Nga Mei Seva, "Mother Jones"/ Çdo ditë, për gati një muaj rresht, dhjetëra mijëra shqiptarë kanë dalë në rru...
BOTA
Analiza e BBC: Nuk është vetëm nafta, ja si do të ndikojë lufta në Iran nëpër botë
PiranjatPërditësimi i fundit 27 Mars 2026, 12:49
Ndërprerja e furnizimit me naftë dhe gaz përmes Ngushticës së Hormuzit për shkak të luftës SHBA-Izrael me Iranin ka rritur ndjeshëm çmimet globale të energjisë.
Benzina është rritur tashmë dhe faturat e ngrohjes shtëpiake në Mbretërinë e Bashkuar janë pothuajse të sigurta se do të rriten edhe më tej.
Por nuk është vetëm karburanti që është prekur nga konflikti. Një mori kimikatesh, gazrash dhe produktesh të tjera me rëndësi jetike zakonisht hyjnë në zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit nëpërmjet Ngushticës së Hormuzit.
BBC Verify ka zbuluar se çmimi i një sërë mallrash – duke filluar nga ushqimi, te telefonat inteligjentë e deri te ilaçet – mund të ndikohet, pasi numri i anijeve që kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit ka rënë nga mbi 100 në ditë para luftës në vetëm një grusht.
Petrokimikatet rrjedhin nga nafta dhe gazi dhe prodhohen në sasi të mëdha për eksport nga vendet e rajonit të Gjirit. Dhe një nga më të rëndësishmit është plehu, jetik për prodhimin bujqësor global. Sipas Kombeve të Bashkuara, rreth një e treta e plehrave kimike në botë – siç janë ureja, potasiumi, amoniaku dhe fosfatet – normalisht kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit.
Të dhënat nga Organizata Botërore e Tregtisë tregojnë se, që nga fillimi i konfliktit, dërgesat e produkteve të lidhura me plehrat përmes rrugës ujore kanë rënë ndjeshëm. Analistët kanë paralajmëruar se mungesa e këtyre plehrave ka të ngjarë të jetë veçanërisht e dëmshme për prodhimin bujqësor tani, sepse marsi dhe prilli janë sezoni i mbjelljes në hemisferën veriore dhe përdorimi më i vogël i plehrave tani nga fermerët do të ndikojë në rendimentet për më vonë gjatë vitit.
“Një mbyllje relativisht e shkurtër mund të prishë një sezon të tërë rritjeje, me pasoja për sigurinë ushqimore që vazhdojnë edhe shumë kohë pas rihapjes së ngushticës”, sipas studiuesve në Institutin Kiel.
Puna e Institutit sugjeron se një mbyllje e plotë e Ngushticës së Hormuzit mund të rrisë çmimet globale të grurit me 4.2% dhe çmimet e frutave dhe perimeve me 5.2%. Dhe vlerëson se vendet më të prekura për sa i përket rritjes së përgjithshme të çmimeve të ushqimeve do të ishin Zambia (31%), Sri Lanka (15%), Tajvani (12%) dhe Pakistani (11%).
Rusia normalisht furnizon rreth një të pestën e eksporteve globale të plehrave dhe analistët thonë se ajo mund të rrisë potencialisht prodhimin për të mbushur boshllëkun. I dërguari special i Vladimir Putinit, Kirill Dmitriev, ka thënë se Rusia, një prodhuese e madhe e mallrave si plehrat, është “e pozicionuar mirë”.
Një e treta e dërgesave globale të gazit helium normalisht vijnë nga Katari dhe kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit. Është një nënprodukt i prodhimit të gazit natyror dhe përdoret në prodhimin e pllakave gjysmëpërçuese, të cilat më pas përpunohen në mikroçipa të përdorur në kompjuterë, automjete dhe pajisje shtëpiake. Heliumi përdoret gjithashtu për të ftohur magnetet në skanerët e Imazheve me Rezonancë Magnetike (MRI) të përdorur në spitale.
