Në një periudhë krize globale, ideja mund të duket e përshtatshme: të lidhë rajonin ngushtë me Evropën, duke shmangur ndikimin e shteteve të tjera si Kina dhe Rusia. Por ky propozim nuk i pëlqen Brukselit dhe kryeqyteteve evropiane më të rëndësishme. Prandaj, me shumë gjasa, nuk do të ndodhë asgjë.
Një “dush i ftohtë” për propozimin e presidentit serb Aleksandar Vuçiç dhe kryeministrit shqiptar Edi Rama. Në faqet e gazetës Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ), Vuçiç dhe Rama bënë një apel të fortë ndaj autoriteteve evropiane: lejoni që shtetet jashtë BE-së, ose të paktën ato më të përgatiturat, të hyjnë në tregun e përbashkët dhe zonën Schengen.
Në thelb, bëhet fjalë për një anëtarësim “gjysmak”: pa komisionerë të BE-së, pa të drejta të vetos apo përfaqësues në Bruksel ose në Parlamentin Evropian. Por me përfitime konkrete për bizneset dhe qytetarët e rajonit.
Thirrja e tyre mori një përgjigje politike të qartë dhe negative. Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Kos, mbylli dyert për çdo rrugë të shkurtër drejt anëtarësimit. “Vuçiç dhe Rama ndoshta nuk e dinë sa shumë duhet të angazhohen për të hyrë në Schengen ose në tregun e përbashkët,” tha Kos, duke sugjeruar se këto objektiva janë po aq të vështira për t’u arritur me reforma sa anëtarësimi i plotë.
Kos shtoi gjithashtu, gjatë një eventi të organizuar nga Politico, se BE-ja duhet të ndryshojë dhe të sjellë “ndryshime rregullash” për t’i lejuar shtetet e reja të bëhen anëtare. Por nuk do të ketë “rrugë të shkurtra” si ato të propozuara nga Rama dhe Vuçiç.
Fjalët e Kos kanë shkaktuar polemika. Ambasadori serb pranë BE-së dhe kreu i ekipit serb për përshpejtimin e negociatave, Danijel Apostoloviç, u përgjigj se nuk do të ishte e drejtë të thuhej që Vuçiç dhe Rama nuk e dinë “sa shumë punë duhet bërë për t’u futur në Schengen ose tregun e përbashkët”.
Ai theksoi se Beogradi dhe Tirana e dinë mirë këtë dhe se asgjë nuk pengon që kryeqytetet të bëjnë më parë punën e kërkuar për “integrimin në tregun e përbashkët” dhe në Schengen para anëtarësimit, gjë që do të ishte e dobishme si për vendet kandidate, ashtu edhe për BE-në. Sipas Apostoloviç, jo të gjithë brenda BE-së ndajnë mendimin e Kos: disa ambasadorë të shteteve evropiane kanë shprehur mbështetje për propozimin Vuçiç-Rama.
Ndërsa Bojana Selakoviç, drejtuese e një platforme qytetare për integrimin evropian, tha se mesazhi i Kos ishte i qartë për liderët që nuk kuptojnë “reformat” e nevojshme para pranimit.
Të njëjtën linjë ndjek edhe Marinika Tepiç nga partia opozitare Liri dhe Drejtësi, e cila tha se ishte gjë e mirë që Kos refuzoi manipulimet e Vuçiçit dhe theksoi se nuk ka Schengen apo treg të përbashkët pa sundimin e ligjit dhe institucione të lira.
Sipas Tepiç, Vuçiç dëshiron vetëm “para dhe fitim, pa ndryshuar asgjë në frontin e demokracisë”.
Debati është i ndezur në rrjetet sociale, mes atyre që ironizojnë për “Rumaninë dhe Bullgarinë të pranuara 100% në BE në vitin 2007” dhe atyre që kritikojnë BE-në, duke thënë se “nëse do të ishte e zgjuar, do të pranonte të gjithë Ballkanin pa të drejtë veto. Duhet të hyjnë qytetarët, jo qeveritë”.
