet e tij të fundit, si edhe jetën e përditshme në Pompei para katastrofës.
Arkeologët vunë në dukje se viktima, së bashku me shumë të tjerë, u gjet pranë portave të qytetit, duke theksuar se “duhet mbajtur parasysh se shumë mund të kenë humbur jetën jashtë qytetit, duke u përpjekur të arrinin bregdetin.”
Vitin e kaluar, arkeologët zbuluan prova që tregojnë për ripopullimin e Pompeit pas shpërthimit shkatërrues, pasi disa të mbijetuar nuk kishin mundësi të nisnin një jetë të re diku tjetër.
Portreti digjital u krijua duke përdorur inteligjencën artificiale dhe teknika të përpunimit të fotografive për të kthyer të dhënat skeletore dhe arkeologjike në një pamje realiste njerëzore.
“Shtrirja e të dhënave arkeologjike është tashmë aq e madhe sa vetëm me ndihmën e inteligjencës artificiale do të jemi në gjendje t’i mbrojmë dhe t’i zhvillojmë siç duhet.
Nëse përdoret si duhet, AI mund të kontribuojë në një rilindje të studimeve klasike,” tha drejtori i parkut të Pompeit, Gabriel Zuchtriegel. Projekti synon ta bëjë kërkimin arkeologjik më të qasshëm dhe më emocionues për publikun, duke ruajtur një bazë shkencore, thanë studiuesit.
“Pompei është ndoshta vendi më prestigjioz në botë për kërkime arkeologjike, ku çdo zbulim i ri ndriçon me entuziazëm historinë e jetës së lashtë,” tha ministri italian i kulturës Alessandro Giuli. “Hetimet e kryera me këto gërmime tregojnë se metodologjitë inovative, kur përdoren me kujdes, mund të na japin perspektiva të reja historike.” Më herët këtë vit, arkeologët njoftuan se kishin zbuluar një shënim dashurie 2,000-vjeçar dhe një skenë të ilustruar të një lufte gladiatorësh në një mur në Pompei./Përktheu Piranjat News
