BOTA

Shkencëtarët zbulojnë se kush qëndron vërtet pas ngrohjes globale dhe e dinin që në fillim

Piranjat Përditësimi i fundit 19 Shtator 2025, 19:18
Shkencëtarët zbulojnë se kush qëndron vërtet pas

Edhe një herë, kjo verë u ndje si një furrë zjarri. Një valë e nxehtë pas tjetrës përvëloi globin dhe të gjithë jemi pjesërisht fajtorë. Por shkencëtarët tani konfirmojnë edhe diçka tjetër: një grusht kompanish mbajnë një pjesë shumë më të madhe të këtij faji.

Në qershor, korrik dhe gusht. Gjatë gjithë kësaj vere të vitit 2025, që tani po i vjen fundi, bota dhe bashkë me të, Evropa "e vjetër" ka qenë skena e valëve të shumta të nxehtësisë. "Rekordthyes", "i paparë", "i pakrahasueshëm". Këto janë disa nga fjalët e përdorura nga media për t'i përshkruar ato. Por a janë këto përshkrime vërtet të sakta, apo thjesht rezultat i paragjykimeve perceptuese? Studiuesit nga Instituti Federal Zviceran i Teknologjisë në Cyrih (ETH Zurich) kanë përgjigje sot.

Valë të nxehtit rekord, vit pas viti

Studiuesit nga ETH Zurich analizuan 213 valë të nxehti që ndodhën midis viteve 2000-2023 dhe secila prej tyre çoi në humbje njerëzore dhe ekonomike. Përfundimi është i habitshëm, të gjitha u përkeqësuan nga ndryshimet klimatike dhe gjërat vetëm sa po intensifikohen.

“Ndryshimi i klimës i bëri të gjitha ato valë të nxehtësisë më të mundshme dhe më intensive”, thotë autori kryesor Yann Quilcaille. Krahasuar me periudhën 1850-1900, gjasat e valëve të nxehtësisë u shumëzuan me 20 midis viteve 2000-2009 dhe me 200 midis viteve 2010-2019.

Ekipi identifikoi gjithashtu kontribuesit kryesorë. Vetëm 14 nga 180 kompanitë kryesore që emetojnë gazra serrë kryesisht prodhues të lëndëve djegëse fosile dhe çimentos, u gjetën të jenë po aq përgjegjëse sa 166 të tjerat së bashku.

Midis tyre: ExxonMobil, Saudi Aramco dhe Gazprom. Ndikimi i emetimeve të tyre tani mbështetet qartë nga të dhënat.

Ata e dinin dhe nuk bënë asgjë

“Shumica e studimeve përqendrohen në emetimet nga individë ose vende”, shpjegon Quilcaille. “Ne zgjodhëm të shqyrtojmë emetuesit kryesorë industrialë sepse gjurmët e tyre të karbonit janë të mëdha - dhe sepse ata vazhduan strategjitë e tyre të biznesit pavarësisht se e dinin që nga vitet 1980 se përdorimi i lëndëve djegëse fosile do të nxiste ngrohjen globale.”

Me fjalë të tjera, nuk ishte një gabim. Ishte mosveprim i llogaritur. Tani, shkenca ka atë që i nevojitet për të përcaktuar përgjegjësinë e saj. Nëse kjo do të forcojë zbatimin e parimit "ndotësi paguan" varet nga politikëbërësit.

Ndërkohë, studiuesit po i drejtohen modeleve të tjera ekstreme të motit nga thatësirat te shirat e rrëmbyeshëm të cilat tashmë po kërcënojnë jetë dhe ekonomi në të gjithë botën.

Artikuj te sugjeruar

video

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 5

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 5

3 vite pa licencë: Si u punësua psikologia në Vorë dhe kush mban përgjegjësi?

Flet i dyshuari i Masakrës së Beratit: Çfarë zbulon Kudret Zhuka?

Ne jemi me ju, gjatë gjithë vitit!

Zëri ynë për çdo grua që lufton sot!

Konflikti familjar në Klos që përfundoi në dhunë: Çfarë ndodhi mes Fluturës dhe të afërmve?

