POLITIKE

“‘Diella’ një model centralist pushteti që Rama ka ndërtuar”, Kathimerini: Pse në Shqipëri, teknologjia merr një karakter thuajse teatral

Piranjat Përditësimi i fundit 19 Shtator 2025, 17:11
“‘Diella’ një model centralist pushteti që Rama ka

Në mesin e shtatorit, Shqipëria u bë vendi i parë në Evropë që prezantoi në Parlamentin e saj një “ministër” të inteligjencës artificiale. Kryeministri Edi Rama prezantoi Diellën, një avatar femëror të veshur me veshje tradicionale shqiptare, e cila deri vonë shërbeu si asistente në platformën e-Albania dhe tani shfaqet në një rol qeveritar në tenderët publikë. Rama foli për një epokë të re transparence dhe paanshmërie; opozita reagoi fuqishëm, duke denoncuar devijimin institucional dhe një “flluskë komunikimi”.

Kjo iniciativë nuk është një eksperiment i thjeshtë teknologjik. Është pjesë e një modeli më të gjerë pushteti që Rama ka kultivuar në katër mandatet e tij radhazi: personal, i centralizuar, me një dimension të fortë spektakli. Qëndrimi i tij i gjatë në pushtet i lejon atij të eksperimentojë me iniciativa të tilla pa kosto serioze politike, pasi ai tashmë ka konsoliduar një stil qeverisjeje që kombinon estetikën, teknologjinë dhe efikasitetin politik. Mandati i katërt, në fakt, sinjalizon gjithashtu një lodhje institucionale: sa më shumë që një lidership vendoset, aq më intensivisht kërkon "risi spektakli" për të rinovuar legjitimitetin e tij. Që kur ai i lyeu pallatet gri të apartamenteve me ngjyra të ndezura si kryetar bashkie i Tiranës për të "rinovuar" qytetin, deri më sot, logjika ka qenë konsistente: politika ndërtohet përmes imazhit. Megjithatë, duhet pranuar se dixhitalizimi ka qenë një nga pjesët më thelbësore të periudhës së Ramës. Platforma e-Albania ka lehtësuar jetën e përditshme të qindra mijëra qytetarëve, ka ulur në mënyrë drastike burokracinë, ka thjeshtuar procesin e lëshimit të dokumenteve dhe ka kufizuar hapësirën për korrupsion të vogël. Diella, si “fytyra” e këtij tranzicioni dixhital, po shkel mbi një terren përmirësimesh të vërteta; por në të njëjtën kohë ajo po i shndërron ato në një narrativë komunikimi që përmirëson imazhin e qeverisë, pa i dhënë përgjigje çështjes së llogaridhënies.

Krahasimi me përvojat e tjera evropiane është domethënës. Estonia e ndërtoi qeverisjen e saj dixhitale mbi një kornizë të fortë institucionale, me transparencë dhe mekanizma të fortë kontrolli. Franca e Emmanuel Macron ka përdorur retorikën e "kombit të startup-eve" për të nxitur inovacionin, pa dëmtuar llogaridhënien. Në të kundërt, në Shqipëri, teknologjia merr një karakter pothuajse teatral: një algoritëm pagëzohet "ministër" dhe personifikon premtimin e paanshmërisë, ndërsa pushteti i vërtetë mbetet i përqendruar në degën ekzekutive.

Pyetja qendrore del pa pushim: kush qeveris? Nuk është Diella ajo që merr vendime; janë ata që përcaktojnë të dhënat, algoritmet, kriteret dhe kufijtë e funksionimit të saj. Pushteti nuk zhduket, ai thjesht fshihet pas velit të "neutralitetit" teknologjik. Kështu, përgjegjësia politike zhvendoset nga ministri i dukshëm dhe i përgjegjshëm te algoritmi i errët dhe projektuesit e tij. Privilegji themelor i demokracisë - aftësia e qytetarit për të kërkuar llogari nga zyrtarët e zgjedhur - dobësohet.

Dimensioni evropian është thelbësor. Shqipëria është në rrugën e duhur për t'u bashkuar me BE-në, ku Akti i Inteligjencës Artificiale që është në zhvillim e sipër i klasifikon mjetet e inteligjencës artificiale në sektorin publik si "rrezik të lartë" dhe kërkon mbikëqyrje të qartë njerëzore. Çështja, pra, nuk është vetëm kombëtare, por edhe evropiane: deri në çfarë mase eksperimente të tilla mund të jenë në përputhje me acquis institucionale dhe vlerat që Bashkimi përpiqet të mbrojë në fushën e demokracisë dhe transparencës.

Por ekziston edhe dimensioni estetik i pushtetit. Rama, një ish-artist, e sheh politikën si një skenë. Diella nuk është vetëm një risi teknologjike, është një performancë që i drejtohet si qytetarëve vendas ashtu edhe bashkësisë ndërkombëtare. Është një imazh i kuruar i një Shqipëria që “i përket së ardhmes”, edhe nëse e tashmja e saj institucionale mbetet e brishtë. Për Greqinë, ky rast është me rëndësi të veçantë. Pavarësisht hapave në qeverisjen dixhitale, besimi i qytetarëve në institucione mbetet ndër më të ulëtit në Evropë. Pyetja, pra, nuk është vetëm teknike. Është thellësisht politike: si do të përdoret teknologjia? Si një mjet për të forcuar besimin dhe për të thelluar demokracinë, apo si një sfond për të mbuluar dobësitë e saj? Eksperimenti shqiptar tregon se teknologjia nuk është neutrale. Pa transparencë, kontroll të pavarur dhe kundërpesha të forta institucionale, ajo mund të bëhet lehtësisht një pasqyrë e pushtetit: e shndritshme në sipërfaqe, e zbrazët nga brenda.

