Teksa vizitoi Edison Adrin, efektivin e plagosur rëndë në Spitalin e Traumës në Tiranë, kryepolici Skënder Hita bëri e...
BOTA
Fonde të ngrira për shkak të korrupsionit gjatë sundimit të Orban/ Analiza e DW: Çfarë duhet të bëjë Hungaria për 'të shkrirë' fondet e BE-së
PiranjatPërditësimi i fundit 31 Maj 2026, 00:00
Qeveria e re e Hungarisë dhe Komisioni Europian kanë arritur një marrëveshje që e vendos vendin në rrugën e duhur për të zhbllokuar 16.4 miliardë euro (19 miliardë dollarë) nga fondet e BE-së, të ngrira për shkak të shqetësimeve rreth korrupsionit dhe sundimit të ligjit gjatë sundimit të Viktor Orban.
Tani, qeveria, e udhëhequr nga Kryeministri Peter Magyar , ka afat deri më 31 gusht për të mbajtur premtimet që i bëri Presidentes së Komisionit Evropian Ursula von der Leyen gjatë takimit të tyre të premten. Këto përfshijnë angazhime për reforma strukturore dhe masa kundër korrupsionit, si dhe hapa për të forcuar lirinë akademike në Hungari.
Kur do t’i marrë Hungaria fondet e BE-së?
Marrëveshja e së premtes nuk garanton që Hungaria do të marrë paratë. “Nuk kemi rënë dakord për shpërndarjen”, u tha një zyrtar i lartë i BE-së gazetarëve në një konferencë për shtyp të premten. “Kemi rënë dakord për kushtet që duhen përmbushur.”
Më të rëndësishmet nga këto janë 27 kushtet detyruese të BE-së, ose "super-piketa". Nëse Hungaria dështon në ndonjërën prej tyre, ajo nuk do të marrë fonde, thanë zyrtarët e BE-së.
Edhe me shumicën parlamentare prej dy të tretash që fitoi partia hungareze Tisza në fillim të majit, përmbushja e kritereve do të jetë një sfidë, tha për DW Julia Pocze, një eksperte ligjore në Qendrën për Studime të Politikave Evropiane me seli në Bruksel, dhe kjo mund ta bëjë qeverinë të cenueshme ndaj sulmeve politike.
"Ata folën shumë rreth dëshirës për të nxjerrë ligje në një mënyrë që lejon debat të mirëfilltë, apo edhe konsultim me publikun", tha Pocze. "Nuk do të ketë kohë për këtë."
Negociata intensive të nivelit të lartë Marrëveshja u parapri nga bisedime të gjata midis qeverisë së Hungarisë dhe Komisionit Evropian — të cilat madje çuan në një riplanifikim të njoftimit, i cili fillimisht pritej të enjten.
“Arsyeja pse na u desh më shumë kohë ishte që të ishim absolutisht të sigurt se kishim një listë reformash dhe investimesh që mund të përmbusheshin deri më 31 gusht”, u tha një zyrtar tjetër i BE-së gazetarëve.
Si rezultat i bisedimeve, ndryshimet në sistemet e pensioneve dhe taksave të Hungarisë u hoqën nga lista e kërkesave, pasi ato nuk u konsideruan të realizueshme në rrethanat aktuale ekonomike dhe në afatin e shkurtër kohor.
Çështje të tilla si qëndrimi i Hungarisë për hapjen e negociatave për pranimin e Ukrainës në Bashkimin Evropian — të cilat qeveria e Orbanit i kishte bllokuar — nuk ishin pjesë e këtyre negociatave, thanë zyrtarët e BE-së.
Nga totali prej 16.4 miliardë eurosh, 12.9 miliardë euro vijnë në grante të pakthyeshme dhe rreth 3.5 miliardë euro në kredi. Pas 31 gushtit, 10 miliardë euro nga fondet e rimëkëmbjes nga pandemia të Bashkimit Evropian do të zhduken përgjithmonë.
