Shqipëria ka emëruar një ministër të gjeneruar nga inteligjenca artificiale (IA) për të mbikëqyrur prokurimin publik dhe për të parandaluar korrupsionin. Por, përtej ndikimit të saj në komunikim, iniciativa ngre pyetje të shumta teknike, politike dhe etike. Duke njoftuar emërimin e Diellës, siç quhet ministrja e gjeneruar nga inteligjenca artificiale, kryeministri socialist i Shqipërisë Edi Rama deklaroi se procedurat e prokurimit publik do të jenë "100% pa korrupsion".
Korrupsioni në Shqipëri
Politikanët shqiptarë janë shpesh të përfshirë në tendera korruptiv. Kryetari i bashkisë së kryeqytetit, Tiranës, dikur i afërt me Ramën, është në paraburgim nën dyshimin për korrupsion në dhënien e kontratave dhe pastrim parash. A mund të jetë Diella zgjidhja? Sipas disa ekspertëve, është shumë e pamundur.
“Ashtu si çdo sistem i inteligjencës artificiale, Diella mbështetet tërësisht në cilësinë dhe qëndrueshmërinë e të dhënave dhe besueshmërinë e modeleve në të cilat mbështetet”, shpjegon Erjon Curraj, ekspert në transformimin dixhital dhe sigurinë kibernetike.
Për momentin, praktikisht asgjë nuk dihet se si funksionon Diella, por ka të ngjarë që ajo përdor një LLM (Model të Madh Gjuhësor) për t'iu përgjigjur kërkesave. LLM-të janë modele të mëdha gjuhësore që prodhojnë vëllime të mëdha teksti dhe përdoren, për shembull, në chatbot-e si ChatGPT ose Gemini. Megjithatë, "nëse këto të dhëna janë të paplota, të anshme ose të vjetruara, ato mund të keqinterpretojnë dokumentet, të tregojnë gabimisht një ofrues ose të humbasin shenja të bashkëpunimit", thekson Curaj.
"Diplomat LLM janë një pasqyrim i shoqërisë; ato kanë paragjykime. Nuk ka asnjë arsye që ato të zgjidhin problemin e korrupsionit", vëren Jean-Gabriel Ganascia, një filozof, shkencëtar kompjuterash dhe specialist i inteligjencës artificiale.
Sfidat etike dhe demokratike të inteligjencës artificiale
Opozita shqiptare i është drejtuar Gjykatës Kushtetuese për të përcaktuar se kush do të jetë përgjegjës për vendimet e marra nga Inteligjenca Artificiale. "Kush do ta kontrollojë Diellën?", pyeti Sali Berisha Parlamentin. Llogaridhënia është një nga sfidat, thekson Ganascia. "Nëse ia lëmë vendimmarrjen publike makinës, kjo do të thotë se nuk ka më llogaridhënie; ne reduktohemi në statusin e skllevërve."
"Ajo që më shqetëson është ideja e një makine qeverisëse që do të jepte përgjigjen 'e duhur' dhe do të parandalonte çdo diskutim. Megjithatë, demokracia bazohet në diskutim", vëren filozofi. "Një politikan merr përsipër përgjegjësitë e tij, por tani ideja është që makina të jetë perfekte dhe se, në çdo rast, ne nuk mund të shkojmë kundër vendimeve të saj", shton ai. Në këtë drejtim, një dekret i publikuar të enjten tregon se Edi Rama "është përgjegjës si për krijimin ashtu edhe për funksionimin e ministres virtuale të inteligjencës artificiale, Diella".
Askush nuk e di nëse “ministrja” do t’i mbijetojë shqyrtimit të Gjykatës Kushtetuese apo nëse ajo i përmbahet procedurave të Bashkimit Evropian, të cilit Shqipëria shpreson t’i bashkohet në pesë vitet e ardhshme.
“Deri më tani, nuk ka pasur asnjë informacion se si funksionon në të vërtetë Diella”, thotë Lutfi Dervishi, politolog shqiptar. “Por nëse një sistem i korruptuar ofron të dhëna të manipuluara ose filtron ato që nuk duhet t’i shohë, Diella thjesht do ta legjitimojë korrupsionin e vjetër me një program të ri”, shton ai.
Artikuj te sugjeruar
POLITIKE
23 Shtator18:24
EMRAT/ Këta janë këshilltarët që votuan kundër shkarkimit të Erion Veliajt si kryebashkiak, një vjen nga e djathta
Erion Veliaj u shkarkua me shumicë votash në mbledhjen e sotme të këshillit bashkiak. Krahas opozitës, votën pro shkarkimit e dhan...
POLITIKE
23 Shtator17:49
Shkarkimi i Erion Veliajt si kryebashkiak, Alimehmeti: Vënia e përjegjësisë ndaj tij duhet të vazhdojë
Pas vendimit për shkarkimin e Erion Veliajt nga posti i kryetarit të Bashkisë së Tiranës, këshilltari bashkiak nga radhët e...
POLITIKE
23 Shtator17:45
"Tirana u kry"/ Ilir Alimehmeti: Këshillin bashkiak që ka votuar cdo gjë që ai ka sjellë
Ilir Alimehmeti, këshilltar i opozitës në Këshillin Bashkiak të Tiranës, ka komentuar vendimin për shkarkimin e Erion Veliajt...
POLITIKE
23 Shtator17:40
PD-PS shkarkuan nga detyra Erion Veliajn, Teliti: Tani topi në derën e qeverisë
Këshilltari i PD dhe nënkryetari i Këshillit Bashkiak të Tiranës, Dorian Teliti, pas vendimit për shkarkimin e Erion Veliajt, dekl...
POLITIKE
23 Shtator17:34
Nga imazhi i një zyrtari punëtor me mëngë të përveshura te shkarkimi, akuzat që i rrënuan karrierën politike Erion Veliajt
Kur oficerët e Byrosë Kombëtare të Hetimit e shoqëruan kryetarin e Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, për në p...
POLITIKE
23 Shtator17:24
Rama zbulon padashje çfarë ishte aksioni në Theth: Do i kyçim malet, do bëjmë resorte
Kryeministri Edi Rama, gjatë një vizite në Austri, duket se ka zbuluar pa dashje prapaskenat e aksioneve të fundit në zonat malore si...
POLITIKE
23 Shtator17:21
Shkarkim i bujshëm në Tiranë/ Veliaj humbet karrigen e kryebashkiakut
Shtatë muaj pas arrestimit me urdhër të Prokurorisë së Posaçme, kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj &eum...
POLITIKE
23 Shtator17:03
Kthehet nga Kanadaja, kush është drejtoresha e re e QSUT që zëvendësoi ish-deputetin e PS
Ministrja e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, prof. Dok. Evis Sala ka prezantuar sot drejtuesen e re të Qendrës Spitalore Universitar...
POLITIKE
23 Shtator16:59
Debate të ashpra në Këshillin Bashkiak të Tiranës! Ilda Zhulali “thumbon” Veliajn: Ke tërhequr njerëz zvarrë!
Këshilltari i Partisë Demokratike, Dorian Teliti, falënderoi këshilltarët socialistë që, sipas tij, më në fund u ...