Diella nuk është një kërcim drejt së ardhmes. Është një pasqyrë që pasqyron kontradiktat e kohës sonë: inovacion apo drejtim? llogaridhënie apo përqendrim pushteti? Eksperimenti i Ramës nuk ka të bëjë vetëm me Shqipërinë; ai ka të bëjë me të gjithë Evropën dhe veçanërisht me shoqëritë ku besimi në institucione është i brishtë. Përgjigja e pyetjes "kush qeveris?" bëhet kështu më urgjente se kurrë.

 

Artikuj te sugjeruar

video

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 16

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 16

Gruaja me dy identitete që premton “shërim” me ujin e kufomave në Pejë

A ka Shqipëria një Nicola Gratteri?

Katër nëna në kërkim të fëmijeve/ Bisedat që zbuluan rrjetin e errët

Flamur Gjuzi, i dënuar për"shpërdorim detyre" sot drejtor i Policisë Bashkiake, sërish shkel ligjin?

Pallatet u zhytën“Durrës Marina" dhe Autoriteti Portual bëjnë veprimin e papritur përballë skandalit

Ekskluzive/ Nicola Gratteri çmonton skemën e pastrimit të parave të ndërtimit në Tiranë

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 15

Enkel Demi duke luftuar paragjykimet për shqiptarët. (kamera e fshehtë)

Milva Ekonomi i firmosi miliona euro Vilma Nushit, kjo e fundit i investoi te kulla e Ervin Matës

Ajo çfarë mund të na mësojë Kosova.

Laboratorë “copy-paste”/ I njëjti mjek firmos analiza në disa pika, skema që ngre pikëpyetje

Rrjeti i ‘errët’ i vajzave të zhdukura! Bisedat tronditëse si funksiononte grupi.

Bleu 300 m2 tokë në vitin 2004, kthehet nga emigrimi dhe gjen aty vilë 3-katëshe.

“Na detyruan nga Dubai”/ Konstruktori i Durrës Marina zbulon pse u zhytën pallatet

Drejtori që tregon sjellje të pahijshme me nxënësen: Jam i fortë edhe në parti

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 14

Turisti zemërgjerë nga Italia dhe patatinat falas

Aksidentet “pushtojnë” oborrin e familjes në Klos, banori: Një ditë do ndodhë tragjedi

Lidhja jashtëmartesore që përfundoi në makth /32-vjeçarja rrëfen shantazhin me video intime

Sherr në terminalin e Peshkopisë, shoferi: Mos më vidh pasagjerët! Shko ha bukë te pjesa jote

Artisti dhe Frika

Si u kthye në urrejtje dashuria mes ish-bashkëshortëve dhe ‘lufta’ për 200 mijë euro!

14-vjeçare me dr*gë dhepro*titucion, rrjeti i errët i minoreneve të zhdukura

Zhytja e pallateve te Alabarit/ IKMT pranon anomalitë në “Durrës Marina”: Janë zhytur 28 cm

"Ederlezi", festa e veçantë e komunitetit rom.

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 13

Do t’i fus duart edhe nëse bërtet, motra e 13 vjeçares rrëfen tmerrin e mesazheve që mësuesi ia çon

“Inspektori gjobëvënës” i bashkisë terrorizon qytetarët

Pagat e mohura të druvarëve në Navaricë! Miliona lekë për të marrë dhe kërcënime

Rruga Thumanë–Kashar/ 1 miliard euro dhe “5 lekëshi” që po merret nga xhepat e qytetarëve

Me viza turistike ose kontrata futbolli drejt Europës/ Kush fshihet pas skemës së trafikimit?

Nënat denoncojnë ikjet nga shtëpia dhe jetën e dyshimtë të adoleshentëve

Për mediat dhe fëmijët

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 12

Muzikanti i rruges “vjedh” koleget. Banka e fundit

Dajak për 50 metra rrugë në Dibër, kushërinjtë në ’luftë’ për pronën.

Fisnik Syla, “BAMIRËS” apo shantazhues

A janë "idiotë "shqiptarët e Maqedonisë së Veriut? Çfarë do të thoshte Arbën Xhaferraj?

Presidenti i FSHP reagon për deklaratat e Erkand Qerimaj: Lajthita atëherë, tani kam reflektuar

Nga jetimorja te humbja e kujdestarisë. Rrëfen nëna që kërkon bashkimin me vajzën pas 13 vitesh

Tigrat e Vlorës: energjia që prodhohet 6 herë më shtrenjtë se sa shitet.

Skandali i zhytjes së pallateve në Durrës Marina / Ndërhyn IKMT.

PIRANJAT SHOW - SEZONI 9 EPISODI 11

Dhjetëra punonjës fasonerie pa marrë pagat: Blerimi mori lekët dhe u zhduk! Pronari premton zgjidhje

Hapet filial i bankës turke në “zemër” të Bllokut, reklamat vendosen pa leje

Energji për brezin tim

Nga ‘Viola’ tek Dorina: Si përfundoi në borxh një histori dashurie në distancë

Firma “Trade Minerals Al” po shkatërron mjedisin dhe infrastrukturën e fshatit Gjegjan në Kukës

Nga shpërthimi i drejtorit te prapaskenat e ushqimit në institucionin privat në Elbasan