Plagoset me thikë një person në Tiranë. Mësohet se i plagosur ka mbetur shtetasi i identifikuar si Dritan Aga.
Ngjarja ka ndodhur n&...
LIFESTYLE
Të humbura në rërë: Mumjet 7,000-vjeçare të gjetura në Sahara i përkasin një prejardhjeje të panjohur njerëzore
PiranjatPërditësimi i fundit 5 Shkurt 2026, 16:22
Një studim i ri ka zbuluar se dy mumje 7,000-vjeçare të gjetura në shkretëtirën e Saharasë i përkasin një dege të panjohur më parë të pemës gjenealogjike të njeriut.
Prej kohësh dihet se Shkretëtira e Saharasë, sot një nga rajonet më të thata dhe më të pafavorshme në botë ishte krejt e kundërta mijëra vjet më parë. Rreth 14,800 deri në 5,500 vjet më parë, gjatë asaj që njihet si “Periudha e Lagësht Afrikane”, Shkretëtira e Saharasë nuk ishte deti i rërës që është sot. Përkundrazi, ishte një rajon me liqene, kullota dhe savana, i favorshëm për bujqësi dhe blegtori, dhe i banuar nga vendbanime njerëzore.
Një studim i ri gjenetik zbulon se një komunitet misterioz që jetoi në këtë periudhë të “Saharasë së Gjelbër” mund të trondisë supozimet e vendosura rreth historisë afrikane. Struktura gjenetike e një komuniteti që jetonte në jugperëndim të Libisë së sotme gjatë kësaj periudhe paraqet një pamje të papritur për arkeologët.
Studimet kanë zbuluar se dy mumje 7,000-vjeçare të gjetura në strehën shkëmbore Takarkori në shkretëtirën e Saharasë i përkasin një dege të panjohur më parë të pemës gjenealogjike njerëzore.
Asgjë e përbashkët me njerëzit modernë
Ekipi, i udhëhequr nga arkeogjenetika Nada Salem nga Instituti Max Planck për Antropologji Evolucionare, analizoi ADN-në e dy mumjeve bareshe neolitike 7,000-vjeçare të ruajtura natyrshëm, të gjetura në strehën shkëmbore Takarkori. Edhe pse ruajtja e materialit gjenetik është shumë e vështirë në Sahara për shkak të klimës së thatë, ADN-ja fragmentare e marrë dha të dhëna të rëndësishme rreth popullatave të lashta.
Sipas studimit, të dy individët janë femra dhe i përkasin asaj që shkencëtarët e quajnë “popullatë fantazmë”. Ky term përdoret për grupe njerëzish, ekzistenca e të cilëve deri më tani është supozuar vetëm nga gjurmët e zbehta gjenetike të vërejtura te njerëzit modernë, por mbetjet fizike të të cilëve nuk janë gjetur kurrë.
Studiuesit thonë se origjina gjenetike e individëve Takarkori bazohet në një linjë prejardhjeje deri më tani të panjohur me origjinë nga Afrika e Veriut, e cila u nda nga komunitetet afrikane subsahariane në një periudhë shumë të hershme. Analizat tregojnë se paraardhësit e popullit Takarkori u ndanë nga komunitetet njerëzore në Afrikën subsahariane rreth 50,000 vjet më parë. Kjo përkon me kohën kur njerëzit modernë filluan të përhapeshin nga Afrika.
Artikulli, i botuar në revistën shkencore të respektuar Nature, tregoi gjithashtu se populli Takarkori është i lidhur ngushtë me gjuetarët-mbledhësit 15,000-vjeçarë nga Shpella Taforalt në Marok. Distanca gjenetike e të dy grupeve me komunitetet afrikane subsahariane është e ngjashme. Kjo sugjeron se në atë kohë kishte një ndërveprim të kufizuar gjenetik midis Afrikës së Veriut dhe Afrikës subsahariane.
Gjenet e Neandertalit
Një pikë tjetër interesante janë gjenet e Neandertalit. Ndërsa populli Taforalt dihet se ka rreth gjysmën e ADN-së së Neandertalit sesa njerëzit modernë jashtë Afrikës, kjo shkallë është 10 herë më e ulët tek individët Takarkori. Pavarësisht kësaj, populli Takarkori ende mban më shumë gjurmë gjenetike të Neandertalit sesa komunitetet afrikane subsahariane që jetuan në të njëjtën periudhë.
Studiuesit vërejnë se Takarkori kishte kontakt të kufizuar me Neandertalët, por mund të ketë pasur më shumë ndërveprime indirekte sesa grupet e tjera në rajon. U zbuluan gjithashtu gjurmë të përzierjes së kufizuar gjenetike me fermerët nga Levanti. Përveç kësaj, komuniteti Takarkori duket se ka mbetur kryesisht i izoluar gjenetikisht.
Këto gjetje çojnë në një interpretim të ri të përhapjes së bujqësisë dhe blegtorisë në Saharën e Gjelbër. Për një kohë të gjatë, mendohej se këto praktika u përhapën në rajon nga migrimi njerëzor.
Megjithatë, Salem dhe ekipi i saj propozojnë një skenar të ndryshëm. Sipas hulumtimit, blegtoria dhe bujqësia u përhapën nëpërmjet ndërveprimit kulturor dhe jo nëpërmjet lëvizjeve të mëdha të popullsisë. Paraardhësit e popullit Takarkori vinin nga një komunitet gjuetar-mbledhës që jetonte para zbutjes së kafshëve. Megjithatë, ata zhvilluan aftësi të përparuara në qeramikë, endjen e shportave dhe prodhimin e veglave nga druri dhe kocka, dhe krijuan vendbanime afatgjata në të njëjtën zonë.
Shkencëtarët besojnë se një nga arsyet pse Takarkori mbeti i izoluar për kaq gjatë ishin ekosistemet jashtëzakonisht të larmishme të Saharasë së Gjelbër. Liqenet, ligatinat, pyjet, savanat dhe rajonet malore mund të kenë kufizuar natyrshëm bashkëveprimin midis komuniteteve njerëzore.
Sipas studiuesve, shumë mumje dhe gjetje arkeologjike nga kjo botë e humbur mund të jenë të fshehura nën rërën e Saharasë. Këto mbetje mund të plotësojnë historinë se si ishte jeta në Sahara përpara se shkretëtira të thahej dhe të bëhej ajo që është sot.
