aleksander vucic dhe donald trump
SHBA- Donald Trump ka rimarrë drejtimin e Shtëpisë së Bardhë pasi u betua si president i 47-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Rikthimi i tij si president pritet të ketë ndikim të madh në çështjet të ndryshme globale që lidhen kryesisht me luftërat aktuale në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme.
Ndërkohë ndonëse nuk përmendet shumë në diksutime, ndikim pritet të ketë edhe në gjendjen e rajonit të Ballkanit Perëndimor. Në analizën e "Foreign Policy", thuhet se rikthimi i Trump është pritur mjaft me entuziazën nga nacionalistët serbë, pasi besojnë se administrata e re do të ngushtësojë më shumë lidhjen e SHBA me Serbinë apo Republikën Srpska.
Në shkrim thuhet gjithashtu se administrata e re amerikane ka ngjallur alarmuar zyrtarët në Kosovë, kjo për shkak edhe se "Trump ka kërcënuar më parë se do të tërheqë forcat ushtarake amerikane nga Forca e Kosovës (KFOR), një ekip paqeruajtës i udhëhequr nga NATO, duke alarmuar zyrtarët në Prishtinë."
Më tej thuhet se Trump, i njohur për qasjen e tij transaksionale ndaj politikës së jashtme, ka të ngjarë të kërkojë marrëveshje të mëdha diplomatike dhe biznesi në Ballkanin Perëndimor.
Marrëdhëniet e biznesit të familjes Trump në Ballkan përfshijnë Affinity Partners (firmën e investimeve të dhëndrit të tij Jared Kushner) sigurimin e një leje 99-vjeçare për të zhvilluar një hotel luksoz në Beograd, në një vend që u bombardua nga NATO në 1999 dhe duke investuar afërsisht 1 miliard dollarë në hotele dhe vila luksoze në bregdetin e Shqipërisë.
Në analizën e "Foreign Policy", thuhet se interesat e tilla të biznesit mund të ndikojnë në qasjen e administratës Trump ndaj këtij rajoni, pasi Trump është i njohur për marrjen e vendimeve të politikës së jashtme bazuar në ofertën më të lartë dhe përmes lidhjeve personale, dhe jo institucioneve tradicionale.
ARTIKULLI I PLOTË:
Shumica e diskutimeve në Uashington rreth qasjes së administratës Trump ndaj çështjeve globale kanë të bëjnë me Ukrainën, Kinën, Lindjen e Mesme dhe së fundmi Grenlandën, ndërsa pak flitet për Ballkanin Perëndimor. Megjithatë, ndryshimet në politikën e jashtme të SHBA-së në rajon mund të prishin status quo-në e brishtë që mbizotëron atje. Gjendja aktuale e çështjeve të Ballkanit Perëndimor dhe ekuilibri delikat gjeopolitik e kanë penguar Bosnjën dhe Hercegovinën të shkojë sërish në luftë civile, ndërkohë që ka mbajtur të ngrirë konfliktin Serbi-Kosovë për 26 vitet e fundit.
Nacionalistët serbë, në veçanti, janë të entuziazmuar për kthimin e Presidentit të SHBA Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë. Ata janë optimistë se administrata e tij do ta lidhë Uashingtonin më ngushtë me Beogradin dhe shtetin serb të Bosnjës, Republika Srpska.
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç dhe presidenti i Republikës Srpska Milorad Dodik duan që Shtetet e Bashkuara të kundërshtojnë qeveritë dhe institucionet e tjera perëndimore që mbështesin fuqimisht pavarësinë e Kosovës dhe strukturën e centralizuar të Bosnjë-Hercegovinës, siç është vendosur nga Marrëveshja e Dejtonit e vitit 1995, marrëveshja e paqes e ndërmjetësuar nga SHBA-ja që ndau vendin e shkatërruar nga lufta në dy entitete kryesore: Republika Serbe e Bosnjës dhe Republika Srpska Federata Boshnjako-Kroate e Bosnjës dhe Hercegovinës. Të dyja ekzistojnë nën një qeveri qendrore që ka një presidencë të rradhës midis tre komuniteteve kryesore: boshnjakëve, kroatëve dhe serbëve.
