Një aksident rrugor është regjistruar paraditen e kësaj të enjte (4 qershor 2026) në Tiranë, pranë Fabrikës s&eum...
BOTA
Nga fermer kikiriku në president të SHBA-ve, kush ishte Jimmy Carter?
n.fPërditësimi i fundit 30 Dhjetor 2024, 08:51
Jimmy Carter
SHBA- Ditë zie kombëtare është shpallur data 9 janar 2025 në SHBA. Kjo datë është shpallur ditë zie kombëtare për të nderuar ish-presidentin demokrat, Jimmy Carter i cili vdiq dje, 29 dhjetor në moshën 100-vjeçare. Presidenti aktual, Joe Biden bëri thirrje që populli amerikan të mblidhet më datë 9 janar për të bërë homazhe në ndër të Cartër.
“I bëj thirrje popullit amerikan që të mblidhet atë ditë në vendet e tyre të adhurimit dhe të bëjë homazhe në kujtimin e (ish-presidentit) James Earl Carter Jr. Ftoj çdo person në botë që ndan pikëllimin tonë të bashkohet me ne në ceremonitë që do të mbahen," tha Biden.
Jimmy Carter, fermeri i kikirikut nga Gjeorgjia, si president i SHBA-së luftoi për të rivendosur ekonominë dhe u përball me krizën e pengjeve në Iran, por gjithashtu ndërmjetësoi marrëveshjet e paqes të Camp David midis Egjiptit dhe Izraelit.
Carter u nderua me Çmimin Nobel për Paqen për punën e tij humanitare. Politikani demokrat u zgjodh presidenti i 39-të i Shteteve të Bashkuara duke mundur, në zgjedhjet e vitit 1976, kandidatin republikan Gerald Ford. Por ai qëndroi në presidencë vetëm për një mandat (1977-1981) pasi pësoi një humbje të rëndë në zgjedhjet e ardhshme ndaj ish-aktori dhe guvernatorit republikan të Kalifornisë, Ronald Reagan.
Carter jetoi më gjatë se çdo president tjetër pas përfundimit të mandatit të tij. Në dekadat që pasuan ai zhvilloi një reputacion më të mirë si një ish-president se sa ishte si president, diçka që edhe ai vetë e pranoi.
Pika kryesore e mandatit të tij të vetëm ishte nënshkrimi, në 1978, i marrëveshjeve të paqes midis Izraelit dhe Egjiptit, të cilat sollën njëfarë stabiliteti në Lindjen e Mesme. Por në të njëjtën kohë ai u shënua nga recesioni i ekonomisë, popullariteti i tij i ulët dhe kriza e pengjeve që zgjati 444 ditët e tij të fundit në Shtëpinë e Bardhë.
Vitet e fundit, Carter është përballur me shumë probleme shëndetësore, duke përfshirë melanomën që i ka dhënë metastaza në mëlçi dhe tru. Në shkurt 2023 ai vendosi të ndërpresë trajtimet dhe të marrë vetëm kujdes paliativ. Gruaja e tij, Rosalyn, vdiq në nëntor 2023, në moshën 96-vjeçare. Ai dukej i dobët kur mori pjesë në funeralin e saj në një karrige me rrota.
Kur Carter u largua nga Shtëpia e Bardhë, ai ishte shumë i papëlqyer nga amerikanët, megjithatë ai punoi fuqishëm për dekada për kauza humanitare. Në vitin 2002, atij iu dha Çmimi Nobel për Paqe për përpjekjet e tij të palodhura për të gjetur zgjidhje paqësore për konfliktet ndërkombëtare, për të promovuar demokracinë dhe të drejtat e njeriut dhe për të nxitur zhvillimin ekonomik dhe social.
Carter, duke qenë guvernatori i Gjeorgjisë, ishte i dobëti kur ai kandidoi për presidencën, në një kohë kur Amerika ishte ende e tronditur nga skandali ëatergate dhe dorëheqja e presidentit republikan Richard Nixon.
“Unë jam Jimmy Carter dhe po kandidoj për president. Nuk do t'ju gënjej kurrë”, u premtoi ai votuesve me një buzëqeshje të madhe.
Kur u pyet për të vlerësuar presidencën e tij në një dokumentar të vitit 1991, ai tha: “Dështimi më i madh që patëm ishte politika. Unë kurrë nuk kam qenë në gjendje të bind popullin amerikan se kam qenë një udhëheqës i fortë.
Pavarësisht vështirësive të tij gjatë mandatit të tij, Carter ishte i pamposhtur si ish-president. Ai fitoi njohjen në mbarë botën si një mbrojtës i palodhur i të drejtave të njeriut, si zëri i të padrejtëve, si lider në luftën kundër urisë dhe varfërisë – duke fituar kështu respektin që i mungonte në Shtëpinë e Bardhë. Ai luftoi për të drejtat e njeriut dhe zgjidhjen e krizave në mbarë botën, nga Etiopia dhe Eritrea në Bosnje dhe Haiti. Qendra Carter në Atlanta po dërgonte ekipe ndërkombëtare vëzhguesish në zgjedhje kudo.
Që nga vitet e adoleshencës, Karteri ka qenë mësues i seminarit baptist dhe ka qenë i hapur për besimin e tij fetar dhe ka sjellë një ndjenjë të fortë etike në presidencë. Lindja e Mesme ishte në qendër të politikës së tij të jashtme. Marrëveshja e paqes e vitit 1979, e bazuar në Marrëveshjet e Camp David, i dha fund gjendjes së luftës midis Egjiptit dhe Izraelit. Carter dërgoi presidentin e atëhershëm egjiptian Anëar Sadat dhe kryeministrin izraelit Menachem Begin në Camp David, rezidenca verore presidenciale, për bisedime.
Më vonë, kur filloi të dukej se marrëveshjet po prisheshin, ai e shpëtoi ditën duke shkuar vetë në Kajro dhe Jerusalem. Me marrëveshjen, Izraeli u tërhoq nga Gadishulli i Sinait dhe të dy vendet vendosën marrëdhënie diplomatike. Dy udhëheqësit e tyre u nderuan me Çmimin Nobel për Paqen në 1978.
Megjithatë, deri në vitin 1980, çështjet dominuese ishin ekonomike: inflacioni dyshifror, normat e interesit mbi 20%, çmimi gjithnjë në rritje i gazit. Në të njëjtën kohë, kriza e pengjeve në Iran ishte e turpshme për Amerikën. Këto probleme dëmtuan presidencën e Carter dhe minuan shanset e tij për një mandat të dytë.
