Procesi zgjedhor në Kosovë sapo ka përfunduar. Menjëherë pas kësaj kanë dalë përgjigjet e exit poll-eve t&eu...
BOTA
Francis Fukuyama: Rënia e SHBA-së është kurthi i vërtetë i presidentit kinez
Piranjat NewsPërditësimi i fundit 15 Maj 2026, 12:10
Shkencëtari politik dhe ekonomisti i Universitetit të Stanfordit, Francis Fukuyama, dha analizën e tij mbi marrëdhëniet dypalëshe SHBA -Kinë dhe strategjinë e Pekinit.
Fukuyama, i cili u shoqërua me ngritjen e neokonservatorëve në Shtetet e Bashkuara, u bë i njohur ndërkombëtarisht në vitin 1992 kur libri i tij "Fundi i Historisë dhe Njeriu i Fundit" u botua pas rënies së Bashkimit Sovjetik.
Në të, ai argumentoi se përhapja globale e demokracive liberale dhe kapitalizmit të tregut të lirë dhe mënyrës perëndimore të jetesës mund të shënonte pikën përfundimtare të evolucionit sociokulturor dhe luftës politike të njerëzimit dhe të bëhej forma përfundimtare e qeverisjes njerëzore. Me fjalë të thjeshta, ai besonte se liberalizmi demokratik nuk kishte më rivalë.
"Xi dëshiron të blejë kohë derisa SHBA-të të refuzojnë"
Tani politologu shpjegon se kurthi i vërtetë i presidentit kinez është rënia e SHBA-së. "Xi thjesht dëshiron të blejë kohë, duke pritur që Shtetet e Bashkuara të vetëshkatërrohen dhe të bien si superfuqi", tha Fukuyama në një intervistë me gazetën italiane Repubblica.
"Donald Trump mbërriti në takimin me Xi Jinping shumë më i dobët se homologu i tij kinez. I bllokuar në luftën në Lindjen e Mesme, nga e cila nuk di si të dalë. Dhe me një rënie në sondazhe, pasi ka humbur popullaritetin e tij pikërisht për shkak të rritjes së çmimeve të shkaktuara nga lufta, të kombinuara me tarifat që vendosi dhe përkeqësimin e gjendjes së tij mendore. Përkundrazi, Xi tashmë ka strategjinë ekonomike dhe ushtarake për t'u përballur me të", theksoi Francis Fukuyama.
Presidenti kinez e mirëpriti Trumpin duke iu referuar "kurthit të Tukididit", një thirrje e qartë për të mos rënë në gabimin fatal të të çuarit në luftë. Fukuyama vlerëson se mund të mos ketë një konflikt ushtarak, por konkurrenca ekonomike dhe gjeopolitike do të vazhdojë.
"Mund të mos ketë luftë, por është e vështirë të shmanget konkurrenca ekonomike dhe strategjike midis dy vendeve si Kina dhe Shtetet e Bashkuara, të cilat kanë qëllime dhe sisteme politike kaq të ndryshme. Çështja është ndryshe: Xi beson se Amerika është në një fazë rënieje afatgjatë, të cilën ai ia atribuon pjesërisht vetë Trumpit. Kështu që ai e lajkaton me gjeste simbolike, i thotë se ata janë partnerë dhe superfuqi të barabarta: por në realitet ai thjesht po pret që Amerika të dobësohet gjithnjë e më shumë", theksoi ai.
Francis Fukuyama
"Xi gjithashtu dëshiron lëshime për Tajvanin"
Megjithatë, sipas Fukuyamës, strategjia e Xi-së nuk ka të bëjë vetëm me pritjen e dobësimit të SHBA-së. "Ai dëshiron lëshime për Tajvanin. Dhe për fat të keq, ishulli është e vetmja gjë që Trump mund t'i ofrojë sot për të arritur të paktën një lloj marrëveshjeje tregtare dhe mbështetje simbolike për hapjen e Ngushticës së Hormuzit. Sipas mendimit tim, gjithçka sillet rreth kësaj", tha Fukuyama.