Nën flamurin e mbrojtjes së interesave serbe dhe avancimit të kauzës së bashkimit serb, Dodik ka kaluar vite duke minuar Marrëveshjen e Dejtonit duke penguar institucionet kombëtare të Bosnjës përmes veprimeve të ndryshme që konsiderohen të rrezikshme dhe destabilizuese nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe qeveritë e tjera perëndimore.
Në terma praktike, kjo do të nënkuptonte lehtësimin e kufizimeve të SHBA-së ndaj serbëve pro-rusë që dëshirojnë bashkimin e serbëve dhe kundërshtojnë sanksionet ndaj Moskës. Kufizime dhe presione të tilla përfshijnë sanksione ndaj Dodik dhe ultranacionalistëve, duke përfshirë zëvendëskryeministrin serb Aleksandar Vulin, i cili ka drejtuar Agjencinë e Inteligjencës së Sigurisë të Serbisë dhe ishte i njohur për lidhjet e tij me Moskën dhe shtypjen e zërave anti-Putin në komunitetin e emigrantëve rus të Serbisë.
Përveç kësaj, administrata e mëparshme e SHBA vendosi pak ditë para largimit sanksione ndaj NIS, kompanisë serbe të naftës dhe gazit, e cila është në pronësi të shumicës së Gazprom. Nuk është e vështirë të imagjinohet që Trump të lehtësojë presionin ndaj Serbisë lidhur me marrëdhëniet e saj me Rusinë, ndërkohë që hesht për çështjet e të drejtave të njeriut në Serbi.
Serbët që besojnë në “Serbinë e Madhe” pretendojnë të zbarkojnë në ish-Jugosllavi dhe kudo tjetë jashtë kufijve të Serbisë moderne. Gjatë viteve 1990, ndjekja e liderit të atëhershëm serb Slobodan Millosheviç për një Serbi të Madhe ishte një faktor kryesor në luftërat që copëtuan rajonin.
Edhe pse Vuçiç ka thënë se qeveria e tij nuk ka interes në lëvizjen e kufijve ndërkombëtarë, shumë nga fqinjët e Serbisë dyshojnë se Beogradi e pret me padurim realizimin e Serbisë së Madhe si një objektiv afatgjatë. Një deklaratë prej 13 faqesh, e miratuar nga Serbia dhe Republika Srpska në qershor 2024, përshkruan një vizion për dominimin serb që do të vendoste pjesë të Kosovës përsëri nën kontrollin e Beogradit dhe do të shkelte sovranitetin boshnjak.
Menjëherë pas fitores të Trump në zgjedhjet presidenciale nëntorin e kaluar, Vuçiç pati një telefonatë "shumë të përzemërt" me të, e ftoi në Beograd dhe e vlerësoi atë se dinte "shumë gjëra për Serbinë" dhe vuri në dukje se vlerësimet e miratimit të Trump në Serbi janë më të larta se në çdo vend tjetër evropian.
Richard Grenell, i dërguari i posaçëm presidencial për negociatat e paqes në Serbi dhe Kosovë midis 2019 dhe 2021, ishte një figurë qendrore në ruajtjen e një marrëdhënieje miqësore Uashington-Beograd gjatë mandatit të parë të Trump. Gjatë gjithë presidencës së Joe Biden, Grenell vizitoi Beogradin disa herë. Në vitin 2023, Grenell mori urdhrin e flamurit serb dhe Vuçiç e lavdëroi atë për “dëshmitar të së vërtetës për ngjarjet në Kosovë dhe kudo në rajon”.
Pavarësisht nga roli i Grenellit në administratën e dytë të Trump, Kosova ka të ngjarë të jetë nervoze për Trump 2.0, dhe jo pa arsye. Shtetet e Bashkuara e kanë njohur pavarësinë e Kosovës që nga viti 2008, dhe sot shumica e shteteve anëtare të Kombeve të Bashkuara, duke përfshirë shumicën dërrmuese të vendeve evropiane, e njohin gjithashtu. Por Serbia, Rusia, Kina dhe një listë e gjatë e shteteve kryesisht joperëndimore e njohin Kosovën si pjesë të Serbisë dhe shtet të pavarur.
Për shkak të qëndrimeve të Rusisë dhe Kinës në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, në thelb është e ditur që OKB-ja nuk do ta njohë zyrtarisht pavarësinë e Kosovës. Trump ka kërcënuar më parë se do të tërheqë forcat ushtarake amerikane nga Forca e Kosovës (KFOR), një ekip paqeruajtës i udhëhequr nga NATO, duke alarmuar zyrtarët në Prishtinë.
