I ftuar në studion e “Kafe Shqeto”, ish-deputeti Petrit Vasili u shpreh se situata ekonomike dhe politike në vend është rezult...
BOTA
Dasma nën hijen e Çernobilit: Historia e trishtë e një dite që u kthye në tragjedi
PiranjatPërditësimi i fundit 19 Prill 2026, 17:56
Një dasmë që duhej të ishte dita më e lumtur e jetës së tyre u shndërrua në fillimin e një tragjedie historike. Historia e Iryna-s dhe Serhiy-t tregon nga afër momentet e para të katastrofës së Çernobilit – një shpërthim bërthamor që ndryshoi jetët e miliona njerëzve dhe la pasoja që ndihen edhe sot.
Shkrimi i BBC
Ishte pak pas mesnatës. Iryna Stetsenko sapo kishte mbaruar manikyrin për dasmën e saj, kishte hapur derën e ballkonit dhe po përpiqej të qetësonte nervat për të fjetur.
Në një apartament aty pranë, i mbushur me të ftuar, i fejuari i saj Serhiy Lobanov flinte në një dyshek në kuzhinë.
Pastaj një “gjëmim” prishi qetësinë, thotë Iryna. “Ishte sikur shumë avionë po fluturonin sipër, gjithçka gumëzhinte dhe xhamat e dritareve dridheshin.”
Serhiy thotë se “ndjeu një lëkundje, sikur kaloi një valë”, mendoi se mund të ishte një tërmet i lehtë dhe ra përsëri në gjumë.
Mësuesja praktikante 19-vjeçare dhe inxhinieri i centralit elektrik, 25 vjeç, mezi prisnin jetën e tyre martesore në qytetin e ri sovjetik të Pripyatit. Ata nuk kishin asnjë ide se aksidenti më i keq bërthamor në botë po ndodhte më pak se 4 km larg tyre. Reaktori numër katër në centralin e Çernobilit – në atë që sot është veriu i Ukrainës – kishte shpërthyer, duke çliruar materiale radioaktive që do të përhapeshin në pjesë të mëdha të Evropës.
Dyzet vjet më vonë, mbetjet shumë radioaktive të centralit ndodhen në një zonë lufte. Çifti tani jeton në Berlin, pasi është detyruar të largohet për herë të dytë nga shtëpia – këtë herë për t’i shpëtuar konfliktit, jo një katastrofe bërthamore.
Por në mëngjesin e 26 prillit 1986, Serhiy kujton se u zgjua rreth orës 6 të mëngjesit, plot emocion, duke parë se dita e dasmës kishte nisur me një mot të mrekullueshëm me diell.
Ai kishte punë për të bërë – të çonte çarçafë në një apartament shoku ku planifikonin të flinin atë natë dhe të blinte lule. Ai thotë se pa ushtarë me maska gazi jashtë dhe burra që lanin rrugët me një solucion me shkumë. Disa kolegë nga centrali bërthamor i thanë se ishin thirrur urgjentisht sepse “kishte ndodhur diçka”, por nuk dinin çfarë.
Nga dritarja e një pallati të lartë, ai pa tym që dilte nga reaktori katër.
Më vonë u bë e qartë se zjarrfikësit dhe punëtorët kishin kaluar natën duke rrezikuar doza vdekjeprurëse rrezatimi për të luftuar një zjarr toksik të madh.
“U ndjeva pak i shqetësuar,” thotë ai. Duke përdorur njohuritë e tij, vendosi një copë të lagur në hyrjen e apartamentit për të ndaluar pluhurin radioaktiv.
Më pas shkoi me nxitim në treg. Çuditërisht, për një mëngjes të së shtunës ishte bosh, kështu që zgjodhi pesë tulipanë për buqetën.
Ndërkohë, Iryna, që ishte në shtëpinë e nënës së saj, thotë se telefoni kishte rënë gjatë gjithë natës. Nëna e saj dukej e alarmuar nga fqinjët që thoshin se “diçka e tmerrshme” kishte ndodhur, por pa detaje.
