Grupi politik Partia Demokratike Evropiane ka reaguar ndaj deklaratave të Edi Ramës në intervistën e tij për Financial Times, ku shau...
BOTA
Të çmendurit në pushtet? Një përgjigje për Donald Trump vjen nga 2,400 vjet më parë! Rasti i perandorëve “bretkosë” dhe “ujk”
PiranjatPërditësimi i fundit 8 Prill 2026, 18:07
Mungesa e empatisë, gënjeshtrat e përsëritura, shpërthimet e zemërimit, impulsiviteti dhe mungesa e pendesës janë disa nga simptomat e listuara nga manuali i Shoqatës Amerikane të Psikiatrisë për individët me prirje sociopatike. Shumë profesionistë prej kohësh janë përpjekur të bëjnë diagnoza nga distanca për banorin e Shtëpisë së Bardhë, Donald Trump, diagnoza të cilat ai vetë nuk ka bërë shumë për t’i përgënjeshtruar me deklaratat e fundit kërcënuese ndaj Iranit, që kanë shqetësuar një pjesë të elektoratit të tij.
Është e pamundur të thuhet nëse ai i përdor me qëllim këto sjellje në kufijtë e normales për përfitime politike, apo nëse pas tyre fshihet një prirje e vërtetë drejt çrregullimit.
Nëse po pyesni veten se si është e mundur të kesh dikë si Trump në Zyrën Ovale, dijeni se përgjigjja erdhi 2,400 vjet më parë. Në librin “Republika”, Platoni diskuton se si demokracia mund të krijojë një tiran, të cilin filozofi e përshkruan si një person të çmendur dhe të pakënaqur, pre e impulseve të tij që e shtyjnë drejt mashtrimit dhe dhunës. Shkurt, pushteti dhe çmenduria shpesh shkojnë dorë për dore.
Roma e lashtë në duart e perandorëve të çmendur
Nga teoria në praktikë, dhe duhen vetëm disa shekuj për të hasur të çmendurit e parë në komandë. Simbolet e pushtetit janë të njëjtat që i gjejmë në qilimin e Shtëpisë së Bardhë: akronimi SPQR zëvendëson SHBA-në, Potomaku bëhet Tiberi dhe referenca nuk u drejtohet presidentëve, por perandorëve. Midis sundimtarëve të Romës së lashtë, çmenduria ishte një nga akuzat më të shpeshta të përdorura nga kundërshtarët politikë. Suetonius dhe Tacitus shkruan faqe, të cilat më vonë u plaçkitën nga skenaristët e Hollivudit, mbi shakatë e Kaligulës dhe mizorinë e Neronit. I pari, pavarësisht se nuk e kishte emëruar kurrë kalin e tij si konsull, kishte luhatje humori që rezultuan në tortura dhe ekzekutime. Neuroza e Neronit, nga ana tjetër, e çoi atë të vriste nënën e tij Agrippina.
Caligola dhe Nerone kanë zënë shpesh vend në kopertina si perandorët më të çmendur, dhe shpesh thashethemet historike kanë përcjellë një imazh të ekzagjeruar për ta. Megjithatë, po aq “psikiatrike” mund të konsiderohen edhe disa sjellje të perandorëve të tjerë. Tiberio e kishte kthyer ishullin e Kaprit në një lloj “Mar-a-Lago” të tijin, ku i kushtohej çdo forme teprimi, veçanërisht dëshirave të tij seksuale ndaj djemve shumë të rinj. Ndërsa Claudio përshkruhet shpesh si i nënshtruar ndaj grave të tij, Messalina dhe Agrippina, si dhe i prekur nga epilepsia dhe paraliza cerebrale.
Nga fronet e Europës te divani i psikologut
Por jo vetëm Perandoria Romake ka përcjellë histori me një “fije çmendurie” mes sundimtarëve të saj. Qoftë diagnoza reale apo rrëfime të kundërshtarëve politikë, shembuj të mbretërve “të çmendur” nuk mungojnë në të gjithë Europën.
Carlo VI di Francia, i cili sundoi në fund të viteve 1300 në Francë, kishte dy nofka: “i dashuri” dhe “i çmenduri”. Historianët tregojnë se ai besonte se kishte një trup jashtëzakonisht të brishtë, të bërë prej qelqi. Për këtë arsye shmangte kontaktin fizik dhe kishte porositur rroba të përforcuara me shufra hekuri. Në një rast tjetër, sovrani mendoi se ishte një ujk (njeri-ujk), duke ulëritur nëpër sallat e pallatit mbretëror.
Filippo V di Spagna, që sundoi nga vitet 1700, besonte se ishte një bretkosë. Sjelljet e tij janë atribuar një çrregullimi bipolar, gjendje që megjithatë nuk e pengoi të qeveriste duke përballuar luftëra dhe reforma.
Edhe veprimet e Giorgio III, sovran i Mbretërisë së Bashkuar mes shekujve XVIII dhe XIX, iu atribuan një sëmundjeje si porfiria ose helmimi nga arseniku. Mbreti anglez fliste për orë të tëra me personazhe imagjinarë dhe vuante nga halucinacione dhe konvulsione. “Çmenduria” e Ludwig II di Baviera solli edhe pasoja pozitive. Para se të rrëzohej nga froni për probleme mendore, “mbreti i përrallave”, siç u mbiquajt, ndërtoi disa nga kështjellat më të bukura në botë, sot pjesë e trashëgimisë së UNESCO dhe të vizituara çdo vit nga miliona turistë. Dhe kush e di sa njerëz e kanë kënduar “Va pensiero” pa e ditur se opera e Giuseppe Verdi ka si protagonist një nga “sundimtarët e parë të çmendur” në histori, shkruan TGcom.
Nabucodonosor II, mbret i Babilonisë, u bë i famshëm për përndjekjen e hebrenjve, por edhe për ndërtimin e Kopshteve të Varura të Babilonisë, një nga shtatë mrekullitë e botës. Bibla rrëfen gjithashtu për çmendurinë e tij, kur në fund të mbretërimit u tërhoq në shkretëtirë duke jetuar si një kafshë, duke u ushqyer me bar, për t’u kthjelluar sërish pas shtatë vitesh. Edhe Platoni vjen në ndihmë për të shpjeguar se shpesh masat u besojnë figurave të diskutueshme. Megjithatë, vetëm historianët e së ardhmes do të tregojnë nëse Donald Trump do të bëhet një zë në enciklopedinë e “mbretërve të çmendur”, apo nëse “çmenduria” e tij e kthjellët do t’i sigurojë famën si një politikan i hollë dhe një biznesmen i aftë. /PiranjatNews/