Megjithatë, edhe nëse Trump e vë në praktikë këtë kërcënim, kjo nuk do të dëshmonte domosdoshmërisht një krizë ekzistenciale për Kosovën. KFOR-i duhet të jetë në gjendje të vazhdojë operacionet e tij në rast të tërheqjes së SHBA-së, kryesisht për shkak se Prishtina është përgatitur për këtë skenar të mundshëm duke forcuar marrëdhëniet e saj me Turqinë në vitet e fundit.
Pas dhunës që shpërtheu midis KFOR-it dhe Serbisë në maj 2023, Ankaraja vendosi një batalion në Kosovë. Turqit i kanë shitur edhe dronët Bayraktar Prishtinës. Në fund të vitit 2024, Korporata e Industrisë Mekanike dhe Kimike (një kompani shtetërore turke e mbrojtjes) dhe Kosova nënshkruan një marrëveshje për të ndërtuar një fabrikë të prodhimit të municioneve në Kosovë.
Në fund të vitit 2023, Dodik tha se fitorja e Trump në zgjedhjet presidenciale të 2024 do të krijonte një "situatë më të mirë gjeopolitike për Republikën Srpska" dhe se në rrethana të tilla ai do të shpallte pavarësinë e entitetit serb. Pasi Trump fitoi, Dodik deklaroi se ishte një "fitore" edhe për Republikën Srpska, dhe veshi një kapelë MAGA(Make America Great Again) jashtë pallatit të tij presidencial. Banja Luka mban marrëdhënie të mira me Moskën, e cila e shfrytëzon situatën e tensionuar në Bosnje në avantazhin e Rusisë, duke e parë Republikën Srpska si një "Transnistria ballkanike", një referencë për copëzën e tokës të dominuar nga Rusia në Moldavi.
Po kështu, një enklavë pro-ruse brenda Bosnjës i mban NATO-n dhe Bashkimin Evropian nervozë për paqëndrueshmërinë në Ballkanin Perëndimor, një taktikë që Kremlini mund ta përdorë gjithmonë për të shkëputur vëmendjen nga Ukraina, dhe të krijojë një çështje që e pengon Bosnjën të bashkohet me NATO-n.
Në të njëjtën kohë, sanksionet perëndimore ndaj Dodik e kanë shtyrë Republikën Srpska më afër Kinës. Në vitin 2016, Republika Srpska dhe Kina nënshkruan një marrëveshje bashkëpunimi që zyrtarizoi lidhjet mes tyre dhe Kina ka investuar në projekte ndërtimi dhe termocentrale në të gjithë enklavën serbe të Bosnjës gjatë viteve.
Uashingtoni dhe Londra kanë sanksionuar Dodik për korrupsionin dhe veprimet e tij që kërcënojnë ekuilibrin e brishtë të Bosnjës. Shtetet e Bashkuara, nën presidencën e Barack Obama, sanksionuan për herë të parë liderin serb të Bosnjës, mik të Kremlinit në janar 2017 për kundërshtimin e urdhrave të Gjykatës Kushtetuese të Bosnjës. Dodik shpreson se Trump do të lehtësojë presionin e SHBA-së ndaj tij, duke i dhënë atij lirinë për të penguar Marrëveshjen e Dejtonit.
Ndërmjetësuesit e pushtetit në Banja Luka janë optimistë se Uashingtoni mund të shkëputet nga shumica e vendeve anëtare të BE-së dhe NATO-s, të cilët e shohin ruajtjen e Marrëveshjes së Dejtonit si çelësin për stabilitetin dhe sigurinë në Evropën Juglindore, dhe në vend të kësaj të rreshtohet me Hungarinë përballë Ballkanit Perëndimor. Kryeministri hungarez Viktor Orban, i cili ka marrëdhënie të ngushta me Vuçiçin, Dodikun dhe presidentin rus Vladimir Putin, e ka bërë Hungarinë kombin më "mbështetës" nga BE kur bëhet fjalë për t'i dhënë fund presionit perëndimor ndaj Dodik. Orban, Vuçiç dhe Dodik kanë krijuar një vëllazëri trepalëshe dhe disa vënë bast se Trump do të bëhet figura e katërt në këtë "aleancë".