Informacioni kontrollohej rreptësisht në Bashkimin Sovjetik. Ata ndezën radion, por nuk u përmend asgjë për ndonjë incident. Në mëngjes, autoritetet u thanë të mos panikonin dhe që gjithçka të vazhdonte normalisht.
Zyrtarisht, jeta vazhdoi si zakonisht. Fëmijët shkuan në shkollë. Më vonë, nusja, dhëndri dhe të ftuarit u nisën me makina drejt Pallatit të Kulturës.
Ata dhanë betimet e tyre mbi një pëlhurë të qëndisur me emrat e tyre dhe më pas shkuan në një kafene. Por festa e dasmës ishte “e trishtuar”, jo festive, thotë Serhiy. “Të gjithë e kuptonin se diçka kishte ndodhur, por askush nuk dinte detajet.”
Për vallëzimin e parë kishin praktikuar një vals tradicional, por me ndjesinë e tragjedisë që po ndodhte, “që në hapat e parë dolëm jashtë ritmit”, kujton Iryna. “Thjesht u përqafuam dhe lëvizëm duke u mbajtur.”
Në orët e para të së dielës, një mik trokiti në derë duke i thënë të nxitonin drejt një treni evakuimi.
Iryna kishte vetëm një fustan të hollë për ditën e dytë të festës, ndaj veshi sërish fustanin e nusërisë për të shkuar te nëna e saj dhe për t’u ndërruar. “Isha me fustan nusërie dhe po vrapoja zbathur nëpër pellgje,” kujton ajo.
Nga treni panë shkëlqimin e reaktorit të shkatërruar. “Ishte sikur po shikoje syrin e një vullkani,” thotë Serhiy.
Evakuimi u përshkrua si “i përkohshëm”. Bashkimi Sovjetik u kritikua për vonesën në pranimin e katastrofës. Vetëm pas dy ditësh u pranua aksidenti, ndërsa lideri sovjetik foli publikisht pas më shumë se dy javësh.
Një test sigurie kishte dështuar keq. Shpërthimi çliroi rreth 400 herë më shumë material radioaktiv se bomba e Hiroshimës.
Punëtorët dhe inxhinierët që ishin aty përshkruajnë një skenë si tërmet. Disa prej tyre u ekspozuan ndaj niveleve fatale të rrezatimit dhe humbën jetën.
Pasojat e sakta mbeten të debatueshme. Një studim i OKB-së sugjeron se deri në 4,000 njerëz mund të kenë vdekur si rezultat i aksidentit, ndërsa vlerësime të tjera flasin për dhjetëra mijëra.
U ndërmor një operacion i madh për të ndalur përhapjen e rrezatimit. Qindra mijëra njerëz u mobilizuan për pastrimin, shpesh duke punuar në kushte ekstreme dhe me rrezik të lartë.
Ndërkohë, Iryna dhe Serhiy zbuluan se ajo ishte shtatzënë. Mjekët paralajmëruan për rrezikun për foshnjën, por ajo vendosi ta vazhdojë shtatzëninë dhe solli në jetë një vajzë të shëndetshme.
Sot ata kanë edhe një mbesë.
Çifti beson se rrezatimi ka ndikuar në shëndetin e tyre, edhe pse kjo nuk është konfirmuar.
Qyteti i Pripyatit, dikur simbol i teknologjisë sovjetike, sot është i braktisur dhe në rrënim.
Reaktori është mbuluar me një strukturë të re mbrojtëse, por zona mbetet e rrezikshme në disa pjesë.
Në vitin 2022, forcat ruse pushtuan kompleksin bërthamor për disa javë. Një dron dëmtoi mburojën vitin e kaluar, megjithëse nivelet e rrezatimit nuk u rritën.
Sot, Serhiy dhe Iryna jetojnë në Gjermani, pasi u larguan nga Ukraina pas një sulmi me raketa në banesën e vajzës së tyre.
Martesa e tyre, e nisur mes pasigurie dhe tragjedie, mbetet një burim force.
“Pas 40 vitesh mund të them me siguri se jemi si gjilpëra me fillin,” thotë Iryna. “Bëjmë gjithçka bashkë.”/Përktheu Piranjat News, marrë nga BBC
