Kryeministri Edi Rama ka reaguar sërish për protestat e organizuara në Shqipëri, por edhe jashtë vendit, ku kërkohet dorëhe...
LIFESTYLE
MISTERET/ Njihuni me 8 vendet që dikur njerëzit i mendonin si të vërteta
PiranjatPërditësimi i fundit 6 Mars 2026, 20:51
Para viteve 1800, një pjesë e madhe e përbërjes së Tokës ishte e mbuluar me mister. Të nxitur nga feja, folklori, thashethemet dhe madje edhe mirazhet në horizont, hartografët dhe eksploruesit shënuan shumë vende mitike që thjesht nuk ekzistojnë.
“Para se trafiku detar të rritet dhe të dërgohen misione eksploruese posaçërisht për të konfirmuar këto ishuj fantazmë, ato thjesht kopjohen në hartat e mëvonshme,” shkroi në një email Edward Brooke-Hitching, autor i librit The Phantom Atlas: The Greatest Myths, Lies and Blunders on Maps.
“Asnjë hartograf nuk dëshiron të jetë ai që heq një ishull pa konfirmimin që nuk ekziston. Dhe kështu, gjeografia fantazmë vazhdon të jetojë.”
Ja tetë shembuj të tokave të imagjinuara që dikur njerëzit besonin se ishin reale:
1. Hy-Brasil
Për shekuj me radhë, Hy-Brasil paraqitej në harta si një ishull rrethor, dhe si një parajsë e mrekullueshme, në perëndim të Irlandës. Ai shfaqej edhe me emra të tjerë si Hy-Breasal, O Brasil, Insula Fortunatae (Ishulli i Fatlumëve) dhe Isle of the Blessed.
Ky ishull fantazmë, me rrënjë në mitologjinë kelte, thuhej se dilte nga Oqeani Atlantik për një ditë çdo shtatë vjet, kur mbreti i tij mbante për pak kohë oborrin mbretëror. Sipas Brooke-Hitching, hartat e përfshinë Hy-Brasil nga shekulli i 14-të deri në shekullin e 19-të, edhe pse disa udhëtime europiane nuk arritën ta vërtetonin ekzistencën e tij.
2. Frisland
Frisland, një ishull fantazmë që mendohej se ndodhej pranë Islandës dhe Groenlandës, ishte pothuajse kudo në harta gjatë shekujve 16 dhe 17. Sipas Brooke-Hitching, kjo mund të ketë ardhur nga ngatërrimi me pamjet reale të këtyre dy vendeve.
Në shekullin e 14-të, vëllezërit venecianë dhe navigatorë Nicolo dhe Antonio Zeno, nga një familje e njohur dhe e pasur, thuhet se krijuan një hartë ku paraqitej ishulli i supozuar. Në vitet 1500, një pasardhës i familjes Zeno pretendoi se kishte zbuluar letra nga vëllezërit, bashkë me hartën e tyre, ku përshkruhej koha e tyre e ashtuquajtur në Frislanda.
Harta u përhap gjerësisht dhe ndikoi hartografët e kohës. Shekuj më vonë, shumëkush beson se ekspedita ishte një mashtrim ose trillim.
3. Atlantida
Ideja e Atlantidës vjen nga veprat Timaeus dhe Critias të Platonit, ku ai përshkruan një komb ishullor të fundosur. Ajo përshkruhej si një mbretëri e përparuar dhe utopike që u fundos rreth vitit 9600 para Krishtit, si ndëshkim hyjnor, përmes tërmeteve dhe përmbytjeve. Platoni besonte se Atlantida ndodhej përtej Shtyllave të Herkulit (sot Ngushtica e Gjibraltarit).
Në Mesjetë, “Askush nuk u përpoq realisht ta gjente Atlantidën,” thotë Matthew Edney, profesor i gjeografisë në Universitetin e Southern Maine dhe drejtor i Projektit të Historisë së Hartografisë në Universitetin e Wisconsin, Madison. “Të gjithë e kuptonin se ishte një mjet letrar. Nuk ekziston realisht.”
Megjithatë, ideja u rikthye pas interesit të ri për toka të pazbuluara, pasi Kristofor Kolombi arriti në Amerikë në fund të shekullit të 15-të, dhe studiuesi jezuit Athanasius Kircher publikoi në vitin 1664 një hartë të përhapur gjerësisht të kësaj mbretërie fantastike. Edhe pse Atlantida pranohet gjerësisht si mit, përpjekjet për ta gjetur kanë vazhduar deri në shekullin e 21-të.
