Tirana pritet të jetë sot qendra e një proteste mbarëkombëtare pasi pritet të marrin pjesë dhjetëra mijëra q...
BOTA
Si do të duken gjurmët e ardhshme në Hënë?
PiranjatPërditësimi i fundit 2 Maj 2026, 10:22
Çizmet “moonboots” që do të veshin astronautët në misionet Artemis missions do të duhet t’i mbrojnë ata nga terreni i vështirë dhe temperaturat ekstreme, por roli i tyre më i paharrueshëm do të jenë gjurmët që do të lënë pas.
Është një nga imazhet më të qëndrueshme të epokës së Apollo program, një gjurmë e vetme, e cekët, në formë rombi, e shtypur në tokën gri dhe pluhur të sipërfaqes hënore.
Vijat horizontale të regolitit të ngjeshur janë krijuar nga tabani i çizmes së astronautit Buzz Aldrin. Sot, ajo është një nga gjurmët e para që një njeri ka lënë ndonjëherë në një botë tjetër, një simbol i fuqishëm i përpjekjes njerëzore.
Në realitet, kjo është vetëm një nga qindra gjurmë të lëna nga 12 astronautët që shkelën në Hënë midis viteve 1969 dhe 1972.
Dhe, sa dimë, ato gjurmë janë ende aty edhe sot. Pa erë apo shi që t’i zhdukin, ato mund të qëndrojnë në sipërfaqe për miliona vjet.
NASA tani po përgatitet të dërgojë një grup të ri astronautësh në Polin e Jugut të Hënës me misionet Artemis, ku do të krijohen gjurmë të reja në sipërfaqen hënore. Por si do të duken gjurmët e para në Hënë pas 50 vitesh? Dhe sa të ndryshme do të jenë çizmet nga ato të përdorura në misionet Apollo?
Çizme të reja për një epokë të re
NASA dhe partnerët e saj komercialë kanë kaluar vite duke projektuar materialet për gjeneratën e re të çizmeve hënore. Astronautët e Artemis II vetëm e panë Hënën nga larg, por misionet e ardhshme do të zbresin në sipërfaqe.
Dy astronautë në Artemis IV (që pritet në 2028) do të kenë nevojë për çizme shumë më të avancuara për t’i mbajtur të sigurt dhe rehat.
Ato duhet të përballojnë temperatura deri në -225°C dhe të sigurojnë stabilitet në një terren me shumë kratere dhe pluhur.
Inxhinierët po punojnë jo vetëm për funksionalitetin, por edhe për pamjen e gjurmëve që do të mbeten për mijëvjeçarë. Tabani duhet të sigurojë kapje të mirë dhe të krijojë një model ikonë.
“Kapja është shumë e rëndësishme… por edhe estetika ka rëndësi, sepse këto gjurmë bëhen ikonike,” thotë Zach Fester nga NASA.
Kostumet e reja janë zhvilluar nga Axiom Space, por dizajni final i çizmeve ende nuk është bërë publik.
Temperatura ekstreme
Sfida më e madhe janë temperaturat në Polin e Jugut të Hënës. Disa zona janë në errësirë të përhershme dhe mund të arrijnë deri në -225°C, ndërsa në zona me diell temperatura mund të kalojë 65°C.
Kjo do të thotë se izolimi është thelbësor. Po testohen materiale të reja për të mbajtur temperaturën e brendshme të qëndrueshme.
“Po përdorim materiale të avancuara që nuk ekzistonin gjatë Apollo,” thotë Russell Ralston nga Axiom Space.
NASA ka testuar çizmet në dhoma të ftohta ekstreme deri në -223°C.
Rehati dhe përshtatje
Astronautët do të qëndrojnë për periudha të gjata në Hënë, kështu që çizmet duhet të jenë shumë të rehatshme. Ndryshe nga epoka Apollo, misionet Artemis do të përfshijnë edhe gra, kështu që kërkohet një gamë më e gjerë madhësish.
Çizmet do të jenë të rregullueshme me mbushje dhe mekanizma shtrëngimi.
“Astronautët do të stërviten shumë me këto çizme për të gjetur përshtatjen perfekte,” thotë Fester.
Pluhuri hënor – një problem i madh Pluhuri në Hënë është shumë i mprehtë dhe ngjitës, duke shkaktuar konsum dhe probleme teknike. Çizmet e reja do të kenë dizajn pothuajse pa nyje për të parandaluar grumbullimin e pluhurit.
Po gjurmët?
Në misionet Apollo, astronautët përdornin mbulesa të jashtme që krijonin gjurmët karakteristike dhe i linin ato në Hënë për të kursyer peshë.
Ende nuk dihet nëse Artemis do të përdorë të njëjtën metodë, por prototipet tregojnë modele të reja tabani – disa me forma “chevron”, të tjera si këpucë për ecje malore për kapje më të mirë.
Madje, mund të përfshihen edhe logo ose simbole në gjurmë.
Një epokë e re në eksplorimin hapësinor
Gjurmët e ardhshme në Hënë do të jenë po aq të rëndësishme sa ato të para, duke shënuar një epokë të re eksplorimi. Hëna nuk është më vetëm një destinacion, por një pikënisje për misione të ardhshme drejt Marsit dhe më tej.
“Është një përgjegjësi e madhe,” thotë Fester. “Ajo gjurmë përfaqëson shumë më tepër sesa një shenjë në tokë – ajo tregon çfarë mund të arrijmë së bashku.”/Përktheu Piranjat News, marrë nga BBC