Fabrika gjigante Ras Laffan e Katarit, e cila prodhon gazin, ka mbyllur prodhimin pas sulmeve me raketa dhe dronë iranianë. Dhe qeveria e Katarit ka paralajmëruar se do të duhen tre deri në pesë vjet për të riparuar dëmet, duke rritur frikën në lidhje me furnizimet.
Në vitin 2023, Shoqata e Industrisë së Gjysmëpërçuesve të SHBA-së paralajmëroi për “rritje të çmimeve” nëse furnizimet globale me helium do të ndërpriteshin .
Analistët kanë paralajmëruar se ndikimi i bllokadës së Hormuzit mund të jetë një rritje e çmimeve të një sërë teknologjish të përparuara, nga telefonat inteligjentë te qendrat e të dhënave.
Dhe Prashant Yadav, një bashkëpunëtor i lartë për shëndetin global në Këshillin për Marrëdhëniet me Jashtë, ka paralajmëruar se çmimet e rezonancës magnetike mund të rriten nga mungesat e zgjatura të heliumit.
“Aparatet MRI kërkojnë diku midis 1,500 dhe 2,000 litra helium për të ftohur magnetet. Sa herë që bëni një skanim, pak nga ai avullohet.”
“Njerëzit mendojnë se përdorimi mbizotërues i heliumit është në qendrat e të dhënave, gjysmëpërçuesit dhe ftohjen për industrinë e inteligjencës artificiale dhe të të dhënave. Por nuk mund të harrojmë se heliumi është mjaft i rëndësishëm për rezonancën magnetike dhe për përdoruesit e tjerë mjekësorë”, tha ai për BBC Verify.
Derivatet nga petrokimikatet – të tilla si metanoli dhe etileni – janë materiale jetësore në prodhimin global të farmaceutikëve, duke përfshirë qetësuesit e dhimbjeve, antibiotikët dhe vaksinat.
Vendet e Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit – Arabia Saudite, Katari, Omani, Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajti dhe Bahreini – vlerësohet se përbëjnë rreth 6% të kapacitetit global të prodhimit petrokimik. Këto vende përdorin kryesisht Ngushticën e Hormuzit për të eksportuar këto kimikate në botën e gjerë, ku rreth gjysma shkon në Azi.
India prodhon një të pestën e eksporteve farmaceutike gjenerike (pa markë) në botë, shumë prej të cilave dërgohen në SHBA dhe Evropë. Shumë nga këto produkte farmaceutike zakonisht transportohen me aeroplan në tregjet globale nëpërmjet aeroporteve qendrore të Gjirit, veçanërisht në Dubai, të cilat janë dëmtuar rëndë nga konflikti.
Disa analistë kanë paralajmëruar për potencialin e çmimeve më të larta të ilaçeve për familjet si rezultat i ndërprerjeve në Ngushticën e Hormuzit.
Squfuri është një tjetër nënprodukt i përpunimit të naftës bruto dhe gazit natyror dhe prodhohet në vëllime të mëdha për eksport në rajonin e Gjirit. Rreth gjysma e tregtisë globale të squfurit të transportuar detar normalisht kalon nëpër Ngushticën e Hormuzit.
Përdorimi i tij kryesor është si pleh bujqësor, por është gjithashtu jetik për përpunimin e metaleve. Squfuri përdoret për të prodhuar acid sulfurik, i cili përdoret për përpunimin e bakrit, kobaltit dhe nikelit, si dhe për nxjerrjen e litiumit.
Të gjitha këto metale janë të nevojshme për prodhimin e baterive, të cilat përdoren në gjithçka, nga pajisjet shtëpiake te automjetet elektrike e deri te pajisjet ushtarake si dronët.
Analistët paralajmërojnë se nëse furnizimet me squfur mbeten të ndërprera, rezultati ka të ngjarë të jetë çmime më të larta për konsumatorët e produkteve që përmbajnë bateri./BBC