Kalvari i Anxhelës: Si u kthye një histori dashurie në një makth të vërtetë?

"Doktor Shkencash": Çfarë fshihet pas titullit akademik të Ulsi Manjës?

Unë e njoh atë djalin e shtrirë përtokë.

4 ditë revolte, gjenerata e re flet ndryshe.

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 4

Vendimi që ngre dyshime: Çfarë e detyroi gjyqtaren e Shkodrës të vendosë për 42-vjeçarin?

Nga t*rturat te ekzekutimi barbar: Masakra e ’97-ës që nuk u zbardh kurrë.

I pastrehu kërkon ndihmë, Bashkia e Korçës i “ofron” një rrenoje.

Paguaj që të punosh: Zbërthehet skema e mashtrimit me "punën nga shtëpia"

Skandali me tunelin e Skërficës: Pas dështimit 23-milionësh, ARRSH thërret policinë për "Piranjat"

Ermal Pashaj: "Jam këtu kundër mediokërve, kriminelëve dhe dështimit 13-vjeçar të kësaj politike"

Manastirliu, kandidatja për Bashkinë e Tiranës, plagjiatura e radhës.

Patronazhistët e Ogerta Manastirliut gjatë Pranisë Besnike

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 3

Shantazh në emër të dashurisë, 40-vjeçari terrorizon gruan e martuar.

Faturat e avokatit. Si u zhdukën mijëra euro pa bërë asnjë punë?

Nga tritoli te kërcënimet me jetë: Çfarë po ndodh me policin Altin Preka?

Saranda e fëmijërisë sime, sot mes plumbave

Nga mësuese filloreje në drejtoreshë gjimnazi. Historia që na vjen nga Ishmi i Durrësit.

Rilindësit me plagjiaturë / Piranjat kapin ish-ministren e Arsimit. Si do të justifikohet ajo?

Prania besnike, një strategji djallëzore për të eliminuar praktikat institucionale.

Fshije videon! Mos shkatërro një jetë.

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 2

Nga burgu në arrest shtëpie: Eduard Limaj rikthehet te përndjekja e grave!

Haris Vongli: Dua të kthehem në Shqipëri për Davidin, tim bir.

Fyerje ndaj nxënësve, ngacmime e shkelje rregulloreje: Kush është nëndrejtori problematik?

Institucionet në shërbim të krimit: Pse hesht kryeministri për skandalet?

Nga tritoli te kërcënimet me jetë: Çfarë po ndodh me policin Altin Preka?

Porti i Durrësit po mbyllet, investimet në infrastrukturë vazhdojnë. Cili është justifikimi i APD?

Skandali me doktoraturën e Taulant Ballës: Piranjat zbulojnë mashtrimin!

PIRANJAT SHOW - SEZONI 10 EPISODI 1

“Dua 120 mijë euro”/ Si u zaptua prona në rrugën e Durrësit, zbardhet skema e mashtrimit

Tmerri i 40-vjeçares / Si u shndërrua njohja e re në përndjekje, shantazh dhe denigrim në rrjet

Pesë muaj pa të birin/ Nëna kërkon zbatimin e vendimit të gjykatës

TEC-et lundruese dhe mbetjet e rrezikshme/ KESH paguan edhe për trajtimin e mbetjeve të “Tigrave”

Liria nuk burgoset, as në Hagë, as në Beograd

“Ministrja kopjace”/ Klodiana Spahiu në krye të Shëndetësisë, punimi i diplomës rezulton plagjiaturë

“Nuk duam të ikim nga Shqipëria, por nga ju”/ Monologu i një brezi që nuk ju ka frikë

Flamingot që “zgjuan” një popull kundër qeverisë/ Revolta më e madhe qytetare në 30 vite

E premte | ? 20:45 | ???? Syri TV

Çdo të premte | ? 20:45 | ???? Syri TV

Si u tentua të shantazhohej me 100 mijë euro shefi i kabinetit të Përparim Ramës përmes mediave

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 16

Gruaja me dy identitete që premton “shërim” me ujin e kufomave në Pejë