Çfarë duhet të bëjë Hungaria?
Qeveria maqedonase ka sinjalizuar gatishmërinë e saj për të përmbushur kriteret, madje duke shkuar përtej kërkesave të nevojshme në disa raste - për shembull, duke njoftuar se do të bashkohet me Zyrën e Prokurorit Publik Evropian (EPPO), një organ që synon të mbrojë fondet e BE-së nga korrupsioni.
Ndër pikat e dakordësuara midis Hungarisë dhe Bashkimit Evropian është një reformë e strukturave aktuale që qeverisin universitetet e vendit, e cila do të çlironte rreth 2.2 miliardë euro për akademinë. Banka kombëtare e investimeve e Hungarisë gjithashtu do të reformohet dhe kështu mund të përfitojë nga një injeksion prej 2 miliardë eurosh.
Përveç reformave të premtuara, Hungaria dhe Bashkimi Evropian ranë dakord për një listë projektesh që do të përfitonin nga fondet e BE-së. Kjo përfshin investimin e rreth 1.5 miliardë eurove në rrjetin energjetik, afërsisht 1.8 miliardë eurove në investime hekurudhore dhe 500 milionë eurove në një "gigafabrikë" të inteligjencës artificiale, ndër projekte të tjera, u thanë zyrtarëve të lartë të BE-së gazetarëve.
Zhbërja e trashëgimisë së Orbanit
Partia Tisza fitoi zgjedhjet parlamentare të prillit me një platformë që përfshinte zhbllokimin e miliarda fondeve të BE-së të ngrira gjatë 16 viteve të Orbanit në pushtet. Orban i cili nuk e ka marrë mandatin e tij parlamentar kaloi shpejt në ofensivë politike pas njoftimeve të së premtes. Në një postim në rrjetet sociale, ai pyeti: "Cilat interesa hungareze ia ka shitur [Peter Magyar] Brukselit? Nuk ka diçka të tillë si një drekë falas."
Por qeveria e Orbanit la pas një ekonomi në vështirësi, me pak rritje gjatë tre viteve të fundit të mbretërimit të tij. 16.4 miliardë euro - ekuivalente me rreth 14% të PBB-së së vendit - do të thoshte një lehtësim i konsiderueshëm buxhetor.
Situata fiskale në Hungari është "jashtëzakonisht e dobët", sipas zyrtarëve të BE-së, të cilët presin një tejkalim të buxhetit prej rreth 7% këtë vit.
Zhbllokimi i fondeve të BE-së është pra një lajm i mirë, tha për DW Zsolt Darvas, një ekonomist i organizatës kërkimore Bruegel me seli në Bruksel. "Kjo u sinjalizon investitorëve se siguria ligjore po forcohet, gjë që mund të stimulojë oreksin për investime, pavarësisht nga mbërritja e fondeve të BE-së", tha Darvas.
Çfarë vjen më pas?
Fakti që Komisioni Evropian ka rënë dakord të zhbllokojë potencialisht kaq shumë para në një kohë kaq të shpejtë shihet nga shumë njerëz si një shenjë e madhe e vullnetit të mirë nga Brukseli.
"Komisioni po i afrohet Hungarisë në gjysmë të rrugës dhe po përpiqet të bëjë çmos për ta rikthyer atë në rrjedhën kryesore evropiane", tha Pocze. "Nëse qeveria maqedonase i mban premtimet e saj, atëherë ky besim është i vendosur mirë, por ata po marrin një rrezik."
Hungaria do të dorëzojë listën e rishikuar zyrtarisht të reformave dhe projekteve të planifikuara në fillim të qershorit. Ky plan do të miratohet më pas nga Komisioni Evropian dhe Këshilli Evropian në korrik, thanë zyrtarët e BE-së. Ndërkohë, qeveria hungareze pritet të ndërmarrë hapat e nevojshëm legjislativë për të përmbushur kriteret për shpërndarjen e fondeve deri më 31 gusht./DW