4. Malet e Kongut
Në librin e tij të vitit 1799 Travels in the Interior Districts of Africa, eksploruesi skocez Mungo Park pretendoi se kishte parë një varg të madh malor në Afrikën Perëndimore, duke e shoqëruar me harta të shtypura. Sipas eksploruesve, këto male të pakalueshme ishin pengesë për të arritur në qendrën e rëndësishme tregtare të Kongut (sot një qytet i vogël në veri të Bregut të Fildishtë).
Rreth 40 harta në shekullin e 19-të paraqitën Malet e Kongut, që besohej se shtriheshin për qindra kilometra. Por eksploruesi Louis-Gustave Binger arriti me sukses në Kong në fund të shekullit të 19-të dhe nuk gjeti asnjë mal, duke e rrëzuar kështu ekzistencën e tyre.
5. Qyteti i fundosur i Vinetës
Qyteti mitik i Vinetës (ose Wineta), i quajtur “Atlantida e Veriut”, besohej se ishte një qendër e madhe tregtare diku në Detin Baltik Jugor, pranë brigjeve veriore të Gjermanisë dhe Polonisë. Legjenda thotë se Vineta u zhduk nën valë për shkak të një ngjarjeje katastrofike para vitit 1000. Ajo filloi të shfaqej në hartat e shtypura të bregdetit jugor të Baltikut në shekullin e 16-të.
Nuk dihet me siguri nëse ishulli ka ekzistuar ndonjëherë, megjithëse disa burime tregojnë se qyteti i sotëm Wolin në Poloni mund të jetë vendndodhja më e mundshme.
“Thuhet se edhe sot mund ta shohësh qytetin që ndriçon nën valë, me banorët që vazhdojnë jetën e tyre,” thotë Brooke-Hitching.
6. Ishulli Bermeja
Në vitin 1539, hartografi spanjoll Alonso de Santa Cruz shënoi një ishull të quajtur Vermeja (ose Bermeja) në Gjirin e Meksikës. Libri Guinness i Rekordeve Botërore e quajti Ishullin Bermeja “ishulli fantazmë me jetëgjatësinë më të madhe.” Ai vazhdoi të shfaqej në harta dhe tabela detare deri në shekullin e 20-të, përfshirë edicionin e vitit 1921 të Atlasit Gjeografik të Republikës së Meksikës.
Në vitin 2009, ekspedita amerikane dhe meksikane nuk arritën ta gjenin ishullin, ndërsa kërkonin të pretendonin të drejtat për naftë në zonën përreth.
“Shumë misione janë dërguar gjatë historisë nëse kishte qoftë edhe një premtim të vogël për ar, burime natyrore apo territor strategjik me vlerë,” thotë Brooke-Hitching.
Nëse ishulli u zhduk për shkak të ndryshimeve natyrore gjeografike apo nuk ka ekzistuar kurrë, mbetet ende çështje debati.
7. Ishulli Ranor
Për më shumë se një shekull, Ishulli Ranor u shfaq në harta në Oqeanin Paqësor Jugor. Zbulimi i tij i supozuar daton në vitet 1770, kur kapiteni britanik James Cook regjistroi një “ishull ranor” në ditarin e tij. Më pas, në fund të viteve 1800, anija balenare Velocity thuhet se e pa ishullin.
Simboli “ED” (që do të thotë “ekzistenca e dyshimtë”) filloi të shfaqej pranë ishullit në hartat detare në shekullin e 20-të, sipas Atlas Obscura. Në vitin 2012, shkencëtarët australianë nuk arritën ta gjenin ishullin, edhe pse ai shfaqej në Google Maps.
8. El Dorado
Historia e El Dorados u përhap në shekujt 16 dhe 17, kur europianët besonin se ekzistonte një vend me pasuri të jashtëzakonshme në Botën e Re. Pas kërkimeve të mëparshme për qytetin e artë, Sir Walter Raleigh nga Britania ndërmori dy ekspedita në Amerikën e Jugut, në vitet 1595 dhe 1617.
Udhëtimi i dytë çoi në ekzekutimin e tij pas kthimit në Angli, sepse ekuipazhi i tij sulmoi një vendbanim spanjoll, duke shkelur urdhrat e mbretit.
Shpresa për të gjetur El Doradon u shua kryesisht nga mesi i shekullit të 17-të, por kjo nuk e pengoi atë të bëhej një temë e zakonshme në kulturën amerikane.
Ndërsa eksploruesit hartëzuan pjesën më të madhe të botës në shekullin e 19-të, shumë vende mitike filluan të zhdukeshin nga historia, thotë Edney, autor i librit Cartography: The Ideal and Its History.
“Nuk ka vend për atë lloj toke imagjinare në hartat tona,” thotë Edney. “Ajo që ndodh është se tokat imagjinare kalojnë në forma të reja letrare, në lloje të reja të trillimit spekulativ që njerëzit fillojnë të krijojnë.”
