Qytetarë, ambientalistë dhe aktivistë të shoqërisë civile janë mbledhur këtë mbrëmje në Tiranë p&e...
LIFESTYLE
Çfarë gjuhe fliste Jezusi?
PiranjatPërditësimi i fundit 10 Prill 2026, 15:18
Megjithëse studiuesit përgjithësisht bien dakord se Jezusi ishte një figurë reale historike, prej kohësh ka pasur debat rreth ngjarjeve dhe rrethanave të jetës së tij siç përshkruhen në Bibël. Një nga paqartësitë ka qenë se çfarë gjuhe fliste ai, si një njeri që jetonte në shekullin I pas Krishtit në mbretërinë e Judesë, në atë që sot është pjesa jugore e Palestinës.
Çështja e gjuhës së preferuar të Jezusit doli në pah në vitin 2014, gjatë një takimi publik në Jerusalem midis Benjamin Netanyahut dhe Papa Françeskut gjatë vizitës së këtij të fundit në Tokën e Shenjtë. Duke folur përmes një përkthyesi, Netanyahu deklaroi: "Jezusi ishte këtu, në këtë tokë. Ai fliste hebraisht."
Françesku ndërhyri për ta korrigjuar: "Aramaisht," tha ai, duke iu referuar gjuhës së lashtë semite, sot kryesisht e zhdukur, që e ka origjinën tek aramejtë rreth shekullit XI para Krishtit. Komunitete të krishterësh kaldianë në Irak dhe Siri flasin ende një variant të aramaishtes edhe sot.
"Ai fliste aramaisht, por dinte hebraisht," u përgjigj shpejt Netanyahu.
Lajmi për këtë mosmarrëveshje gjuhësore bëri bujë, por rezulton se si kryeministri ashtu edhe papa me shumë gjasa kishin të drejtë.
Jezusi ka të ngjarë të ketë qenë poliglot
Shumica e studiuesve fetarë dhe historianëve bien dakord me papa Françeskun se Jezusi historik fliste kryesisht një dialekt galilean të aramaishtes. Përmes tregtisë, pushtimeve dhe migrimeve, aramaishtja ishte përhapur gjerësisht që nga shekulli VII para Krishtit dhe u bë një gjuhë e përbashkët në pjesë të mëdha të Lindjes së Mesme.
Në shekullin I pas Krishtit, aramaishtja ishte gjuha më e përdorur nga njerëzit e zakonshëm hebrenj, ndryshe nga elita fetare. Ka shumë gjasa që Jezusi dhe dishepujt e tij ta kenë përdorur këtë gjuhë në jetën e përditshme.
Por Netanyahu kishte gjithashtu të drejtë nga ana teknike. Hebraishtja, që i përket të njëjtës familje gjuhësore si aramaishtja, përdorej gjithashtu në kohën e Jezusit. Ngjashëm me latinishten sot, hebraishtja ishte gjuha e studiuesve fetarë dhe e shkrimeve të shenjta, përfshirë Biblën (edhe pse disa pjesë të Dhiatës së Vjetër janë shkruar në aramaisht).
Jezusi me shumë gjasë e kuptonte hebraishten, edhe pse jeta e tij e përditshme zhvillohej në aramaisht. Nga katër librat e parë të Dhiatës së Re, Ungjijtë sipas Mateut dhe Markut regjistrojnë përdorimin e termave dhe shprehjeve aramaike nga Jezusi, ndërsa te Luka 4:16 ai përshkruhet duke lexuar hebraisht nga Bibla në një sinagogë.
Aleksandri i Madh solli greqishten në rajon
Përveç aramaishtes dhe hebraishtes, greqishtja dhe latinishtja ishin gjithashtu të përhapura në kohën e Jezusit. Pas pushtimeve të Aleksandrit të Madh në Mesopotami dhe në pjesën tjetër të Perandorisë Perse në shekullin IV para Krishtit, greqishtja zëvendësoi gjuhë të tjera si gjuhë zyrtare në shumë pjesë të rajonit. Në shekullin I pas Krishtit, Judea ishte pjesë e Perandorisë Romake Lindore, e cila përdorte greqishten si gjuhë të përbashkët, ndërsa latinishtja përdorej për çështje ligjore dhe ushtarake.
Sipas studiuesve, Jezusi ndoshta nuk dinte më shumë se disa fjalë në latinisht. Ka gjasa që ai të dinte më shumë greqisht, por kjo nuk ishte një gjuhë që e përdorte shpesh me njerëzit e zakonshëm, dhe me shumë mundësi nuk ishte shumë i rrjedhshëm në të. Ai sigurisht nuk fliste arabisht, një tjetër gjuhë semite që nuk mbërriti në Palestinë deri pas shekullit të parë pas Krishtit.
Pra, megjithëse gjuha që Jezusi fliste më shpesh ishte aramaishtja, ai kishte njohuri, edhe pse jo domosdoshmërisht të shkëlqyera, për tre ose katër gjuhë të ndryshme. Ashtu si shumë njerëz poliglotë, zgjedhja e gjuhës varej nga konteksti dhe nga audienca me të cilën fliste në atë moment./History – Syri.net