Nëse njeriu i fortë serb i Bosnjës arrin të bëjë që Uashingtoni të heqë sanksionet, ai "me siguri do të inkurajohet të vazhdojë me axhendën e tij", tha Vladimir Trapara, një studiues i lartë në Institutin e Politikës dhe Ekonomisë Ndërkombëtare me qendër në Beograd. Megjithëse Dodik mund të flasë për separatizëm për të mbledhur votuesit e tij në Republika Srpska, ai mund të mos bëjë kurrë një lëvizje kaq të guximshme duke pasur parasysh konsiderata të ndryshme praktike, duke përfshirë rreziqet e një lufte të re në Ballkan.
Trapara bëri një dallim midis agjendës së Dodik të drejtuar nga populizmi dhe “qëllimeve reale politike”. Udhëheqësi serb i Bosnjës tenton të luajë kartën separatiste për të fituar mbështetjen e nacionalistëve serbë, vetëm për t'u fokusuar më shumë në çështjet administrative.
I njohur për qasjen e tij transaksionale ndaj politikës së jashtme, Trump ka të ngjarë të kërkojë marrëveshje të mëdha diplomatike dhe biznesi në Ballkanin Perëndimor. Marrëdhëniet e biznesit të familjes Trump në Serbi përfshijnë Affinity Partners (firmën e investimeve të dhëndrit të tij Jared Kushner) sigurimin e një leje 99-vjeçare për të zhvilluar një hotel luksoz në Beograd, në një vend që u bombardua nga NATO në 1999 dhe duke investuar afërsisht 1 miliard dollarë në hotele dhe vila luksoze në bregdetin e Shqipërisë.
Interesat e tilla të biznesit mund të ndikojnë në qasjen e administratës Trump ndaj këtij rajoni, duke e komplikuar ndoshta tablonë me interesat në Shqipëri që bien ndesh me një politikë gjithnjë e më pro-Beogradase. Në fund të fundit, Trump është i njohur për marrjen e vendimeve të politikës së jashtme bazuar në ofertën më të lartë dhe përmes lidhjeve personale, dhe jo institucioneve tradicionale.
Për sa i përket integritetit territorial të Bosnjës, autoritetet në Banja Luka duket se besojnë se administrata Trump mund t'i japë prioritet mekanizmave të zbatimit të Marrëveshjes së Dejtonit. Mungesa e përgjithshme e interesit të Trump për të ashtuquajturat vlera transatlantike, e kombinuar me marrëdhëniet e tij të mira me Orban dhe Vuçiç, mund t'i shtyjë ndërmjetësit e pushtetit në Republika Srpska të kenë shpresa të mëdha për Trump 2.0.
“Ndërsa Beogradi mund të mos ndjekë haptazi ambicie territoriale, qasja transaksionale e Trump ndaj politikës së jashtme mund të ofrojë mundësi për të shtyrë qëllimet nacionaliste në mënyrë delikate,” tha Petar Milutinovic, një bashkëpunëtor kërkimor nga Instituti i Studimeve Evropiane me qendër në Beograd. “Dodik, në veçanti, mund të shfrytëzojë mosangazhimin e perceptuar të SHBA-së për të intensifikuar thirrjet për pavarësinë e Republika Srpska.”
Por gjërat mund të shkojnë ndryshe, dhe mund të shuhen supozimet se qasja e politikës së jashtme transaksionale të Trumpit është në thelb pozitive për Serbinë. Shqipëria dhe Kosova shpenzojnë para në përpjekjet lobuese të SHBA-së për të çuar përpara interesat e tyre, të cilat përfshijnë bindjen e Uashingtonit për të mbrojtur pavarësinë e Kosovës, për të forcuar aleancën Shqipëri-SHBA dhe për të mbajtur aktiv presionin ndaj Beogradit.
Mund të ketë gjithashtu një rol për presidentin turk Rexhep Tajip Erdogan, duke pasur parasysh marrëdhëniet e ngushta të Ankarasë me Sarajevën, Tiranën dhe Prishtinën. “Marrëdhëniet e mira mes Erdoganit dhe Trump, nëse përdoren me mençuri, [kanë] potencialin për të përmirësuar marrëdhëniet e SHBA me boshnjakët dhe shqiptarët, të cilat [aktualisht] janë goxha jofunksionale”, shpjegoi Jahja Muhasilovic, një analist gjeopolitik dhe një profesor i asociuar në Universitetin Ndërkombëtar. të Sarajevës.