Amerikanët e kanë bllokuar tashmë paketën e armëve prej 11 miliardë dollarësh të destinuar për Taipein. “Xi dëshiron që ajo të anulohet. Do ta shohim së shpejti nëse pezullimi do të bëhet i përhershëm apo nëse amerikanët do ta mbajnë premtimin që i bënë Tajvanit.
Do të habitem nëse paketa do të arrijë në destinacionin e saj: presidenti amerikan duhet t'i japë Xi-t përshtypjen se samiti shkoi mirë. Në fund të fundit, Trump nuk është i interesuar të mbështesë demokracitë në botë. Për të, Tajvani është një vend si çdo tjetër, megjithëse e njëjta gjë nuk është e vërtetë për amerikanët e tjerë dhe miqtë e amerikanëve në rajon, siç janë Koreja dhe Japonia. “Megjithatë, është e qartë se sot SHBA-të nuk kanë ndërmend të angazhohen në luftëra për të mbrojtur Tajvanin, edhe pse ushtria e tyre është përgatitur për këtë eventualitet prej vitesh”, theksoi shkencëtari politik.
Kur u pyet nëse Pekini do të ushtrojë presion mbi Iranin që të paktën të hapë Ngushticën e Hormuzit, Fukuyama u përgjigj: "Nuk ka shumë ndikim në Teheran. Sigurisht që nuk do të ndërhyjë ushtarakisht për të hapur ngushticën. Në rastin më të mirë, do të thotë diçka të përgjithshme rreth rëndësisë së lirisë së lundrimit dhe paqes. Nuk pres asgjë tjetër."
Lidhur me delegacionin e nivelit të lartë që shoqëroi Trumpin në Kinë, ku përfshiheshin njerëzit më të pasur në planet, si Elon Musk dhe Tim Cook i Apple, Fukuyama shpjegoi se qëllimi ishte mbrojtja e investimeve ekzistuese amerikane në vend që të bëhej presion mbi Kinën që të hapte dyert e saj për kapital të ri amerikan. Si Tesla ashtu edhe Apple kanë tashmë interesa të rëndësishme në Kinë dhe duan t'i mbrojnë ato.
"Trump do të pësojë humbje në zgjedhjet e mesit të mandatit"
Trump po përpiqet, nëse asgjë tjetër, ta shkëpusë ekonominë amerikane nga ajo kineze. Dhe ai dëshiron që Pekini të qëndrojë jashtë sektorit të tyre të teknologjisë. Nuk shoh shenjat e para të një bashkëpunimi të konsiderueshëm ekonomik. Një çështje tjetër është sektori i bujqësisë, produktet e të cilit janë eksporti kryesor amerikan në Kinë, sipas politologut.
I pyetur se çfarë do të fitonin të dy udhëheqësit nga kjo qasje, Fukuyama tha: “Kina dëshiron vetëm të blejë kohë: duke pritur që Shtetet e Bashkuara të dëmtojnë më tej veten dhe të bien si një superfuqi. Dhe sigurisht që Trump do të flasë për marrëveshjen më të madhe tregtare të bërë ndonjëherë në histori, edhe nëse është vetëm pak sojë. Por asgjë e rëndësishme nuk do të dalë nga ky takim në planin afatgjatë.”
Lidhur me pikëpamjen që ai shprehu pas vitit 1992, kur argumentoi se "fundi i historisë" thjesht është shtyrë, dhe nëse ai beson se institucionet do të qëndrojnë në SHBA, Fukuyama parashikoi se "administrata e dytë Trump po përpiqet vërtet të minojë mekanizmat e saj të kontrollit dhe ekuilibrin e brendshëm të pushtetit. Por unë jam i bindur se institucionet amerikane do të qëndrojnë. Trump do të pësojë humbje në zgjedhjet e mesit të mandatit, dhe kjo do të kufizojë dëmin që ai mund të shkaktojë. Sigurisht, ndërkohë ai ka ndërprerë fondet për kërkimin shkencor. Dhe, në planin afatgjatë, kjo do t'i dobësojë ndjeshëm Shtetet e Bashkuara në raport me Kinën. Shkurt, rruga drejt 'fundit të historisë' nuk është ndalur, por sigurisht që has pengesa të rëndësishme"./Piranjat News