Nëse Trump do të ketë sukses, siç premtoi, të ngrijë luftën Rusi-Ukrainë, me një pjesë të tokës ukrainase të mbetur nën kontrollin rus, jehona do të ndihej në të gjithë Evropën. Një marrëveshje e tillë diplomatike për Ukrainën mund ta bëjë Perëndimin të duket i dobët, veçanërisht nëse shoqërohet me heqjen e disa sanksioneve kundër Rusisë. Nacionalistët serbë pro-rusë mund ta interpretojnë një skenar të tillë si "një fitore për strategjinë e Moskës, duke përforcuar retorikën e tyre antiperëndimore dhe thirrjet për riorganizim rajonal, si aspiratat për shkëputje në Republikën Srpska ose minimi i sovranitetit të Kosovës," tha Milutinoviç.
Dejan Sajinoviç, një kolumnist boshnjak dhe redaktor për Nezavisne Novine, tregoi se si Beogradi është më rehat kur ka një ekuilibër ndikimi në rajon, me anëtarët e NATO-s dhe Rusinë që i bëjnë lëshime Serbisë. “Kur secila palë fiton më shumë forcë, ekuilibri prishet dhe kjo zakonisht nënkupton një lloj destabiliteti në Ballkan,” tha ai.
Paparashikueshmëria e Trump sugjeron se optimizmi i Dodik dhe serbëve të tjerë mund të jetë i gabuar. Në të njëjtën kohë, ndikimi i vazhdueshëm rus në Evropën Juglindore do të kufizojë aftësinë e Beogradit dhe Banja Lukës për t'iu afruar Uashingtonit. Me kthimin e Trump në Shtëpinë e Bardhë, nacionalistët serbë duhet të mendojnë me kujdes se çfarë dëshirojnë.
ballkani perendimor donald trump
Artikuj te sugjeruar
b.z
POLITIKE
22 Janar15:01
I pandehur për fshehje pasurie, Dogjani del nga GJKKO: Kërkesat e mia u pranuan, vendimi shpallet të premten
Asllan Dogjani
TIRANË - Deputeti demokrat, Asllan Dogjani ka dalë nga ambjentet e GJKKO, aty ku u mbajt seanca paraprake ndaj tij, i cili ak...
M.B.
POLITIKE
22 Janar14:40
"Arabia Saudite, shembull në turizëm!" Rama në Forumin Ekonomik Botëror në Davos: Europa të fillojnë të shkurtojnë burokracitë
DAVOS- Kryeministri Edi Rama ishte i ftuar në tryezën me tematikë “Mënyra se si do të udhëtojmë”...
b.z
POLITIKE
22 Janar14:24
I pandehur për fshehje pasurie, paraqitet në GJKKO deputeti Asllan Dogjani
Asllan Dogjani
TIRANË - Deputeti demokrat Asllan Dogjani është paraqitur ditën e sotme në GJKKO, pasi është zyrtari...
M.B.
POLITIKE
22 Janar13:03
KQZ miraton projektvendimin për ndarjen e mandateve/ 46 deputetët e parë për çdo parti caktohen nga kryetari, ja si ndahen mandatet për çdo qark
TIRANA- Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ka miratuar projektvendimin për caktimin e numrit të kandidatëve për deputetë në lis...
b.z
POLITIKE
22 Janar12:21
Shtyhet seanca për Ligjin e Akademisë së Shkencave, Zhupa: Gjykata Kushtetuese e kapur! Procedurat për këtë ligji janë në shkelje
Ina Zhupa
TIRANË - Gjykata Kushtetuese ka shtyrë seancën gjyqësore për ligjin e Akademisë së Shkencave, e planifikuar p&...
M.B.
POLITIKE
22 Janar11:10
“Shqipëri për të huaj dhe për pak shqiptarë!" Rama-komentuesit: Dielli nuk mbulohet me shoshë, rezidentët bëjnë pushime brenda dhe lëvizin në fundjavë
DAVOS- Kryeministri Edi Rama ka replikuar sërish me ndjekësit në rrjetet sociale në një nga rubrikat e tij. Një komentues i...
